Bizon amerykański, dawniej: bizon (Bos bison) – duży ssak łożyskowy z rodziny wołowatych, rzędu Cetartiodactyla, największy obecnie ssak lądowy Ameryki Północnej.
Nazwa zwyczajowa We wcześniejszej polskiej literaturze zoologicznej dla określenia gatunku Bos bison stosowano nazwę bizon. W wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” dla gatunku przyjęto nazwę bizon amerykański, rezerwując oznaczenie bizon dla rodzaju Bison.
Systematyka Analiza z 2021 roku kladu Bovidae w oparciu o DNA, DNA antyczne i szczątki subfosylne wykazała że B. bison jest zagnieżdżony w obrębie rodzaju Bos i tworzy klad obejmujący (B. gaurus + ((B. mutus + B. grunniens) + (B. bison + (B. frontalis + B. priscus)))). Uproszczony fragment kladogramu pokazujący pokrewieństwo filogenetyczne w obrębie Bos:
Podgatunki Wyróżnia się dwa podgatunki: bizon preriowy (B. bison bison) – zamieszkiwał Wielkie Równiny, wędrowny bizon leśny (B. bison athabascae) – mała osiadła populacja w północno-zachodniej Kanadzie i na Alasce, wyższy i cięższy od poprzedniego, osiadły
Historia W warunkach naturalnych żył w olbrzymich stadach; szacuje się, że przed kolonizacją Ameryki przez Europejczyków populacja bizona amerykańskiego liczyła miliony osobników. Pierwszym Europejczykiem, który podał opis zwierzęcia, był konkwistador hiszpański Álvar Núñez Cabeza de Vaca (1530).
thumb|Zdjęcie z 1892 r. przedstawiające stertę czaszek bizonów oczekującą na przetworzenie w fabryce w okolicy Detroit. Kości były używane do produkcji kleju, barwników, nawozów, a także były wykorzystywane w procesie produkcji cukru. thumb|Pozyskiwanie futer było jednym z powodów dla których urządzano polowania. Pod koniec XIX wieku stanął przed groźbą wyginięcia, głównie z powodu nadmiernego odstrzału; polowanie na bizony amerykańskie było wówczas ulubionym sportem białych uzbrojonych w broń palną. Przyjeżdżali oni specjalnymi pociągami, a polowanie odbywało się czasem z okien wagonów. Gatunek, będący naturalnym źródłem pożywienia rdzennych Amerykanów, był wyniszczany w ramach celowego działania zorientowanego na marginalizację i wypchnięcie rdzennej ludności z Wielkich Równin do rezerwatów. Przed wyginięciem uratowały go Amerykańskie Towarzystwo Ochrony Bizona (American Bison Society) oraz utworzenie kilku parków narodowych. W latach 90. XX wieku populację bizonów oceniano na około 20 tysięcy osobników. Według United States Fish and Wildlife Service w 2022 r. około 20 500 osobników żyło w stadach chronionych, a kolejne 420 tysięcy w stadach komercyjnych.
Cechy gatunku thumb|Galopujący bizon Długość 2,1-3 m Długość ogona 0,5-0,6 m Masa ciała 450-1000 kg; największy osobnik ważył 1140 kg Wysokość w kłębie samica 1,6-1,8 m, samiec 1,8-2,0 m; samice są (średnio) mniejsze od samców Ubarwienie brązowe; przednią część ciała okrywa gęsta sierść, tworząca coś w rodzaju "peleryny" i potęgująca wrażenie masywności zwierzęcia; młode osobniki są rudawe Pożywienie trawa Dojrzałość płciowa ok. 3. roku życia Rozród ciąża trwa około 9 miesięcy; po tym czasie na świat przychodzi zazwyczaj jeden cielak, który już po kilku godzinach dołącza z matką do stada; czas karmienia mlekiem 7-8 miesięcy Występowanie: prerie oraz rzadkie, prześwietlone lasy Ameryki Północnej
Obecność w kulturze Z angielską nazwą bizona wiąże się pewne zdanie w tym języku złożone z samych homonimów, które brzmi Buffalo buffalo Buffalo buffalo buffalo buffalo Buffalo buffalo.
Zobacz też żubr – gatunek pokrewny yakalo – krzyżówka bizona z jakiem cattalo – krzyżówka bizona z bydłem domowym
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Wołowate Kategoria:Ssaki Ameryki Północnej Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza Kategoria:Fauna Kanady Kategoria:Fauna Stanów Zjednoczonych