mały|Lancaster i Ava Gardner w Zabójcach (1946). mały|Lancaster w scenie z filmu Dolina zemsty (1951). mały|Lancaster i Deborah Kerr w Stąd do wieczności (1953). Burton Stephen Lancaster (ur. 2 listopada 1913 w Nowym Jorku, zm. 20 października 1994 w Los Angeles) – amerykański aktor filmowy. Laureat Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego za rolę w filmie Elmer Gantry (1960) Richarda Brooksa. American Film Institute umieścił go na 19. miejscu w rankingu „Największych amerykańskich aktorów wszech czasów” (The 50 Greatest American Screen Legends).

Życiorys Wczesne lata Urodził się na Manhattanie w Nowym Jorku przy 209 East 106. Street, między drugą a trzecią Aleją, dziś miejscu Benjamin Franklin Plaza w protestanckiej rodzinie klasy robotniczej angielskiego pochodzenia, jako jedno z pięciorga dzieci Elizabeth (z domu Roberts) i listonosza Jamesa Henry’ego Lancastera. Jego dziadkowie byli emigrantami z Belfastu.

Dorastał we wschodnim Harlemie i spędził dużą część swojego czasu na ulicy; jego wielką pasją była gimnastyka. W roku 1930 ukończył szkołę średnią DeWitt Clinton High School w nowojorskim Bronksie. W latach 1932–1939 pracował w cyrku jako akrobata. W latach 1939–1942, po urazie, dorabiał na stanowisku sprzedawcy w Marshall Field’s w Chicago. Był także strażakiem i pracował w zakładzie mięsnym. Podczas II wojny światowej, w latach 1942–1945, służył w Armii Stanów Zjednoczonych.

Kariera Początkowo nie myślał o aktorstwie. Jego ówczesna żona June Ernst pracowała jako sekretarka w agencji aktorskiej, gdzie jeden z agentów namówił go, by zgłosił się na przesłuchanie do wystawianej broadwayowskiej sztuki Dźwięk polowania (1945). Przez dwa tygodnie odtwarzał rolę sierżanta Josepha Mooneya, która zwróciła na niego uwagę producentów filmowych i przyniosła mu nagrodę Theatre World Award. Na ekranie zadebiutował w dramacie kryminalnym Zabójcy (1946) w reżyserii Roberta Siodmaka, gdzie wystąpił u boku Avy Gardner. Zdobył znaczny rozgłos i pojawił się w dwóch kolejnych produkcjach w następnym roku: thrillerze Brutalna siła i dramacie kryminalnym Desert Fury.

Przez wiele lat przyjaźnił się z aktorem, Kirkiem Douglasem, z którym zagrał w sześciu filmach: I Walk Alone (1948), Pojedynek w Corralu O.K. (1957), Uczeń diabła (1959), Siedem dni w maju (1964), Zwycięstwo nad Entebbe (1976) i Twardziele (1986).

Za rolę sierżanta Miltona Wardena w melodramacie wojennym Stąd do wieczności (1953) Freda Zinnemanna otrzymał swoją pierwszą nominację do nagrody Oscara. Tytułowa kreacja w filmie Elmer Gantry (1960) przyniosła mu Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego oraz Złoty Glob. Kolejną nominację do Oscara otrzymał za postać Roberta Franklina Strouda w biograficznym dramacie Ptasznik z Alcatraz (1962) Johna Frankenheimera. Rola Lou Pascala w melodramacie kryminalnym Atlantic City (1980) Louisa Malle’a z Susan Sarandon i Michelem Piccoli po raz kolejny przyniosła mu nominację do Oscara i Złotego Globu.

Ma swoją gwiazdę (numer 6801) na hollywoodzkiej Walk of Fame.

Życie prywatne Był trzykrotnie żonaty: z June Ernst (w latach 1935–1946), Normą Anderson (w latach 1946–1969), z którą miał pięcioro dzieci: Jimmy’ego, Billa, Susan, Joannę i Sighle i z Susan Martin (od 10 września 1990 do jego śmierci w 1994).

Zmarł po kolejnym zawale serca w swoim domu w Los Angeles na dwa tygodnie przed 81. urodzinami.

Filmografia Zabójcy (1946) jako „Szwed” Andersen Brutalna siła (1947) jako Joe Collins Przepraszam, pomyłka (1948) jako Henry Stevenson W pułapce miłości (1949) jako Steve Thompson/narrator Płomień i strzała (1950) jako Dardo Bartoli Dolina zemsty (1951) jako Owen Daybright Wróć, mała Shebo (1952) jako Doc Delaney Karmazynowy pirat (1952) jako kapitan Vallo Stąd do wieczności (1953) jako sierżant Milton Warden Vera Cruz (1954) jako Joe Erin Ostatnia walka Apacza (1954) jako Massai Tatuowana róża (1955) jako Alvaro Mangiacavallo Traper z Kentucky (1955) jako Elias Wakefield „Big Eli” (także reżyseria) Zaklinacz deszczu (1956) jako Bill Starbuck Trapez (1956) jako Mike Ribble Słodki smak sukcesu (1957) jako J.J. Hunsecker Pojedynek w Corralu O.K. (1957) jako Wyatt Earp Dramat w głębinach (1958) jako porucznik Jim Bledsoe Osobne stoliki (1958) jako John Malcolm Uczeń diabła (1959) jako wielebny Anthony Anderson Elmer Gantry (1960) jako Elmer Gantry Nie do przebaczenia (1960) jako Ben Zachary Wyrok w Norymberdze (1961) jako Ernst Janning Młodzi dzicy (1961) jako Hank Bell Ptasznik z Alcatraz (1962) jako Robert Stroud Lampart (1963) jako książę Fabrizio Salina Lista Adriana Messengera (1963) Dziecko czeka (1963) jako dr Matthew Clark Siedem dni w maju (1964) jako gen. James Mattoon Scott Pociąg (1964) jako Paul Labiche Na szlaku Alleluja (1965) jako porucznik Thaddeus Gearhart Zawodowcy (1966) jako Bill Dolworth Łowcy skalpów (1968) jako Joe Bass Pływak (1968) jako Ned Merrill Obrona zamku (1969) jako mjr. Abraham Falconer Cyrk straceńców (1969) jako Mike Rettig Port lotniczy (1970) jako Mel Bakersfeld Valdez przybywa (1971) jako Bob Valdez Szeryf (1971) jako Jered Maddox Ucieczka Ulzany (1972) jako McIntosh Skorpion (1973) jako Cross Zamach na prezydenta (1973) jako James Farrington Portret rodzinny we wnętrzu (1974) jako profesor Mojżesz Prawodawca (1974, miniserial) jako Mojżesz Buffalo Bill i Indianie (1976) jako Ned Buntline Wiek XX (1976) jako Berlinghieri, dziadek Alfredo Skrzyżowanie Kassandra (1976) jako Stephen Mackenzie Zwycięstwo nad Entebbe (1976) jako Szimon Peres Wyspa doktora Moreau (1977) jako dr Paul Moreau Ostatni promień blasku (1977) jako generał Lawrence Dell Spatranie (1978) jako major Asa Barker Świt Zulu (1979) jako płk. Anthony Durnford Atlantic City (1980) jako Lou Pascal Skóra (1981) jako generał Mark Wayne Clark Biznesmen i gwiazdy (1983) jako Felix Happer Weekend Ostermana (1983) jako Maxwell Danforth Twardziele (1986) jako Harry Doyle Pogrzeb wikinga (1988) jako Levi Rockwell Pole marzeń (1989) jako dr Archibald „Moonlight” Graham Przed sklepem jubilera (1989) jako jubiler Upiór w operze (1990) jako Gerard Carriere

Nagrody Nagroda Akademii Filmowej 1960: Elmer Gantry (Najlepszy Aktor Pierwszoplanowy)

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy producenci filmowi Kategoria:Amerykańscy reżyserzy filmowi Kategoria:Amerykańscy scenarzyści Kategoria:Amerykańscy artyści cyrkowi Kategoria:Laureaci nagrody BAFTA dla najlepszego aktora pierwszoplanowego Kategoria:Laureaci Nagrody David di Donatello Kategoria:Laureaci Nagrody Gildii Aktorów Ekranowych za całokształt twórczości Kategoria:Laureaci Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego Kategoria:Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym Kategoria:Laureaci Srebrnego Niedźwiedzia dla najlepszego aktora Kategoria:Laureaci Pucharu Volpiego dla najlepszego aktora Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Jorku Kategoria:Pochowani w Kalifornii Kategoria:Urodzeni w 1913 Kategoria:Zmarli w 1994