Aztekowie używali dwóch kalendarzy. Jeden z nich – kalendarz słoneczny (Xiuhpohualli), składał się z 365 dni podzielonych na 18 miesięcy po 20 dni oraz dodatkowych 5 dni – Nemotemi (bez imienia, numerowane od 0 do 4). Dni dodatkowe przynosiły nieszczęścia. Każdy miesiąc miał nazwę związaną z rolnictwem, rozwojem roślinności, pracami polowymi. Kolejne dni były ponumerowane od 0 do 19. Według tego kalendarza obchodzono coroczne święta, składano ofiary.
Podział roku słonecznego według azteckiego kalendarza słonecznego (Xiuhpohualli) Miesiąc aztecki Czas trwania w obecnie obowiązującym kalendarzu Obrzędy 1. Atlcoualco (brak wody) 12 lutego – 3 marca wywoływanie deszczu, ofiary dla Tlaloca 2. Tlacaxipehualiztli (obdzieranie ludzi ze skóry) 4 marca – 23 marca czas siania, tańce kapłanów przybranych w ludzką skórę 3. Tozoztontli (krótki post) 24 marca – 12 kwietnia oczekiwanie deszczu, ofiary dla Tlaloca 4. Tozoztli (długi post) 13 kwietnia – 2 maja obrzęd puszczania krwi 5. Toxcatl (suchy) 3 maja – 22 maja początek pory deszczowej, ofiary z dzieci 6. Etzalqualiztli (potrawa z bobu, fasoli) 23 maja – 11 czerwca oczekiwanie na deszcz 7. Tecuhilhuitontli (małe święto książąt) 12 czerwca – 1 lipca oczekiwanie na deszcz, ofiara z kapłanki 8. Hueitecuhilhuitl (wielkie święto książąt) 2 lipca – 21 lipca święto bogini młodej kukurydzy, ofiara z dziewczyny 9. Tlaxochimaco (narodziny kwiatów) 22 lipca – 10 sierpnia święto indyków i placków z kukurydzy 10. Xocotlhuetzi (spadanie owoców) 11 sierpnia – 30 sierpnia ofiara całopalna 11. Ochpaniztli (czas zamiecionych dróg) 31 sierpnia – 19 września ofiara z kobiety uosabiająca dojrzałą kukurydzę 12. Teotleco (przyjście bogów) 20 września – 9 października ofiara całopalna na cześć powracających bogów 13. Tepeilhuitl (święto gór) 10 października – 29 października ofiara dla Tlaloca z kobiet i mężczyzn 14. Quecholli (czapla) 30 października – 18 listopada czterodniowy post, przegląd broni 15. Panquetzaliztli (podniesienie sztandaru) 19 listopada – 8 grudnia święto ku czci boga wojny, ceremonialne potyczki 16. Atemoztli (spłynięcie wód) 9 grudnia – 28 grudnia dary dla boga domowego ogniska 17. Tititl (surowa pogoda) 29 grudnia – 17 stycznia ofiara z kobiety, magiczne wywoływanie deszczu przez płacz dzieci i kobiet 18. Izcalli (zmartwychwstanie) 18 stycznia – 6 lutego wypiek placków z kukurydzy, składanie ofiar z jeńców co cztery lata 19. Nemotemi (dni pechowe) 7 lutego – 11 lutego zakaz uroczystości
Kalendarz wróżbiarski Drugi kalendarz używany przez Azteków to kalendarz wróżbiarski (Tonalpohualli). Według niego przepowiadano np. przyszłość narodzonego w danym dniu człowieka, decydowano o najlepszym dniu do rozpoczęcia konkretnych przedsięwzięć itp. Kalendarz ten składał się z 260 dni (Tonalli) podzielonych na tygodnie. Każdy tydzień (Trecenas) miał 13, oznaczonych kolejnymi cyframi dni. Nazwy dni określane były 20, cyklicznie powtarzającymi się symbolicznymi nazwami. Kolejny tydzień rozpoczynał dzień o przypadającej jemu nazwie z 20 dniowego cyklu. Dwadzieścia symboli nazywano: mazatl (jeleń), acatl (trzcina), xochitl (kwiat), mizquiztli (śmierć), quiahuitl (deszcz), malinalli (trawa), coatl (wąż), tecpatl (nóż krzemienny), ozomahtli (małpa), cuitzpallin (jaszczurka), ollin (trzęsienie ziemi), itzcuintli (pies), calli (dom), cozcacuauhtli (sęp), atl (woda), ehecatl (wiatr), cuauhtli (orzeł), tochtli (królik), cipactli (krokodyl), ocelotl (jaguar). Dwudziestodniowe cykle podporządkowane były wpływom czterech stron świata.
thumb|200px|Kamień Słońca nazywany kalendarzem azteckim
Jednym z najważniejszych zabytków związanych z aztecką rachubą czasu jest tzw. Kamień Słońca (Piedra del Sol), kamienny dysk nazywany kalendarzem azteckim. Kamień pochodzi z XV wieku, został znaleziony w 1790 r. Płaskorzeźba na jego powierzchni interpretowana jest jako mit o Słońcach związany ze stworzeniem świata.
Boscy opiekunowie poszczególnych dni (Tonalli) miesiąca według kalendarza wróżbiarskiego (Tonalpohualli) Dzień miesiąca Symbol (znak) Znaczenie Boski patron Cipactli 100px Krokodyl Tonacatecuhtli Ehécatl 100px Wiatr Quetzalcoatl Calli 100px Dom Tepeyollotl Cuetzpalin 100px Jaszczurka Huehuecoyotl Coatl 100px Wąż Chalchiuhtlicue Miquiztli 100px Śmierć Tecciztecatl Mázatl 100px Jeleń Tlaloc Tochtli 100px Królik Mayahuel Atl 100px Woda Xiuhtecuhtli Itzcuintli 100px Pies Mictlantecuhtli Ozomahtli 100px Małpa Xochipilli Malinalli 100px Trawa Patecatl Ácatl 100px Trzcina Tezcatlipoca Océlotl 100px Jaguar Tlazolteotl Cuauhtli 100px Orzeł Xipe Totec Cozcacuauhtli 100px Sęp Itzpapalotl Ollin 100px Trzęsienie ziemi Xolotl Técpatl 100px Nóż krzemienny Chalchihuihtotolin Quiáhuitl 100px Deszcz Tonatiuh Xochitl 100px 100px Kwiat Xochiquetzal
Moment zrównania obu kalendarzy Dla wierzeń azteckich najważniejszy był moment zrównania się obu kalendarzy, który przypadał co 52 lata. Był to moment wielkiej uroczystości, czas decydujący o dalszym istnieniu świata. (Koniec każdej z poprzednich epok następował właśnie w chwili zrównania się kalendarzy). Uroczystości nazywały się toxiuh molpilia – zawiązują się nasze lata. Ludzie pozbywali się starych wizerunków bóstw i kamieni z palenisk – wrzucano je do wody. Wygaszano wszystkie ognie i paleniska. Ciężarne kobiety zamykano w spichlerzach, aby nie zamieniły się w krwiożercze bestie. Małym dzieciom nie pozwalano zasnąć, aby nie zamieniły się w myszy. Tej nocy nikt nie mógł zasnąć, kapłani mieli obowiązek odczytać z układu planet i gwiazd losy świata. Główne obrzędy odbywały się na górze Huixachtlan, położonej w rejonie miast Ixtapalapan i Colhuacan, na wschodnim brzegu jeziora Texcoco. Gdy Plejady przekroczyły zenit i już wiadomo było, że świat będzie istniał, należało rozpalić nowy ogień i ofiarować Słońcu życie ludzkie. W trakcie tej uroczystości za pomocą drewnianego świdra rozpalano ogień na piersi jeńca pochodzącego ze szlachetnego rodu. Gdy ogień płonął rozcinano jego pierś, serce składano w ofierze bogu a ogień „karmiono” ciałem. Posłańcy roznosili nowo rozpalony ogień do wszystkich miast. W Tenochtitlánie najpierw rozpalano od niego ogień w świątyni Huitzilopochtli, stamtąd kapłani zabierali go do wszystkich świątyń we wszystkich dzielnicach miasta, a ludność zanosiła go do swych domów. W ten sposób świat był, zdaniem Azteków, ocalony na następny okres 52 lat. Wszyscy ludzie nacinali płatki swych uszu aby świat mógł trwać dalejJustyna Olko: Meksyk przed konkwistą, PIW, Warszawa 2010, s. 248–249..
Zobacz też
Wierzenia Azteków Kalendarz Majów
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Historia Ameryki Północnej Aztecki Kategoria:Aztekowie