Jan Patočka (ur. 1 czerwca 1907 w Turnovie, zm. 13 marca 1977 w Pradze) – czechosłowacki filozof, jeden z największych filozofów XX wieku, prekursor czeskiej fenomenologii, sygnatariusz i jeden z pierwszych rzeczników Karty 77.

Życiorys Studiował w Pradze, Paryżu, Berlinie i Fryburgu Bryzgowijskim. Oddany przyjaciel i ostatni wielki uczeń Edmunda Husserla. Studiował także pod kierunkiem Martina Heideggera. Podczas studiów we Fryburgu zapoczątkował długoletnią przyjaźń z asystentem Husserla, Eugenem Finkiem.

Początek jego przełomowej filozofii jest widoczny od 1936 roku, gdy habilituje się pracą „Přirozený svět jako filosofický problém” (Świat naturalny jako problem filozoficzny). W pracach zajmował się przede wszystkim tematem „świata naturalnego”, jego strukturą i pozycją człowieka. Rozwijał koncepcję Husserla w zakresie pojęć „historyczność”, „techniczność”, lecz z drugiej strony krytykował filozofię Heideggera, co doprowadziło go do krytyki Hannah Arendt. thumb|180px|Nagrobek Jana Patočky na cmentarzu klasztoru břevnovskego W swych dziełach zaczął zajmować się egzystencją człowieka w odpowiedzi na egzystencjalizm Heideggera, zakładający „wrzucenie” bytu w świat. Ustanowił oryginalne twierdzenie „Trzech motywów ludzkiej egzystencji”:

otrzymywanie, reprodukcja, transcendencja.

Jan Patočka przetłumaczył także sporo dzieł filozoficznych Hegla i Schellinga.

Jego Eseje heretyckie z filozofii dziejów były jedną z inspiracji książki Jacques’a Derridy The Gift of Death. Innymi filozofami czerpiącymi z dorobku Jana Patočki byli Paul Ricœur i Roman Jakobson, którzy napisali odpowiednio przedmowę i posłowie do francuskiego wydania Esejów... Tylko niewielka część dzieł filozofa mogła wyjść za jego życia w ojczyźnie. W latach 80. pięciotomowy zbiór dzieł wyszedł w Niemczech, dziesięć książek we Francji, później prace przetłumaczono m.in. na angielski, włoski, hiszpański, polski.

Obok Václava Havla i Jiříego Hájka był jednym z rzeczników Karty 77 oraz autorem jej podstawowych tekstów programowych. Był także wykładowcą czeskiego odpowiednika podziemnego „uniwersytetu latającego”.

W dniach poprzedzających śmierć, po spotkaniu z holenderskim ministrem spraw zagranicznych Maxem van der Stoelem, został poddany kilkudniowym, wyczerpującym przesłuchaniom przez Státní bezpečnost (StB), czechosłowacką tajną policję, z uwagi na swoje zaangażowanie w nielegalną działalność opozycyjną. Zmarł po 11-godzinnym przesłuchaniu na udar mózgu.

Został pochowany na cmentarzu przy klasztorze břevnovskim, grób C 16 10. Pomimo wysiłków i manipulacji StB pogrzeb był antyreżimową manifestacją. Wspomnienie o zmarłym wygłosił jego uczeń Ladislav Menzel.

Jego brat, (1904–1985), był mikrobiologiem i serologiem, filozofem był także jego zięć Jan Sokol (1936–2021).

Odznaczenia W 1991 roku został pośmiertnie odznaczony Orderem Tomáša Garrigue Masaryka I klasy.

Publikacje Kim są Czesi? [Co jsou Češi?] Arystoteles, poprzednicy i następcy [Aristoteles, jeho předchůdci a dědicové] Świat naturalny jako problem filozoficzny [Přirozený svět jako filosofický problém] Troska duszy [Péče o duši] [Negatywny Platonizm] [Negativní platonismus] Wstęp do filozofii Husserla [Úvod do Husserlovy fenomenologie] Eseje heretyckie z filozofii dziejów [Kaciřské eseje o filosofii dějin] (inne tłumaczenie: Eseje heretyckie z filozofii historii)

Przypisy

Linki zewnętrzne Archiwum- Jan Patočka https://web.archive.org/web/20071023091343/http://www.karta.org.pl/Biogram.asp?KategoriaID=57&ProduktID=275

Kategoria:Czescy filozofowie XX wieku Kategoria:Czeskie ofiary prześladowań komunistycznych 1944–1991 Kategoria:Fenomenolodzy Kategoria:Filozofowie współcześni Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Břevnovskim Kategoria:Odznaczeni Orderem Masaryka Kategoria:Urodzeni w 1907 Kategoria:Zmarli w 1977