thumb|300px|Mapa imperium rzymskiego za cesarza Hadriana (117-138), pokazująca lokalizację Nabatejczyków w pustynnych regionach rzymskiej prowincji Arabia. thumb|300px|Skarbiec Faraona w Petrze. Nabatejczycy (arab. الأنباﻂ al-Anbat) – starożytny lud pochodzenia semickiego przybyły z Półwyspu Arabskiego na tereny obecnego południowego Izraela i południowej Jordanii ok. VI w. p.n.e. W III w. p.n.e. utworzyli królestwo nabatejskie, które zostało w 106 r. n.e. włączone do rzymskiej prowincji Arabia. Stolicą ich państwa była Petra, potem Bostra. Mówili dialektem arabskim oraz posługiwali się alfabetem nabatejskim, który wywodzi się z alfabetu aramejskiego.
Początki Nabatejczyków Źródła starożytne greckie i rzymskie z IV w. p.n.e. zaliczały Nabatejczyków do Arabów. Uczeni spierają się, co do pierwotnej lokalizacji ludu. Powstały najważniejsze poglądy na ten temat: W Starym Testamencie (Iz 60:7) pojawia się Nebajot, pierworodny syn Izmaela. Uczeni pod biblijnym imieniem Ismaela, syna Abrahama widzą konfederację plemion arabskich. Nabatejczycy, jako potomkowie Nebajota, mieszkali zapewne na wschód od Wadi Araba. Problemem jest jednak łączenie nazwy Nebajot (NBYT) i Nabatejczycy (NBTW). Według językoznawców nie można łączyć ze sobą tych dwóch nazw. Są też inne źródła oprócz Biblii. Na asyryjskich tabliczkach z VIII i VII w. p.n.e. pojawiają się arabskie nazwy Nabatu i Nabajat. Na terenie południowej Arabii pojawiają się nazwy Nabatu w onomastyce. Nabatejczycy mieli ok. VI w. p.n.e. posuwać się na północ oraz zająć tereny należące do Edomitów. Według innych uczonych Nabatejczycy rezydowali w północnej Arabii (prawdopodobnie w południowej Transjordanii) oraz wchodzili w skład plemiennej konfederacji Kedar, znanej od VIII do IV w. p.n.e. Stając się dominującą siłą na swoim terenie ok. 400 p.n.e. przejęli zwierzchnictwo nad konfederacją kedarycką. Utworzyli następnie w IV w. p.n.e. silne niezależne królestwo ze stolicą w Petrze. Ostatnio popularnym poglądem dotyczącym genezy Nabatejczyków stały się w tereny północno-wschodniej Arabii. Na podstawie starożytnych przekazów i źródeł epigraficznych wiąże się początki z rejonem El-Hufuf, w pobliżu Bahrajnu oraz tereny Mezopotamii. Wspomina się roczniki asyryjskie króla Tiglat-Pilesera III (zm. 727 p.n.e.). Wymieniają one lud Nabatu, wśród 36 zbuntowanych plemion, na terenie między środkowym Eufratem a dolnym Tygrysem w południowej Babilonii. Inskrypcje potwierdziły ich obecność na tym terenie oraz na arabskim wybrzeżu Zatoki Perskiej. W latach 641-638 p.n.e. władca kedaryjski Abijate z Natnu, władcą Nabajat, zaatakował z rejonu Palmyry zachodnią granicę Asyrii.
Historia Powstanie państwa Nabatejczycy zajmując się m.in. handlem wchodzili w kontakty z Edomitami, którzy zamieszkiwali w VIII-VII w. p.n.e. tereny wokół przyszłej Petry. Ziemie te w VII i VI w. p.n.e. stanowiły miejsce wielu najazdów i walk. Władza polityczna nad tymi terenami przechodziła z rąk do rąk (Edomici, Asyria, Babilonia, Persja). Część Edomitów wyemigrowała na północny zachód i założyła państwo Edomea (gr. Idumea). Na ich miejsce weszli Nabatejczycy w VI w. p.n.e. Dochodziło do pokojowego procesu integracji między nimi a pozostałymi Edomitami. Później Nabatejczycy opanowali teren, gdzie przecinały się ważne szlaki karawanowe Bliskiego Wschodu.
Wojna z Antygonem I Jednookim Pierwsza historyczna wzmianka o nich znajduje się u Diodora Sycylijskiego z I w. p.n.e. W dziele pt. Biblioteka historyczna (księgi II i XIX) opisał szczegółowo Nabatejczyków, kraj, oraz zwyczaje. Podał ogólną liczbę ludności: 10 tys. osób. Przedstawił wojnę z Antygonem I Jednookim, jednym z diadochów oraz spadkobiercą Aleksandra Wielkiego. Około 312 p.n.e. wysłał on wodza Ateneusza z wojskiem liczącym 4 tys. pieszych i 600 jeźdźców celem zaatakowania kraju Nabatejczyków. Wódz wiedział o ich corocznym święcie narodowym (zapewne były to targi handlowe) organizowanym przez mężczyzn z dala od miasta Petra i jej okolic. Ich rodziny i dobytek znajdowały się na szczycie stromej skały. Ateneusz wykorzystał ich nieobecność i zdobył w nocy skalny szczyt Umm el-Bijarę, dominujący nad doliną Petry. Zabrał wielkie ilości kadzidła i mirry oraz ok. 500 talentów srebra. Nabatejczycy, gdy się dowiedzieli o napadzie, zorganizowali pościg. Dokonali pogromu wojsk greckich. Uciekło tylko pięćdziesięciu żołnierzy. Wkrótce Antygon wysłał swego syna Demetriusza I Poliorketesa. Nabatejczycy schronili się w Petrze i wysłali posłów do niego. Przyjął on ich okup wraz z zakładnikami i wycofał się w stronę Morza Martwego.
Wydarzenia z II w. p.n.e. W Drugiej Księdze Machabejskiej otrzymujemy informacje z przełomu lat 169 i 168 p.n.e. Wówczas arcykapłan Jazon został oskarżony przed Aretasem, królem Arabów (5, 8). Jest to pierwsza informacja o królu nabatejskim, którym był Aretas I.
Dalsze dzieje Nabatejczyków od tego czasu znajdujemy u Józefa Flawiusza, historyka żydowskiego w dwóch jego wielkich dziełach: Dawne dzieje Izraela oraz Wojna żydowska. Podane informacje dotyczą okresu od ok. r. 100 p.n.e. do wojny żydowskiej.
Od końca II wieku narastał, wraz z osłabianiem się królestwa seleudzkiego z Syrii, konflikt między Nabatejczykami a Hasmoneuszami z Judei. Ok. roku 100 p.n.e. król judejski Aleksander Janneusz podbił Gazę, sprzymierzoną z Nabatejczykami. Mieszkańcy tego miasta nadaremnie oczekiwali pomocy Aretasa II, króla arabskiego. Po utracie Gazy Nabatejczycy szukali innych dróg handlowych. Rozszerzyli terytorium Nabatejczyków na północ, które później okazało się być bardzo rozważnym posunięciem. W walkach z Hasmoneuszami stracili dwanaście miast od Madaby w Moabie aż po Elusę na terenie północnego Negewu.
Wydarzenia pierwszej połowy I w. p.n.e. Obodas I (ok. 96-85 p.n.e.) kontynuował wojnę po ojcu z Aleksandrem Janneuszem, królem Judei. Pokonał go w bitwie pod Gadarą na wschód od Jeziora Genezaret ok. 93 p.n.e. Aleksander Janneusz kontratakował Obodasa I, który w okolicy Gaulany urządził na niego pułapkę. Król judejski stracił tam swoją armię, która została zepchnięta do głębokiej doliny i stratowana kopytami wielbłądów.
Obodas I rozszerzał granice państwa na północ do Syrii. Około roku 85 p.n.e. Antioch XII Dionizos, król Syrii po zajęciu Damaszku zorganizował wyprawę przeciwko Arabom. Król arabski w czasie wycofywania się natarł swą jazdą (10 tys. ludzi) na nieprzygotowane wojska wroga. W zażartej bitwie zginął Antioch XII, a jego żołnierze postanowili wycofać się. Większość z nich zginęła w walce lub w czasie ucieczki. Nieliczna tylko garstka się uratowała. Prawdopodobnie w bitwie zginął także król Obodas I, a Rabel I, jego brat, pokonał wroga.
Za panowania Aretasa III Filhellena (ok. 85-62 p.n.e.), syna Obodasa I, doszło do rozkwitu politycznego i gospodarczego kraju. Poszerzono granice królestwa, które zajmowało północne obszary dzisiejszej Jordanii, południowej Syrii oraz część Arabii Saudyjskiej. Prawdopodobnie największym osiągnięciem było zdobycie Damaszku ok. roku 84 p.n.e. Pod jego rządami Nabatea zajmowała największy obszar w historii.
W r. 67 p.n.e. Aretas III włączył się w konflikt pomiędzy Janem Hirkanem II a Arystobulem II o władzę nad Judeą, stając po stronie pierwszego. Pokonał w bitwie Arystobula, który uciekł do Jerozolimy. Król wycofał się z oblężenia z powodu nakazu Rzymian.
W r. 62 p.n.e. Marek Emiliusz Skaurus, rzymski gubernator Syrii, pomaszerował na czele armii na Petrę. Jednakże trudny teren, słabe zaopatrzenie sprawiły, że Skaurus wysłał Hirkana, arcykapłana i etnarchę Judei, na dwór Aretasa III, celem zawarcia pokoju. Zaproponował okup 300 talentów srebra za pokój. Król zgodził się. Rzymska wyprawa wojenna została przerwana.
Wydarzenia drugiej połowy I w. p.n.e. Król Malichus I (59-30 p.n.e.) zapewne stanął po stronie Juliusza Cezara przeciw Pompejuszowi Wielkiemu. W r. 47 p.n.e. na pomoc Cezarowi, walczącemu w Egipcie, przybył Antypater I, ojciec Heroda Wielkiego, z przywódcami arabskimi. Wśród tych przywódców był zapewne Malichus I z dwoma tysiącami kawalerii.
W r. 40 p.n.e. Herod Wielki uciekał przed Partami, którzy najechali Syrię i Palestynę. Malichus I odmówił mu azylu oraz zwrotu rodzinnego skarbu jego ojca Antypatra. Król pożałował swej decyzji i wysłał posłów za nim. Posłowie nie dogonili go. Herod znalazł się w Aleksandrii, a potem w Rzymie celem szukania pomocy. Następnego roku Rzymianie wypędzili Partów z Judei. Nabatejczycy, jako sprzymierzeńcy Partów musieli zapłacić duży trybut Rzymianom.
Królowa Egiptu Kleopatra VII zażądała od Marka Antoniusza Judeę i Arabię oraz chciała zgładzić Heroda Wielkiego i Malichusa I. Marek Antoniusz nie chciał ich zabić, tylko odjął ich tereny i podarował ukochanej. Kleopatra nie ustępując ze swoich planów, ofiarowała w dzierżawę Herodowi jego ziemie wokół Jerycha oraz pozwoliła mu pobierać w jej imieniu podobną daninę od króla Nabatejczyków celem ich skłócenia. Malichus I początkowo dawał mu 200 talentów rocznie, potem zaprzestał tego. Herod Wielki postanowił siłą odebrać należność. Pokonał ich w bitwie pod Diospolis. Nabatejczycy nie poddali się i zebrali siły pod Kanatą w Celesyrii, gdzie z pomocą miejscowej ludności pokonali wojska judejskie.
Wiosną r. 31 p.n.e. w czasie trzęsienia ziemi w Judei zginęło 30 tys. mieszkańców. Herod Wielki zaproponował Nabatejczykom pokój. Arabowie odmówili. Wykorzystując okazję najechali Judeę. Herod przekroczył rzekę Jordan i stanął naprzeciwko Arabom w pobliżu Filadelfii (dzisiejszy Amman). Doszło do zaciętej bitwy, w której Nabatejczycy ulegli i zaczęli uciekać. Oblężenie ich obozu trwało krótko. Arabowie z braku wody poddawali się Herodowi. W szóstym dniu reszta postanowiła walczyć. Zginęli oraz stracili, na jego rzecz, ziemię Hauran.
Po klęsce Marka Antoniusza i Kleopatry pod Akcjum w r. 31 p.n.e. doszło do trudnej sytuacji dla ich sprzymierzeńca, Heroda Wielkiego. Król Judei obawiając się Oktawiana postanowił zabić Hirkana, ponieważ prosił o azyl Malichusa I.
Za panowania Obodasa III (30-9 p.n.e.), syna Malichusa I, doszło do największego rozwoju kulturalnego i ekonomicznego królestwa nabatejskiego. Cesarz rzymski Oktawian August postanowił przejąć kontrolę nad handlem arabskim. Pisarz Strabon opisał w Geografii wysłaną przez niego ekspedycję pod przewodnictwem Eliusza Gallusa, namiestnika Egiptu, do Arabii. Nabatejczycy obiecali pomoc Rzymianom, by dobrze wypaść w ich oczach. W tym celu Syllajos, minister Obodasa III, z tysiącem swoich ludzi przyłączył się do wyprawy. Ekspedycja idąc do południowej Arabii zdobywała wiele miast. Zniechęceni brakiem wody, ogromem pustyni oraz spodziewanych bogactw wrócili do Egiptu. Nabatejczycy osiągnęli swój cel. Oktawian August dowiadując się o niegościnności krainy zrezygnował z planów podboju. Strabon obarczył za te niepowodzenia Syllajosa (XVI, 4, 23).
Na północy ponownie doszło do konfliktu z Herodem Wielkim. Poszło o masyw górski Auranitis (Hauran). Cesarz Oktawian August podarował ten teren Herodowi. Nabatejczycy, kupując Auranitis od Zenodora, rościli prawa do tych ziem, to na drodze prawnej lub militarnej. Herod odpierał skutecznie ich ataki.