Dryf semantyczny, zmiana znaczeniowa, zmiana znaczenia lub zmiana semantyczna – zjawisko polegające na poszerzeniu pola semantycznego słowa lub jego zawężeniu.
Przyczyny powodujące zmianę semantyczną Blank podjął się stworzeniu kompletnej listy przyczyn zmiany semantycznej. Podsumował je jako przyczyny: językowe, psychologiczne, społeczno-kulturowe, kulturalne/encyklopedyczne.
Lista ta została poprawiona i poszerzona przez Grzega: do następujących czynników (w nawiasie termin angielski): niewyraźność (fuzziness), dominacja prototypu (dominance of the prototype), powody społeczne (social reasons), instytucjonalny i nieinstytucjonalny pre- i proskryptywizm (institutional and non-institutional linguistic pre- and proscriptivism), pochlebianie (flattery), obrażanie (insult), ukrywanie znaczenia (disguising language), tabu (taboo), powody estetyczno-formalne (aesthetic-formal reasons), powody komunikatywno-formalne (communicative-formal reasons), np. w celu uniknięcia słowa polisemicznego (wieloznaczeniowego) lub homofonu w pewnych kontekstach, gry słów (word play/punning), zbytnia długość słowa (excessive length of words), nadinterpretacja morfologiczna (morphological misinterpretation), powody logiczno-formalne (logical-formal reasons; lexical regularization), dążenie do elastyczności (desire for plasticity), antropologiczna waga pojęcia (anthropological salience of a concept), kulturowa waga pojęcia (culture-induced salience of a concept, cultural importance), zmiany referentów (changes in the referents), np. zmiany na świecie i w otaczającej rzeczywistości, zmiany w widzeniu świata (world view change), prestiż słów lub moda (prestige/fashion).
Wybrane studia nad zmianą semantyczną Typologia Ullmanna István Ullmann rozróżniał w swoich pracach The Principles of Semiotics (1957) oraz Semantics: An Introduction to the Science of Meaning (1962) między naturą a konsekwencjami zmiany semantycznej. Do natury zaliczył: metaforę: zmianę opartą na podobieństwie znaczeń, metonimię: zmianę opartą na ciągłości znaczeń, etymologię ludową: zmianę opartą na podobieństwie nazw, elipsę: zmianę opartą na zbieżności nazw.
Do konsekwencji zaś: poszerzenie znaczenia: zwiększenie się liczby znaczeń, zawężenie znaczenia: zmniejszenie się liczby znaczeń, ameliorację znaczenia: wzrost jakości znaczenia, pejoratywizację znaczenia: spadek jego jakości.
Zobacz też dryf genetyczny dryf memetyczny sofizmat etymologiczny
Kategoria:Semiotyka Kategoria:Semantyka