Związek Wypędzonych () – niemiecka organizacja non-profit skupiająca: osoby deklarujące narodowość niemiecką, wysiedlone w konsekwencji postanowień konferencji poczdamskiej z byłych terenów niemieckichZgodnie z definicją porozumienia USA, Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Wielkiej Brytanii i Francji w Poczdamie. Polski (Ziemie Odzyskane) i ZSRR oraz z terytorium Czechosłowacji, po zakończeniu II wojny światowej, osoby zamieszkujące ww. terytoria w trakcie wojny i ewakuowane lub zbiegłe przed Armią Czerwoną, tzw. „późnych przesiedleńców” (), czyli osoby, które zadeklarowały narodowość niemiecką i wolę wyjazdu do RFN po 1 stycznia 1993 roku, wysiedlonych członków niemieckich mniejszości narodowych zamieszkałych uprzednio w innych państwach Europy Środkowo-Wschodniej (w tym mniejszość niemiecka w Polsce, w granicach z 1 września 1939) – niezależnie od obywatelstwa posiadanego przed nabyciem obywatelstwa Republiki Federalnej Niemiec.
Ogółem związek zrzesza dwa miliony członkówRzeczpospolita, 17.02.2009 r., s. A10..
Struktura organizacyjna Związek Wypędzonych utworzony został 27 października 1957 roku przez połączenie Zjednoczenia Ziomkostw (niem. , ) i Związków Wypędzonych Niemców (niem. , ). Związek Wypędzonych jest w konsekwencji federacją organizacji, na którą składa się 21 ziomkostw zorganizowanych przez osoby deklarujące narodowość niemiecką zamieszkałe (niezależnie od obywatelstwa) przed 1990 rokiem poza obecnymi granicami RFN, a także 16 związków działających na zasadzie terytorialnej w krajach związkowych (landach) Republiki Federalnej Niemiec. Obecnie Związek Wypędzonych skupia około 2 milionów członków. Podstawą członkostwa w Związku jest wpisana do statutu Związku definicja „wypędzonego” określona w ustawie federalnej o wypędzonych z 1953 roku (niem. )Gesetz über die Angelegenheiten der Vertriebenen und Flüchtlinge. (niem.)..
Organizacje członkowskie (Towarzystwo Niemiecko-Bałtyckie) e. V. (Niemiecki Związek Szumawski) (Ziomkostwo Berlin-Marchia Brandenburska) e. V. (Ziomkostwo Niemców Besarabskich) (Bukowina) e. V. (Ziomkostwo Niemców Bukowińskich (Bukowina)) e. V. (Związek Gdańszczan) e. V. (Ziomkostwo Szwabów Banackich) , Bundesverband e. V. (Ziomkostwo Szwabów Dunajskich, Związek Federalny) Karpatendeutsche Landsmannschaft Slowakei e. V. (Ziomkostwo Karpackoniemieckie Słowacja) e. V. (Ziomkostwo Niemców z Litwy) Landsmannschaft der Oberschlesier e.V. – Bundesverband (Ziomkostwo Górnoślązaków – Związek Federalny) (Ziomkostwo Prusy Wschodnie) Pommersche Landsmannschaft – Zentralverband – e. V. (Ziomkostwo Pomorskie – Związek Centralny) e. V. (Ziomkostwo Niemców z Rosji) in der Bundesrepublik Deutschland e. V. (Ziomkostwo Szwabów Satmarskich w RFN) Landsmannschaft Schlesien – Nieder- und Oberschlesien e. V. (Ziomkostwo Śląsk – Dolny i Górny Śląsk) Verband der Siebenbürger Sachsen in Deutschland e. V. (Związek Sasów Siedmiogrodzkich w Niemczech) Sudetendeutsche Landsmannschaft e. V. – Bundesverband (Ziomkostwo Sudeckoniemieckie – Związek Federalny) (Ziomkostwo Niemców z Węgier) Landsmannschaft Weichsel-Warthe Bundesverband e. V. (Ziomkostwo Wisła-Warta Związek Federalny) e. V. (Ziomkostwo Prusy Zachodnie)
Ziomkostwo Niemców Dobrudzkich i Bułgarskich, t.z., zakończyło działalność jesienią 2009 r. i jego członkowie weszli do Towarzystwa Besarabskoniemieckiego.
Prezydenci
(CSU) – (VdL) i (BvD) jako współprzewodniczący (1957–1959) Hans Krüger (CDU) (1959–1963) Wenzel Jaksch (SPD) (1964–1966) (SPD, od 1969 CDU) (1967–1970) Herbert Czaja (CDU) (1970–1994) (CSU) (1994–1998) Erika Steinbach (CDU) (1998–2014) Bernd Fabritius (2014–2025) Stephan Mayer (od 2025)
Formy działalności Organizacje – założyciele związku przyjęły w dniu 5 sierpnia 1950 roku „Kartę Wypędzonych”. Dokument ten, uroczyście ogłoszony 6 sierpnia 1950 roku przed Zamkiem w Stuttgarcie, stanowi fundament Związku Wypędzonych. Corocznie organizowane są przez związek uroczyste obchody „” (niem. ). We wrześniu 2006 roku, po raz pierwszy w historii Związku, w obchodach Dnia Stron Ojczystych uczestniczył oficjalnie Prezydent Federalny Horst Köhler, który w swoim przemówieniu przypomniał, że bezpośrednią przyczyną wypędzeń była rozpętana przez Niemcy wojna. W sierpniu 2007 roku na Dniu Stron Ojczystych przemawiali Hans-Gert Pöttering (przewodniczący Parlamentu Europejskiego) i Roland Koch (premier Hesji).
Do czasu podpisania w 1990 roku polsko-niemieckiego traktatu granicznego, w którym RFN definitywnie uznała wobec mocarstw i Polski granice ustalone w konferencji poczdamskiej, Związek kwestionował ostateczny charakter granicy polsko-niemieckiej.
Związek kwestionuje również obecnie prawomocność tzw. dekretów Beneša, czyli wysiedlenie w latach 1945–1946 obywateli czechosłowackich narodowości niemieckiej z terenów tzw. Kraju Sudetów.
Wobec faktu, że adaptacja wysiedlonych do RFN stanowiła w latach powojennych faktyczny problem społeczny, w rządzie RFN utworzono stanowisko ministra ds. wypędzonych i uchodźców, obsadzane przez działaczy Związku, który wyłaniał też społeczną radę przy ministerstwie. Ministerstwo to zostało zlikwidowane w 1969 roku.
Obecnie główną formą działalności związku pozostaje lobbing interesów członków wobec rządu federalnego, działalność wydawnicza, fundacyjna i archiwalna. Najważniejszą inicjatywą Związku jest utworzenie Centrum przeciwko Wypędzeniom z siedzibą w Berlinie.
Na obchodach 50 rocznicy powstania Związku Wypędzonych przemawiała Angela Merkel, kanclerz Niemiec, poparła ideę budowy Centrum przeciwko WypędzeniomMerkel na zjeździe BdV..
W lutym 2009 roku Związek Wypędzonych ujawnił swoją decyzję o nominowanych do Fundacji „Ucieczka, Wypędzenie, Pojednanie”. Zostali nimi szefowa Związku Erika Steinbach i dwaj wiceprzewodniczący BdV: polityk bawarskiej CSU oraz polityk bawarskiej SPD Albrecht SchlägerPrezydium BdV postanowiło opublikować swą decyzję.. Po protestach i kontrowersjach wobec nominacji Eriki Steinbach BdV oświadczył, że nominuje tylko dwóch członków rady fundacji, a na trzecie miejsce „demonstracyjnie nie nominuje żadnego innego przedstawiciela w miejsce Eriki Steinbach”.
Finansowanie Związek Wypędzonych jest organizacją pozarządową, finansowaną w 10% ze składek członkowskich, a w 90% z budżetu federalnego RFN. W 1998 roku pomoc rządu niemieckiego dla Związku Wypędzonych wyniosła łącznie 52 mln DEM, a do 2004 roku spadła do 34 mln marek. Jednocześnie w latach 1988–1997 wzrastała pomoc instytucjonalna i strukturalna – stopniowo wzrastała ona z poziomu 1,5 marek do ponad 4 mln marek, finansowanie z tych źródeł zmalało około 2000 roku. Wsparcia Związkowi Wypędzonych udzielało zarówno niemieckie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, jak i poszczególne kraje związkowe w Niemczech, np. Bawaria udzieliła wsparcia w wysokości 4,4 mln €, a Dolna Saksonia 125 tys. €. Pomoc państwa niemieckiego dla „wypędzonych” i organizacji powiązanych, określanych ogólnie mianem tzw. „kultury wypędzonych”, nie kończyła się jedynie na świadczeniach wyrównawczych, np. za utracone mienie. „Wypędzeni” byli i pozostają wspierani na inne sposoby – od 1983 roku pieniądze na tzw. „kulturę wypędzonych” wzrosły z rocznie 8 milionów marek do 50 milionów marek w 2000 roku. W 2004 roku wyniosły 18 mln € i – jak napisał tygodnik „Die Zeit” – przewyższają państwowe fundusze na cały niemiecki przemysł filmowy. Dodatkowo, w okresie rządów koalicji SPD – Zieloni w latach 2002–2004 Związek Wypędzonych otrzymywał corocznie dotację państwową w kwocie 920 000 €. W 2005 otrzymał 1 mln € dotacji państwowych, a w 2006 roku ponownie otrzymał ok. 1 miliona € funduszy z tego źródła.
Kontrowersje Zdecydowana większość z 13 pierwotnych założycieli związku w 1958 roku była powiązana z reżimem narodowosocjalistycznym III Rzeszy – wśród nich Alfred Gille, , Hainz Langguth, Rudolff Wollner (SS).
Działalność organizacji od chwili jej powstania wzbudzała kontrowersje zarówno w Niemczech, jak i w innych krajach. W szczególności w Polsce i w Czechach, zarówno w deklaracjach polityków, jak i reakcjach społecznych, istnieje silna tendencja do opozycji względem tej organizacji.
Wieloletnie powiązanie Związku Wypędzonych z postulatem rewizji granicy polsko-niemieckiej na Odrze i Nysie Łużyckiej, a działaczy Związku z obecnymi roszczeniami materialnymi wobec Polski i Czech, jest podstawą istniejących kontrowersji co do intencji i działalności Związku. Dotyczy to również RFN – środowiska polityczne SPD i Zielonych są zasadniczo krytycznie nastawione do Związku.
Związek oficjalnie dystansuje się od działań Powiernictwa Pruskiego (roszczenia materialne wobec Polski), jednak jego prominentni działacze – Rudi Pawelka oraz wiceprezydent Związku Hans-Günther Parplies zasiadają w radzie nadzorczej Powiernictwa.
Nazistowska przeszłość działaczy Tygodnik „Der Spiegel”, w artykule z 14 sierpnia 2006 roku „Dafür fehlen uns die Mittel” (Na to brakuje nam środków)http:service.spiegel.de. podał, iż na 200 byłych członków kierownictwa Związku Wypędzonych, ponad 1/3 była członkami NSDAP. Zaliczało się do nich również trzech byłych sekretarzy generalnych Związku i kilku jego wiceprzewodniczących. Drugi prezydent Związku, Hans Krüger, był aktywnym działaczem NSDAP uczestniczącym w puczu monachijskim, a następnie szefem okręgowej organizacji NSDAP (NSDAP-Ortsgruppenleiter) i sędzią wydającym wyroki śmierci w okupowanej Polsce, w Chojnicach (w składzie tzw. sądów specjalnych, niem. )Tadeusz Galec, Zbigniew Stroński: Chojnickim śladem dr Krügera… [dostęp 22 marca 2010].. Kanclerz Ludwig Erhard, przed którym Krüger zataił swą wojenną przeszłość w chwili powołania na stanowisko ministra ds. wypędzonych (17 października 1963), po ujawnieniu przez „Der Spiegel” listu prokuratora generalnego NRD w.s. polskiego wniosku o ściganie Krügera, bez zwłoki zdymisjonował go ze stanowiska (17 stycznia 1964).
Kolejny aktywista wypędzonych, a także od 1953 roku przedstawiciel Związkowego Ministerstwa ds. Wypędzonych, Uchodźców i Ofiar Wojny w Berlinie z nazistowską przeszłością to Werner Ventzki. W czasie okupacji Polski pełnił funkcję Gauamstleitera Warthegau i był najbliższym współpracownikiem Artura Greisera podczas masowych wysiedleń Polaków z Wielkopolski w latach 1939–1941Józef Witkowski, „Hitlerowski Obóz Koncentracyjny dla małoletnich w Łodzi”, Ossolineum, Wrocław 1975.Praca zbiorowa: Wysiedlenia, wypędzenia i ucieczki 1939–1945. Atlas ziem Polski. Demart, 2008. .. Ventzki oddelegowany przez Greisera do okupowanej Łodzi (niem. ) pełnił tam funkcję nadburmistrza i był odpowiedzialny także za masowe wysiedlenia ludności polskiej i żydowskiej z rejencji łódzkiej, likwidację getta łódzkiego oraz deportowanie jego mieszkańców do obozu Kulmhof. Za swoją działalność został odznaczony przez Hitlera złotą odznaką NSDAP. Po wojnie od 1947 roku jego nazwisko figurowało na liście zbrodniarzy wojennych.
Zadeklarowanym nazistą był także Erik von Witzleben – w latach 1949–1956 przewodniczący Ziomkostwo Prusy Wschodnie w Niemczech i jeden z sygnatariuszy tzw. „Karty Wypędzonych”. Po śmierci jego nazwiskiem nazwano Fundację Ziomkostwa Prusy Zachodnie. Przed wojną był pierwszym kierownikiem narodowo socjalistycznej organizacji działającej na terenie II RP Zjednoczenia NiemieckiegoJulitta Mikulska Bernaś, Franciszek Bernaś V kolumna Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1977.. W czasie niemieckiego ataku na Polskę był dowódcą pomorskiego Selbstschutzu. W uznaniu jego zasług na wniosek Reinharda Heydricha Heinrich Himmler mianował Witzlebena SS-Sturmbannführerem.
Erika Steinbach odmówiła rozliczenia się z narodowosocjalistyczną przeszłością jej organizacji, argumentując to brakiem środków.
„Wypędzeni” koloniści z czasów II wojny mały|upright=1.2|Lokalizacje, z których organizacja VoMi przesiedlała volksdeutschów na teren Kraju Warty i Pomorza Nadwiślańskiego w ramach akcji kolonizacyjnej Heim ins Reich