thumb|300px|Odłupek odpadkowy thumb|300px|Odłupek
Odłupek – fragment surowiaka oddzielony na skutek intencjonalnego uderzenia. Powstaje poprzez uderzenie tłuczkiem w odpowiednio dobraną płaszczyznę surowiaka, zwaną piętą lub podstawą uderzeń. Z chwilą oddzielenia odłupka od surowiaka surowiak staje się jego rdzeniem, a powierzchnia surowiaka, powstała na skutek odłupania odłupka, to tzw. powierzchnia negatywowa.
Odłupek charakteryzuje się trzema zasadniczymi płaszczyznami, którymi są:
płaszczyzna górna (strona górna) – zawierająca w sobie albo powierzchnię naturalną rdzenia (przy pierwszym odłupaniu), albo jego powierzchnię negatywową (przy kolejnym odłupaniu), albo obydwie powierzchnie jednocześnie, jeśli odłupano powierzchnię z fragmentami jeszcze nienaruszonymi i już wcześniej obłupanymi. W tym ostatnim przypadku krawędzie oddzielające powierzchnie różnego typu nazywa się burtami lub graniami międzynegatywowymi. płaszczyzna dolna (strona dolna lub pozytywowa) – płaszczyzna, którą odłupek przylegał do rdzenia. Płaszczyzna ta zawiera w sobie ślady przełamu intencjonalnego: sęczek z zaznaczonym niekiedy stożkiem uderzenia, ponadto niekiedy różnego rodzaju skazy oraz tzw. fale odbicia wskazujące na sposób i kierunek odłupania odłupka. Linia przedłużająca kierunek odbicia, powstająca wskutek uderzenia, zwana jest osią odłupka. piętka – kawałek płaszczyzny rdzenia, tej, w którą uderzano, odbijając odłupek
Odłupki dzieli się pod kątem proporcji na:
odłupki, kiedy ich długość jest równa lub mniejsza od dwu szerokości wióry, kiedy ich długość jest większa od dwu szerokości i jednocześnie krawędzie boczne przynajmniej w części są równoległe.
Wśród odłupków można wydzielić:
narzędzia nieretuszowane (lub użytkowane) bez wtórnej obróbki (retuszu), tzn. takie, które najprawdopodobniej użytkowano bezpośrednio po odłupaniu. półsurowiec przeznaczony do dalszej przeróbki na narzędzia odłupki odpadkowe, nie odpowiadające dwom pierwszym kategoriom.
Odłupki znajdowane są na stanowiskach archeologicznych kultur środkowego paleolitu: klaktońskiej, lewaluaskiej, tejackiej i mustierskiej. Odłupki spotykane są też w kulturze aszelskiej, często też występują razem z pięściakami. Odłupki wytwarzał m.in. Homo erectus i neandertalczyk.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Narzędzia kamienne Kategoria:Paleoantropologia