Zbigniew Dunin-Wąsowicz

Zbigniew Dymitr Dunin-Wąsowicz (ur. 14 października 1882 w Brzeżanach, zm. 13 czerwca 1915 pod Rokitną) – polski dowódca wojskowy, rotmistrz Legionów Polskich, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życie prywatne Był synem Bolesława, polskiego oficera cesarskiej i królewskiej armii i szambelana dworu cesarskiego i wnukiem, w prostej linii, szwoleżera Mikołaja Dunin-Wąsowicza – uczestnika bitwy pod Somosierrą oraz starszym bratem Bolesława. Matką Zbigniewa była Wilhelmin z domu MüllerMarek Gałęzowski, My idziemy w zórz świtanie... Sylwetki oficerów Legionów Polskich poległych i zmarłych w walce o niepodległość w latach 1914–1916, Warszawa: IPN, 2019, s. 66.. Jego powinowatym był Jan Kosina.

Kariera wojskowa Po ukończeniu korpusu kadetów w Łobzowie (dziś dzielnica Krakowa) poświęcił się zawodowej służbie wojskowej. Mianowany podporucznikiem kawalerii austriackiej w 1910 roku służył w 13 pułku ułanów. W 1912 roku w stopniu porucznika kawalerii na własną prośbę przeszedł do rezerwy. Związał się z ruchem strzeleckim. Po ogłoszeniu mobilizacji przybył do Brzeżan, gdzie objął kierownictwo wyszkolenia pozostałych w obozie strzelców. W krótkim czasie zrezygnował z pełnionej funkcji i wyjechał najpierw do Lwowa, a później do Krakowa, gdzie 11 sierpnia objął dowództwo oddziału Sokołów Konnych przy oddziałach Piłsudskiego. Brał udział w potyczkach w okolicy Kielc. Po połączeniu jego oddziału z oddziałem Władysława Beliny-Prażmowskiego 23 sierpnia został oddelegowany z powrotem do Krakowa w celu organizowania i szkolenia kolejnych oddziałów kawalerii Legionów Polskich. W Przegorzałach i przy krakowskiej ul. Smoleńsk w stajniach konnego „Sokoła” sformował 2 i 3O kawalerii polskiej XX wieku, s. 25. szwadron kawalerii Legionów Polskich. Początkiem września objął dowództwo 2 szwadronu, który w październiku skierowano na Węgry i włączono w skład II Brygady Legionów Polskich. Na czele 2 szwadronu po przejściu na teren Polski stoczył 26 października 1914 pod Cycułowem w okolicy Stanisławowa swój pierwszy bój. W uznaniu zasług, głównie w czasie walk pod Cucyłowem został 5 listopada mianowany na rotmistrza kawalerii. Walczył w czterodniowej bitwie II Brygady pod Mołotkowem. Brał udział w kampanii na Huculszczyźnie od 26 listopada do 8 grudnia 1914, a w styczniu 1915 został przerzucony wraz ze szwadronem na zagrożony odcinek węgierskiej granicy. Walczył na Bukowinie i we wschodniej Małopolsce, gdzie z 2 szwadronem stoczył pod Tłumaczem zacięty bój.

Gdy na początku czerwca 1915 formacje II Brygady uległy reorganizacji rotmistrz Zbigniew Dunin-Wąsowicz został dowódcą 2 dywizjonu kawalerii (2 i 3 szwadron) II Brygady. Zginął 13 czerwca 1915 roku, prowadząc szarżę pod Rokitną na czele szwadronu liczącego 63 ułanów. Jego śmierć opisał uczestnik szarży Stanisław Rostworowski:

Rotmistrz krzyknął: Zdawajsia! i stała się rzecz nieoczekiwana. Ci ukryci w głębokim okopie sołdaci rosyjscy, których ułani nawet szablą dosięgnąć nie mogli, zdrętwieli na widok pędzących, ręce wznieśli do góry i o zmiłowanie prosili.Okop był zdobyty. Ale z lewej i prawej flanki ogień nie zesłabł: owszem. wzmógł się jeszcze.Padła "Hochla" pod rotmistrzem, chcieli go ratować – dał znak ręką, by jechali dalej, z rewolwerem w ręku zerwał się, strzelił kilkakrotnie wzdłuż okopu, ale wnet się zachwiał, słaniając się przeszedł kilkanaście kroków i upadł z przestrzelonym bokiem. Krew musiała gwałtownie uchodzić, osłabł – i usnął na wieki. mały|Portret z czasów legionowych pędzla rotm. Józefa Świrysz-Ryszkiewicza (1915) Pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (grobowiec zbiorowy rokitniańczyków – kwatera 67). Ich uroczysty pogrzeb w Krakowie odbył się 25 lutego 1923.

Upamiętnienie Rotmistrzowi poświęcona jest również pieśń legionowa z okresu I wojny światowej pt. Pieśń Szwadronu Wąsowicza thumb|240px|Portret rotmistrza Zbigniewa Wąsowicza Kasper Żelechowski (1916)Nasz Wąsowicz, chłop morowy,Zbił Moskali w Cucyłowej.Odznaczył się szwadron drugi,Wrażej krwi on przelał strugi.1915 Pieśń Szwadronu WąsowiczaWitold Sienkiewicz "Bojowo i lirycznie", Demart S.A 2010, thumb|240px|Pogrzeb rtm. Wąsowicza i innych poległych pod Rokitną thumb|240px|Grób rotmistrza przed 1919 W 1915 w Wiedniu został wybity medal upamiętniający szarżę pod Rokitną, zaprojektowany przez Jana Raszkę, na którego awersie widnieją popiersia poległych tam rtm. Zbigniewa Wąsowicza, por. Kisielnickiego i por. Włodka. Rotmistrza upamiętnił w wierszu pt. Rotmistrzowej sławie poeta legionowy Józef Mączka. Wiersze poświęcone Dunin-Wąsowiczowi i szarży pod Rokitną zebrano w antologii Szarża pod Rokitną w pieśni (oprac. Maria Olexińska, Lwów 1925)Marek Gałęzowski, My idziemy w zórz świtanie..., s. 67.. 13 czerwca 1936 we Lwowie prezydent miasta Stanisław Ostrowski odsłonił tablicę z okazji przemianowania dotychczasowej ul. Cetnerowskiej na ul. rtm. Dunin-Wąsowicza. W Krakowie jedną z bocznych ulic alei Krasińskiego nazwano imieniem rotmistrza Dunin-Wąsowicza.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 5397 – pośmiertnie, 17 maja 1922 Krzyż Niepodległości – pośmiertnie, 6 czerwca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”

Przypisy

Bibliografia August Krasicki, Dziennik z kampanii rosyjskiej 1914–1926, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1988. Wacław Lipiński Walka zbrojna o niepodległość Polski w latach 1905–1918 Oficyna Wydawnicza VOLUMEN, Warszawa 1990, (przedruk z 1935 roku). Michał Klimecki, Władysław Klimczak Legiony Polskie, Bellona, Warszawa 1990, .thumb|240px|Cmentarz Rakowicki - pomnik na grobie

Marian Kukiel, Dzieje polityczne Europy od rewolucji francuskiej 1789–1921, Londyn: PULS Publications, 1992. Stanisław Rostworowski Nie Tylko Pierwsza Brygada (1914–1918) Z Legionami na bój P.W. EGROSS – Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1993, .

Marek Gałęzowski, My idziemy w zórz świtanie... Sylwetki oficerów Legionów Polskich poległych i zmarłych w walce o niepodległość w latach 1914–1916, Warszawa: IPN, 2019.

Kategoria:Ludzie urodzeni w Brzeżanach Kategoria:Członkowie Towarzystwa „Sokół” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie kawalerii Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polacy – oficerowie armii austro-węgierskiej Kategoria:Urodzeni w 1882 Kategoria:Zmarli w 1915 Kategoria:Żołnierze II Brygady Legionów Polskich Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich polegli w I wojnie światowej