thumb|240px|Pomnik Jana Czekanowskiego na pl. Andersa w Szczecinie mały|Grób Jana Czekanowskiego na cmentarzu Powązkowskim Jan Czekanowski (ur. 6 października 1882 w Głuchowie, zm. 20 lipca 1965 w Szczecinie) – polski antropolog, etnograf, statystyk, podróżnik i językoznawca. Prezes Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego (1961-1964)
Życiorys Syn Wincentego i Amelii z domu Guthke. Nauki podstawowe pobierał początkowo w domu, następnie uczęszczał do Gimnazjum Wojciecha Górskiego w Warszawie. Później przeniósł się do Lipawy, gdzie w 1901 ukończył szkołę średnią i otrzymał świadectwo dojrzałości. W 1902 zapisał się na uniwersytet w Zurychu. Studiował antropologię, anatomię, etnografię i matematykę. Był uczniem Rudolfa Martina, słynnego szwajcarskiego antropologa i autora klasycznego podręcznika Lehrbuch der Anthropologie, którego standardy do dziś są stosowane w antropologii. Studia ukończył w 1906, w 1907 obronił doktorat. Podjął pracę asystenta w Królewskim Muzeum Ludoznawczym w Berlinie w dziale Afryki i Oceanii. Wziął udział w słynnej dwuletniej wyprawie antropologicznej do środkowej Afryki (1906–1907). Ekspedycja nosiła nazwę Deutsche Zentral-Afrika Expedition. Oprócz J. Czekanowskiego w wyprawie wzięli udział: botanik – dr Johann Mildbread z Muzeum Botanicznego w Dahlem, zoolog – dr Hans Schubotz z Uniwersytetu Berlińskiego, geolog – dr Egon Friedrich Kirschstein z Instytutu Geologiczno-Paleontologicznego w Berlinie.
Prowadził badania międzyrzecza rzek Kongo – Nil, uczestnicząc w ekspedycji księcia Adolfa Meklemburskiego. Po powrocie usystematyzował zebrane materiały antropologiczne i etnograficzne, które zostały wydane w pięciu tomach. W 1910 r. przeniósł się do Muzeum Antropologii i Etnografii w Petersburgu. W 1913 został kierownikiem Zakładu Antropologicznego na Uniwersytecie we Lwowie, gdzie stworzył lwowską szkołę antropologiczną. Od 1916 roku był członkiem Ligi NarodowejStanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887-1907), Londyn 1964, s. 572.. Był ekspertem delegacji polskiej na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 roku zajmującym się zagadnieniami geograficznymi i etnograficznymiEugeniusz Romer, Pamiętnik Paryski 1918–1919. przypisy Andrzej Garlicki, Ryszard Świętek, t. I Wrocław 2010, s. 25.. W latach 1934–1936 był rektorem Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Wprowadził nowatorską zasadę statystyki matematycznej.
Mieszkał i pracował we Lwowie w latach 1913–1945. Po agresji ZSRR na Polskę, okupacji Lwowa przez Armię Czerwoną i aneksji miasta przez ZSRR w latach 1939–1941 kontynuował pracę na Uniwersytecie. Po II wojnie światowej osiadł w Poznaniu, gdzie kierował Katedrą Antropologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Przeprowadził badania dynamiki rozwoju ludności w okresie 1937–1946 i strat ludnościowych Polski. Był zwolennikiem kierunku statystycznego w badaniach antropologicznych. Na podstawie własnych badań uważał, że państwo polskie zawdzięczało swą genezę GotomZdzisław Skrok. Czy wikingowie stworzyli Polskę? str. 128Jan Czekanowski. Goci a Lechici i dowody antropologiczne. 1934Słownik starożytności słowiańskich. Wyd. Komitet redakcyjny z ramienia Federacji Towarzystw Historycznych Europy Wschodniej 1934, str. 19.
Piastował liczne funkcje naukowe i społeczne m.in. był wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Statystycznego, wiceprezesem Okręgu Lwowskiego Towarzystwa Rozwoju Ziem Wschodnich w 1939 rokuRocznik Ziem Wschodnich 1939, s. 212.. Był zaangażowany w prace Komitetu Słowiańskiego w Polsce. W latach 1923–1924 był prezesem Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika. W 1959 Uniwersytet Wrocławski, a 2 kwietnia 1962 Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu przyznały mu tytuł doktora honoris causa.
W 1952 r. został członkiem korespondentem, a w 1957 r. członkiem rzeczywistym PAN.
Pochowany na cmentarzu Powązkowskim (Aleja Zasłużonych-1-144).
Jego córka Anna Czekanowska-Kuklińska, profesor muzykologii, rozwinęła metodę statystyki matematycznej w dziedzinie badań porównawczych nad melodiami ludowymi.
Publikacje Zarys metod statystycznych w zastosowaniu do antropologii (1913) Forschungen in Nil-Kongo-Zwischengebiet, Leipzig 1917, t. 1–5. Zarys antropologii Polski (1930) Człowiek w czasie i przestrzeni (1934, 1937, 1967) Podstawy teoretyczne antropologii i jej konsekwencje (1947) Zagadnienia antropologii (zarys antropologii teoretycznej) (1948) Polska-Słowiańszczyzna. Perspektywa antropologiczna (1948) Wstęp do historii Słowian. Perspektywy antropologiczne, etnograficzne, prehistoryczne i językoznawcze (1927, 1957) W głąb lasów Aruwimi. Dziennik wyprawy do Afryki Środkowej (1958)
Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (7 listopada 1925)M.P. z 1925 r. nr 262, poz. 1082 „za wybitną twórczość naukową oraz owocny współudział w pracach kongresu pokojowego w Paryżu”. Medal 10-lecia Polski Ludowej Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego Komandor Orderu Świętego Sawy (Serbia) Order Korony (Belgia) Order Zasługi Cywilnej (Bułgaria)Ksiega jubileuszowa 50-lecia Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Lublin, 1969, s. 228 Order Gryfa (Meklemburgia) Medal Pamiątkowy Ekspedycji Środkowo-Środkowo-Afrykańskiej (Meklemburgia)
Zobacz też Metoda Czekanowskiego Pomnik Jana Czekanowskiego w Szczecinie
Przypisy
Bibliografia Jan Czekanowski: Antropologia polska w międzywojennym dwudziestoleciu 1919–1939, Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Warszawa 1949.
Linki zewnętrzne Jan Czekanowski – artykuły w bibliotece Polona
Kategoria:Członkowie delegacji polskiej na konferencję pokojową w Paryżu Kategoria:Członkowie Honorowi Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego Kategoria:Członkowie Ligi Narodowej Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie Kategoria:Członkowie Towarzystwa Rozwoju Ziem Wschodnich Kategoria:Członkowie Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Ludzie związani ze Szczecinem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Gryfa Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony (Belgia) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem św. Sawy Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Cywilnej Kategoria:Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy antropolodzy Kategoria:Polscy podróżnicy i odkrywcy Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Kategoria:Urodzeni w 1882 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Biologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Zmarli w 1965