thumb|Warszawa Główna – siedziba muzeum od 1972 do 2016 Muzeum Kolejnictwa w Warszawie – muzeum kolejowe w Warszawie istniejące w latach 1928–2016. Od 1972 roku mieściło się w budynku byłego Dworca PKP Warszawa Główna Osobowa przy ul. Towarowej 3.

Do zwiedzania oferowało ekspozycje stałe (historyczne) i czasowe, dużą ekspozycję modeli kolejowych w salach wystawowych oraz wystawę zabytkowego taboru normalnotorowego na wydzielonych torach w skansenie.

Poza prowadzoną na szeroką skalę działalnością naukową, we współpracy z wieloma instytucjami, organizowane były tu liczne imprezy okolicznościowe, oraz wernisaże. Muzeum zostało zlikwidowane z dniem 31 marca 2016 roku. Dysponowało licznym zbiorem bibliotecznym, który wraz z obiektami przeszedł na stan nowo powstałej instytucji kultury – Stacji Muzeum.

Historia

Początki muzeum Myśl o utworzeniu Muzeum Kolejnictwa zrodziła się wśród kolejarzy wraz z odzyskaniem niepodległości w 1918. Ogrom pracy i trudności, na jakie napotykano przy uruchamianiu bardzo zniszczonego transportu kolejowego, oddaliły realizację tego zamiaru na dalsze lata. Okolicznością, która przyspieszyła powołanie Muzeum Kolejnictwa były Targi Wschodnie we Lwowie w 1927, na których urządzono pawilon komunikacji.

Muzeum Kolejnictwa powstało 18 lutego 1928. W tym dniu minister komunikacji inż. Paweł Romocki w obecności otworzył Muzeum Kolejowe w tymczasowej siedzibie, zlokalizowanej w zachodnim skrzydle ówczesnego Dworca Głównego – Wiedeńskiego. Z 1928 pochodzi również rozporządzenie ministra komunikacji Alfonsa Kuehna w sprawie zatwierdzenia Regulaminu tymczasowego Muzeum Kolejowego (Nr IV 6031/11/28, z dnia 21 maja 1928 roku, opublikowane w Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Komunikacji Nr 16 z 1928 roku, poz. 171, s.190).

Budowa linii średnicowej spowodowała konieczność rozbiórki zachodniego skrzydła Dworca Głównego. W 1931 podjęto decyzję o przeniesieniu Muzeum Kolejowego do kolejnej, wciąż tymczasowej, siedziby. W prywatnym budynku należącym do firmy Schicht przy ul. Nowy Zjazd 1 wynajęto 20 pomieszczeń. Na powierzchni około 900 m², w 19 działach zaprezentowano dokumenty, fotografie, książki, wiele modeli i makiet. 15 grudnia 1938 Muzeum Kolejowe przekształcono w Muzeum Komunikacji wzbogacając jego ekspozycje o dwa działy: dróg kołowych i dróg wodnych. Do 1939 Muzeum zgromadziło ponad 4 tysiące eksponatów, w tym blisko 400 modeli, 250 tablic i wykresów, ponad 550 fotografii oraz 8 tysięcy książek. Nieprzystosowany do tego typu działalności budynek nie pozwalał na eksponowanie większych i cięższych maszyn i urządzeń, które gromadzono w magazynach dworcowych. Dlatego w planach przewidywano budowę docelowej siedziby w miejscu obecnego Stadionu Narodowego.

Okres powojenny W okresie powojennym próbę ponownego zorganizowania Muzeum podjęto w 1946. Początkowo zaczęto gromadzić dokumenty i eksponaty w Pilawie. Pozyskaną, niewielką ilość zbiorów, przeniesiono do Bytomia. Na przełomie lat 1956–57 działalność Muzeum ustała.

Decyzję o kolejnym powołaniu Muzeum Kolejnictwa podjął Minister Komunikacji w 1972, wyznaczając na jego siedzibę Dworzec Warszawa Główna Osobowa. Obiekt został otwarty 11 września 1973. Na jego pierwszą ekspozycję składały się 93 eksponaty, w tym 40 lokomotyw, z których 9 ustawiono na wolnym powietrzu. Ekspozycja nosiła tytuł Kolej Warszawsko-Wiedeńska i koleje dziś.

1 stycznia 1995 Muzeum zostało wyłączone organizacyjnie ze struktury PKP i włączone bezpośrednio do Ministerstwa Transportu. 1 stycznia 1999, na mocy ustawy, Muzeum Kolejnictwa przekazano do Samorządu Województwa Mazowieckiego. W okresie od 1972, tj. od powołania Muzeum Kolejnictwa, systematycznie powiększano zbiory i rozszerzano działalność merytoryczną, głównie związaną z historią kolejnictwa na Ziemiach Polskich. W Warszawie – wraz ze zmniejszającą się rolą Dworca Głównego przybywało powierzchni wystawienniczych i zaplecza. Po udostępnieniu Muzeum niewielkiej powierzchni (ok. 250 m²) w pomieszczeniach jeszcze czynnego dworca Warszawa Główna, zaczęto gromadzić i równocześnie eksponować pamiątki związane z historią kolejnictwa w Polsce.

Finalnie Muzeum otrzymało dwie sale wystawowe o powierzchni ok. 800 m² oraz wydzielono tory stacyjne gdzie zgromadzono zabytkowe pojazdy. W salach na wystawach stałych prezentowane są: historia kolei na Ziemiach Polskich od 1845 do okresu obecnego, początki kolei na świecie oraz wybrane eksponaty ze zbiorów Muzeum. Oprócz informacji fotograficzno-tekstowej, związanej z tymi tematami, na ekspozycji można obejrzeć wiele modeli taboru kolejowego, sztandary pracowników kolejowych z okresu międzywojennego, zegary i zegarki, lampy, telefony i mundury kolejowe, dokumenty i wiele innych związanych z historią kolejnictwa. Oprócz wystaw stałych Muzeum organizuje wystawy czasowe, najczęściej związane z wydarzeniami rocznicowymi na kolei, jak również o innej tematyce, np. obrazy oraz fotografie związane z funkcjonowaniem kolei.

Likwidacja muzeum Od początku XXI w. muzeum borykało się z nie do końca uregulowanym stanem prawnym dworca Warszawa Główna i jego otoczenia. Od co najmniej 2004 PKP próbowało sprzedać teren muzeum. Propozycja przeniesienia muzeum na Pragę nie spotkała się z pozytywnym odzewem muzealników.

W 2012 PKP zdecydowało o wystawieniu w przetargu nieruchomość po dawnym Dworcu Głównym przy ul. Towarowej 1 (w 2015 zmieniono adres na ul. Towarową 3), dając prawo pierwokupu tego budynku poza przetargiem samorządowi województwa mazowieckiego, któremu podlegało mieszczące się tam Muzeum Kolejnictwa.

W latach 2014–2015 nastąpiły rozmowy pomiędzy PKP S.A. a Samorządem Województwa Mazowieckiego, co w konsekwencji przyczyniło się do powołania nowej instytucji kultury, która powstała w roku 2016.

25 stycznia 2016 radni Sejmiku Województwa Mazowieckiego podjęli uchwałę w sprawie likwidacji muzeum, w związku z czym 20 lutego 2016 rozpoczęła się likwidacja muzeum, która trwała do końca marca. Następnie majątek muzeum został przekazany nowo powstałej instytucji pn. Stacja Muzeum

Muzeum Kolejnictwa w Warszawie po raz ostatni zostało otwarte dla zwiedzających dnia 20 marca 2016.

W dawnym budynku dworca Warszawa Główna mieści się nowa instytucja kultury pn. Stacja Muzeum, która docelowo ma znaleźć swoją siedzibę na warszawskich Odolanach.

Dyrektorzy 1991–2009 – Janusz Sankowski 2009–2014 – Ferdynand Bohdan Ruszczyc 2014–2016 – Cezary Karpiński 2016 – Joanna Kazimierska (jako dyrektor Stacja Muzeum)

Ekspozycja plenerowa Seria pojazdu PKPOznaczenia w innych kolejachUkład osiProducentLata budowyLiczba ekspl. przez PKPEksploatacja przez PKPZdjęcie EP02 – Bo'Bo' Pafawag 1953–1957 8 do 1973 200px ET21 – CO’Co' Pafawag 1957–1971 658 nadal funkcjonują 200px EU20 – CO’Co' LEW 1955–1957 34 do 1982 200px SM15 – B'B' Ljudinowo , Fablok 1963–1966 27 do 1977 200px SM25 – C Fablok 1961–1963 3 do 1973 200px SM41 – Bo'Bo' Ganz-MÁVAG 1961–1969 264 do 2000 200px ST44 – CO’Co' ŁTZ 1965–1988 1182 nadal funkcjonują 200px Oi1 Pruski P6; Niemiecki 3702 1'C ? 1902–1916 44 1918-początek lat 60. 200px OKa1 Łotewski Tk 1A1 Krupp , Dyneburg 1931–1933 2 1945–1969 200px OKi1 – – – – – – 200px OKl27 – 1'C'1 HCP 1928–1933 122 1929–? 200px OKo1 Pruski T18; Pruski 780–5 2'C2' Vulcan-Werke Hamburg und Stettin AG 1916–1924 31 1945–1975 200px Ol49 – 1'C1' Fablok 1951–1954 112 1952 200px Os24 2'D' Fablok 1925–1927 60 1926–1970 200px Pm2 Niemiecki 030 2'C1' różni 1930–1937 34 1945–1978 200px Pm3 Niemiecki 0310 2'C1' Borsig 1931–1941 10 1945–1966 200px Pt47 – 1'D1' Fablok, HCP 1947–1951 180 1947–1988 Pu29 – 2'D1' HCP 1931 3 1931–1970 200px TKb TKb 129 (przemysłowy) B Hohenzollern, Düsseldorf 1880 – – 200px TKbb – – B – Hanomag – Hannoversche Maschinenbau AG – 1912–1930 – 1 – 1924–1974 200px TKc100 – Pruski T4.1 – 1B – Henschel & Sohn, Kassel – 1893 – 1 – 1893–1979 200px TKh – – C – Orenstein & Koppel AG, Berlin-Drewitz – 1920 – 1 – 1920–1973 200px TKi3 Pruski T93; Niemiecki 913–18 1'C Henschel, Union, Jung i inni 1901–1914 310 1918–1969 200px TKl100 (TKi100) – 1'C1' – Borsig Lokomotiv-Werke GmbH, Berlin – 1934 1 – 1934–1970 200px TKp TKp 4147 (przemysłowy) D La Meuse, Belgia 1942 – – 200px TKt48 – 1'D1' Fablok, HCP 1950–1957 191 1950 TKz TKz 211 (przemysłowy) 1'E1' Borsig Lokomotiv-Werke GmbH, Berlin 1938 – – 200px Tr6 Pruski G82–3; Niemiecki 5620–30 1'D różni 1919–1927 – 1945–1979 200px Tr203 USA S160 1'D Alco, Baldwin, Lima 1942–1945 1946–1980 200px Ty2/Ty42w muzeum znajdują się oba rodzaje lokomotywy Niemiecki BR52 1'E różni 1942–1945 1407 1945 200px Ty43 1'E Zakłady Metalowe H. Cegielski, Poznań 1947 1982 200px Ty51 – 1'E HCP 262 200px PzTrWg16 – 4'D'4' – – – – 200px

Oddział

Oddział Muzeum Kolejnictwa – Muzeum Kolei Wąskotorowej w Sochaczewie zlokalizowane jest na terenie dawnej stacji Sochaczewskiej Kolei Dojazdowej. Jego zbiory to 170 jednostek taboru wąskotorowego, a także kolekcje historycznych fotografii, mundurów kolejowych, latarek, modeli, dokumentów, biletów, pieczątek, przedmiotów dokumentujących codzienne życie kolei wąskotorowych w Polsce. Unikat wśród jednostek taborowych stanowi najstarszy w Polsce, z 1882, prawdziwy rarytas polskiej myśli technicznej, zabytkowy parowóz z 1929 – Px29-1704 – jedyny czynny na świecie, z tej serii. Parowóz wraz z wagonami jeździ w letnie weekendy 18-kilometrową trasą z Sochaczewa, przez Brochów, aż do Puszczy Kampinoskiej.

Zobacz też Centralne Muzeum Transportu Kolejowego Federacji Rosyjskiej Muzeum Historii Kolei Lwowskiej Muzeum Kolejnictwa w Wilnie Muzeum Techniki Kolejowej w Brześciu

Przypisy

Bibliografia Zbigniew Tucholski: Powojenna odbudowa Muzeum Komunikacji w Warszawie, Kronika Warszawy nr 1 (147) 2012, s. 23, [w:]

Linki zewnętrzne Strona Stacji Muzeum

Kategoria:Czyste (Warszawa) Kategoria:Nieistniejące muzea w Warszawie