thumb|Marian Lalewicz (pierwszy z prawej) podczas wizyty na Politechnice Warszawskiej prezydenta Ignacego Mościckiego (1937)
Marian Lalewicz (ur. 21 listopada 1876 w Wyłkowyszkach, zm. 21 sierpnia 1944 w Warszawie) – polski architekt, przedstawiciel akademickiego klasycyzmu.
Życiorys W 1895 r. ukończył gimnazjum w Suwałkach. Studiował na Wydziale Architektury Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu, kończąc studia z wyróżnieniem w 1901 r. Dzięki uzyskanemu stypendium kształcił się w Szwecji, Norwegii, Niemczech, Austrii i Włoszech. Do 1917 r. wykładał historię sztuki i architektury w uczelniach petersburskich, m.in. w Instytucie Inżynierów Komunikacji, jednocześnie projektując budowle w Moskwie i Petersburgu.
Po powrocie do kraju (1918) wykładał w Akademii Sztuk Pięknych i na Politechnice Warszawskiej. W latach 1925–1927 dziekan Wydziału Architektury, a w 1935–1938 prorektor Politechniki Warszawskiej. Działał w Towarzystwie Opieki nad Zabytkami Przeszłości pełniąc od 1930 r. aż do wybuchu wojny funkcję prezesa Towarzystwa.
Podczas obrony Warszawy w 1939 r. komendant Pogotowia Technicznego. Uczestniczył w tajnym nauczaniu studentów architektury, od 1942 r. wykładowca w Państwowej Wyższej Szkole Technicznej. W 1943 r. został wysiedlony przez Niemców ze swojego domu przy ul. Górnośląskiej 41Tel. 9 47 56 Lalewicz Marian, arch., ul. Górnośląska 41 [za:] . Zamieszkał przy ul. Muranowskiej 12.
Został rozstrzelany przez Niemców w czasie powstania warszawskiego w sierpniu 1944 wraz z ok. 200 innymi osobami w egzekucji przy ul. Dzikiej 17. Jego symboliczny grób znajduje się na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 244-I-29).
Był autorem słownika zwrotów używanych w literaturze w czterech językach, który zaginął w czasie powstania warszawskiego.
Ważniejsze projekty w Rosji Pałacyk M. K. Pokotiłowej w Petersburgu (1909) Dom towarowy firmy futrzarskiej Mertensa w Petersburgu (1911–1912) Kamienica M. Sołowiejczika w Petersburgu przy ul. Pestela 7 (1911–1913) Kinoteatr „Parisiana” w Petersburgu (1913–1914) Gmach Banku Syberyjskiego przy ul. Newski Prospekt 44 w Petersburgu (1908–1910) Budynek administracyjny Towarzystwa Rosyjsko-Amerykańskiej Manufaktury „Trieugol’nik” w Moskwie (1916) Osiedle przy zakładzie produkcyjnym KZVS (państwowa fabryka samobieżnych pojazdów wojskowych), którą wybudowała brytyjska spółka BECOS w Podlipkach (obecnie Korolew) (częściowa realizacja).
Ważniejsze projekty w Polsce gmach Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych przy ul. Targowej 74 w Warszawie (1928–1929) gmach Banku Rolnego przy ul. Nowogrodzkiej 50 w Warszawie (1926–1927) Budynek Państwowego Instytutu Geologicznego przy ul. Wiśniowej 4 w Warszawie (1923–1930) kamienica przy ul. Mokotowskiej 51/53 w Warszawie (1923–1925) kamienica Ericssona o dwóch frontach przy Al. Ujazdowskich 47/ul. Mokotowskiej 60 w Warszawie (1922–1925) zespół domów mieszkalnych Pocztowej Kasy Oszczędności przy ul. Bugaj 5 w Warszawie (1921–1923) dom własny w Kolonii Profesorskiej przy ul. Górnośląskiej 41 w Warszawie gmach Banku Polskiego przy pl. Wojciecha Bogusławskiego 2 w Kaliszu (1924–1926) koszary Marynarki Wojennej – obecnie siedziba Akademii Marynarki Wojennej w Gdyni (1927) przebudowa budynku przy ul. Warszawskiej 14 w Katowicach (1938) kościół garnizonowy w Gdyni (1935–1939) budynek Szpitala Morskiego w Gdyni gmach Banku Polskiego przy ul. Stanisława Małachowskiego 7 w Sosnowcu (1922–1924) budynek Narodowego Banku Polskiego w Siedlcach przebudowa tzw. koszar świętokrzyskich w Lublinie na gmach Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego gmach Państwowego Banku Rolnego w Lublinie (obecnie NBP). gmach Banku Rolnego w Toruniu (1937–1939) budynek Państwowego Banku Rolnego w Łucku budynek Banku Związku Spółek Zarobkowych przy ul. Sienkiewicza 24 w Łodzi willa W. Staniszewskiego w Zalesiu Dolnym przywrócenie Pałacowi Staszica przebudowanemu na cerkiew św. Tatiany Rzymianki pierwotnego klasycystycznego wyglądu (1924–1926) Oprócz tego kierował pracami konserwatorskimi w warszawskich pałacach: Rady Ministrów (1918–1921), Prymasowskim (adaptacja na siedzibę Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych), Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu i Ministra Skarbu (na siedzibę Ministerstwa Skarbu) oraz Raczyńskich (adaptacja na siedzibę Ministerstwa Sprawiedliwości). Według projektu Mariana Lalewicza przebito ulicę Bonifraterską przez budynek Sądu Apelacyjnego (1936–1937).
W 1939 opracował niezrealizowany projekt rekonstrukcji Kaplicy Moskiewskiej.
Życie prywatne Miał syna Witolda, również architekta.
Odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1923) Złoty Wawrzyn Akademicki (7 listopada 1936) „za wybitne zasługi dla polskiej sztuki w ogóle”.
Upamiętnienie W 1986 imieniem Mariana Lalewicza nazwano ulicę na warszawskim Ursynowie.
Przypisy
Bibliografia Hanna Krzyżanowska, Lalewicz Marian, [w:] Polski słownik biograficzny konserwatorów zabytków, z. 1, Poznań, Stowarzyszenie Konserwatorów Zabytków, 2000, .
Linki zewnętrzne Piśmiennictwo Mariana Lalewicza – bibliografia i pełne teksty publikacji Dzieła Mariana Lalewicza w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu Kategoria:Architekci związani z Warszawą Kategoria:Obrońcy Warszawy (1939) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Ofiary zbrodni niemieckich w powstaniu warszawskim 1944 Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Polscy konserwatorzy zabytków Kategoria:Uczestnicy tajnego nauczania na ziemiach polskich 1939–1945 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Instytutu Inżynierów Komunikacji Cesarza Aleksandra I Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej Kategoria:Prorektorzy Politechniki Warszawskiej Kategoria:Urodzeni w 1876 Kategoria:Ludzie urodzeni w Wyłkowyszkach Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Zmarli w 1944