Leksykografia (gr. leksikón „słownik” + gráphõ „piszę”), także słownikarstwo – dział językoznawstwa zajmujący się teorią i praktyką tworzenia różnego rodzaju słowników. Jest ściśle związany z leksykologią. Zakres badawczy leksykografii obejmuje metodologię gromadzenia i opracowania materiałów słownikowych, typologię słowników oraz teorię słownika jako materiału językoznawczego i wytworu kulturalnego. Niektórzy badacze uznają leksykografię za odrębną samodzielną dyscyplinę.

Tradycje słownikarskie rozwinęły się u różnych narodów wraz z rozwojem piśmiennictwa, gdy istniała potrzeba definiowania znaczeń obcojęzycznych słów. Najstarszym sposobem wyjaśnienia sensu nieznanych wyrażeń były tzw. glosy w tekście lub pomiędzy segmentami ksiąg rękopiśmiennych. Później zaczęto tworzyć większe lub mniejsze zbiory słów (np. nazwy roślin leczniczych), tzw. glosariusze. Leksykografia wyodrębniła się jako samodzielna dyscyplina badawcza i teoretyczna w połowie XX wieku.

Tradycje leksykograficzne były obecne u starożytnych Greków i Rzymian, ale do XXI wieku przetrwało niewiele ich dorobku. Osiągnięcia w leksykografii miały również orientalne ośrodki naukowe: chińskie, indyjskie i arabskie, dokonania te nie miały jednak wpływu na rozwój słownikarstwa europejskiego. Leksykografia formująca się w epoce odrodzenia umotywowana była przede wszystkim wynalazkiem druku, koniecznością przekazania elicie europejskiej słownictwa języków klasycznych oraz ambicjami kształtujących się nowożytnych narodów. Słownikarstwo nowożytne zaczęło się od słowników dwu- i wielojęzycznych: w 1477 roku został wydany w Wenecji pierwszy dwujęzyczny słownik języków nowożytnych: . W XVII w. pojawiły się słowniki jednojęzyczne definicyjne, najwcześniejsze inicjatywy w tym zakresie należały do Włochów, którzy sporządzili opis normatywny języka włoskiego. Rozwój leksykografii nastąpił w XIX i XX w., pojawiły się wówczas słowniki etymologiczne, historyczne i frekwencyjne; upowszechniły się również słowniki rzeczowe (tematyczne).

Termin „leksykografia” jest pochodzenia greckiego. Synonimiczne określenie leksykografii to „słownikarstwo”; por. , .

Polscy leksykografowie

Mirosław Bańko Mieczysław Basaj Paweł Beręsewicz Andrzej Bogusławski Wiesław Boryś Aleksander Brückner Andrzej Zdzisław Bzdęga Jan Antoni Czochralski Witold Doroszewski Jacek Fisiak Tadeusz Grzebieniowski Juliusz Ippoldt Jan Aleksander Karłowicz Grzegorz Knapski Władysław Kopaliński Adam Kryński Samuel Linde Andrzej Markowski Jan Mączyński Piotr Müldner-Nieckowski Teresa Zofia Orłoś Tadeusz Piotrowski Jan Piprek Roman Sadziński Zygmunt Saloni Janusz Siatkowski Stanisław Stachowski Jan Stanisławski Stanisław Szober Janusz Taborek Michał Abraham Troc Piotr Żmigrodzki

Leksykografowie zagraniczni Johann Christoph Adelung Bracia Grimm Joachim Heinrich Campe Konrad Duden Hermann Dunger Eduard Engel Johann Christian August Heyse Albert Hornby Samuel Johnson Josef Jungmann Friedrich Kluge Pierre Larousse Josua Maaler Johannes Murmellius James Murray Philipp Andreas Nemnich Friedrich Erdmann Petri Daniel Sanders Noah Webster

Zobacz też frazeografia

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Leksykografia rolnicza

Kategoria:Działy językoznawstwa Kategoria:Słowniki