Podwójne życie Weroniki (fr. La double vie de Véronique) – film psychologiczny z 1991 roku w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego, zrealizowany we francusko-polsko-norweskiej koprodukcji na podstawie scenariusza napisanego przez reżysera wraz z Krzysztofem Piesiewiczem. Pierwszy film Kieślowskiego nakręcony w koprodukcji przedstawia losy dwóch identycznych dziewczyn: Francuzki Véronique i Polki Weroniki (Irène Jacob w podwójnej roli). Reprezentują one odmienny stosunek do kariery muzycznej, co pociąga za sobą różne konsekwencje ich wyborów.
Produkcja Podwójnego życia Weroniki rozpoczęła się od współpracy z włoskim producentem Leonardo de la Fuente. Operator Sławomir Idziak użył charakterystycznych złocisto-żółtych filtrów nadających filmowi szczególny klimat. Montażem filmu zajął się Jacques Witta, a film był wyświetlany w dwóch różnych wersjach z odmiennymi zakończeniami – europejskiej i amerykańskiej. Postromantyczną muzykę do Podwójnego życia Weroniki skomponował Zbigniew Preisner.
W 1991 roku na Festiwalu Filmowym w Cannes film Podwójne życie Weroniki został uhonorowany nagrodą FIPRESCI, nagrodą dla najlepszej aktorki oraz Nagrodą Jury Ekumenicznego, jednak wywołał mieszane reakcje krytyków. Choć zdjęcia Idziaka oraz muzyka Preisnera budziły powszechny zachwyt, ogólnie krytykowano banalną treść skrywającą się za enigmatyczną narracją.
Fabuła Film rozpoczyna się dwoma ujęciami. Pierwsze z nich ukazuje polską dziewczynkę wpatrującą się w gwiazdy, drugie zaś – jej francuską rówieśniczkę badającą liść. Obie dziewczynki, urodzone w 1967 roku, noszą podobne imiona: Weronika i Véronique.
Akcja filmu przenosi się do Polski przełomu lat 80. i 90. Weronika jest chórzystką i absolwentką szkoły muzycznej. Podczas rzęsistego deszczu ucieka ulicami prowincjonalnego miasteczka, gdzie napotyka swojego chłopaka Antka. Oboje spędzają razem noc, a podczas seksu Weronika spostrzega swój portret na ścianie. Weronika budzi się innej nocy z przerażeniem. Rozmawia ze swoim ojcem – architektem, dzieląc się przeczuciem, że nie jest na tym świecie sama. Weronika decyduje się wyjechać do ciotki mieszkającej w Krakowie, aby rozwijać swoją karierę muzyczną. Spotyka się z prowadzącą tamtejszy chór, która docenia jej talent muzyczny, mimo „dziwnego głosu” Weroniki. Pewnego razu dziewczyna idzie przez krakowski Rynek Główny na przesłuchanie. Jednak trwają protesty przeciwko ówczesnej władzy komunistycznej, a jeden z przechodniów podczas ucieczki przed milicją zderza się z Weroniką i rozrzuca kartki z jej portfolio. Zebrawszy z powrotem kartki, Weronika dostrzega nagle identycznie wyglądającą dziewczynę, Véronique, która wchodzi do autobusu turystycznego. Na przesłuchaniu Weronika podczas śpiewu rozrywa sznurek ze swojego portfolio. Jej śpiew wzbudza ciekawość dyrygenta. W drodze powrotnej do ciotki Weronika odczuwa ból w sercu.
Pomimo wątpliwości ze strony komisji Weronika wygrywa konkurs, co sprawia, że dziewczyna poświęca się karierze muzycznej. Jadąc tramwajem, Weronika dostrzega rozgoryczonego Antka jadącego motocyklem. Ten zarzuca jej, że nie utrzymywała z nim kontaktu, po czym wyznaje jej miłość. Weronika, dręczona wyrzutami sumienia, podbiega do niego i prosi, żeby ją podwiózł do ciotki. Następnie przygotowuje się do występu na uroczystym koncercie. Jednak w trakcie występu, kiedy wykonuje swoją partię, umiera na zawał serca.
Kiedy Weronika zostaje pochowana, akcja filmu przenosi się do Francji. Podczas zbliżenia miłosnego ze swoim chłopakiem Véronique odczuwa zmartwienie, że straciła kogoś bliskiego. Chłopak ubiera się i wychodzi. Dziewczyna jest pogrążona w myślach. Następnie udaje się do swojego dyrygenta i oznajmia mu, że musi przerwać karierę muzyczną. Decyduje się uczyć dzieci w szkole. Dowiaduje się, że zajęcia kończą się wcześniej, ponieważ dzieci uczestniczą w przedstawieniu teatru lalek. Weronika zasiada wśród publiczności, a w trakcie przedstawienia dostrzega przez wziernik lalkarza. Odczuwając szmery w sercu, Véronique udaje się do kardiologa. Kiedy wraca samochodem i podczas postoju próbuje zapalić papierosa, znów dostrzega lalkarza, który kieruje ciężarówką z wizerunkiem anioła z boku pojazdu.
Nocą sen Véronique przerywa odgłos telefonu. Dzwoniący się nie ujawnia, lecz puszcza jej fragment występu Weroniki. Nazajutrz Véronique oznajmia ojcu swoje niedawne odczucie straty, przypominając sobie również o śmierci matki. Pewnego razu Véronique otrzymuje kopertę ze sznurkiem, który niegdyś oderwała Weronika. Francuzka wyrzuca ten sznurek, ale po namyśle decyduje się go wyciągnąć ze śmietnika i wysuszyć. Podczas rozmowy z przyjaciółką dowiaduje się, że lalkarz nazywa się Alexandre Fabbri. Wkrótce potem otrzymuje kolejne przesyłki: pudełko cygar, a następnie kasetę audio z tajemniczym nagraniem. Dziewczyna uważnie studiuje nagranie, starając się dociec, skąd pochodzą zawarte w nim dźwięki. Trop prowadzi do paryskiego dworca Saint-Lazare. Véronique, udawszy się do pobliskiej kawiarni, słyszy takie same odgłosy jak na nagraniu. Potem przysiada się do niej Alexandre, który oznajmia, że czekał na jej przybycie. Lalkarz tłumaczy Véronique, że zamierza napisać książkę o kobiecie pragnącej spotkać się z nieznajomym i chciał sprawdzić, czy to psychologicznie możliwe. Véronique czuje się zakłopotana, zrywa się z kawiarnianego stolika i w szaleńczym tempie biegnie przed siebie. Ukrywszy się w kamienicy, obserwuje próbującego ją znaleźć Alexandre’a, po czym wsiada do taksówki i jedzie do hotelu. Na miejscu znów spotyka lalkarza, który przeprasza ją za to, że ją śledził. Oboje zasypiają ubrani w pokoju hotelowym. Po pewnym czasie budzą się i dochodzi między nimi do zbliżenia miłosnego. Następnie Véronique wstaje, zrzuca na łóżko wszystkie przedmioty ze swojej torebki, po czym zwierza się Alexandrowi ze swojej podróży do Krakowa. Ten zauważa na zdjęciu Weronikę, a Véronique, zrozumiawszy, że straciła bliską jej osobę, płacze, po czym oddaje się Alexandrowi.
Obudziwszy się ze snu, Véronique dociera do pracowni Alexandre’a. Na stole dostrzega dwie lalki przypominające ją samą. Na pytanie: „Dlaczego dwie?”, otrzymuje odpowiedź: „Przy częstym graniu szybko się zużywają”. Véronique bierze jedną z lalek do ręki i manipuluje nią, podczas gdy druga lalka leży na stole niczym martwa. Przyjechawszy do ojca samochodem, dziewczyna widzi przez okno, jak ten pracuje. Dotyka kory drzewa, zastanawiając się, co powiedzieć ojcu.
Obsada mały|upright=0.9|Irène Jacob (Cannes, 1991)
Irène Jacob – w podwójnej roli: Weronika i Veronique Philippe Volter – Alexandre Fabbri Halina Gryglaszewska – ciotka Weroniki Sandrine Dumas – Catherine Jerzy Gudejko – Antek, chłopak Weroniki Kalina Jędrusik – „Pstrokata”, prowadząca chór w Krakowie Aleksander Bardini – dyrygent Władysław Kowalski – ojciec Weroniki, Janusz Sterniński (adwokat) Anna Gornostaj – polski dubbing dialogów Weroniki Elżbieta Towarnicka – wokaliza Weroniki
Produkcja mały|upright=0.9|Krzysztof Kieślowski, reżyser filmu Podwójne życie Weroniki zostało wyreżyserowane przez Krzysztofa Kieślowskiego na podstawie scenariusza napisanego przezeń wraz z Krzysztofem Piesiewiczem. Producentem filmu był włoski filmowiec Leonardo de la Fuente, który wcześniej dystrybuował w Europie Zachodniej takie filmy Kieślowskiego, jak Amator (1979), Przypadek (1981), Bez końca (1984) oraz Krótki film o zabijaniu (1987). De la Fuente zaoferował Kieślowskiemu swoje usługi, gdy spotkał go na Festiwalu Filmowym w Cannes. Reżyser Amatora nie miał jednak wówczas pomysłu na scenariusz, jedynie wstępny zarys projektu, a przygotowania do realizacji pierwszego filmu poza granicami Polski stanowiły dla niego spore wyzwanie. Włoski producent koordynował współpracę własnego studia Sidéral Films ze Studiem Filmowym „Tor” oraz spółką Canal+. Początkowo scenariusz nosił tytuł Chórzystka, jednakże we Francji ta nazwa rodziła złe skojarzenia przywołujące na myśl kolejny film katolicki z Polski, co mogło zniechęcić widownię francuską. Po wielu debatach nad tytułem wymyślono ostatecznie tytuł Podwójne życie Weroniki, brzmiący wystarczająco dobrze po polsku, francusku i angielsku, lecz jak zastrzegał Kieślowski: „ani ja, ani producent nie jesteśmy do niego naprawdę przekonani”. mały|Krzysztof Piesiewicz, scenarzysta filmu Początkowo Kieślowski miał problemy z dobraniem aktorki do roli głównej bohaterki. Najpierw planował wybór Andie MacDowell, spodobał mu się bowiem jej występ w filmie Seks, kłamstwa i kasety wideo (1989) Stevena Soderbergha. MacDowell zrazu zgodziła się wziąć udział w przedsięwzięciu. Producent filmu jednak nie dopilnował podpisania stosownej umowy z amerykańską aktorką, której w międzyczasie zaproponowano inny projekt. Toteż Kieślowski zdecydował się na urodzoną w Szwajcarii Irène Jacob, która miała doświadczenie aktorskie m.in. z filmu Do zobaczenia, chłopcy (1987) Louisa Malle’a. Główną rolę męską Alexandre’a miał zagrać włoski reżyser Nanni Moretti, jednak z powodu choroby nie wziął udziału w zdjęciach, w związku z czym zastąpił go Philippe Volter. Na potrzeby scen z lalkami Kieślowski wynajął emerytowanego lalkarza Bruce’a Schwartza, którego podpatrzył wśród dawnych współpracowników Jima Hensona. Jak relacjonował reżyser, Schwartz „po wielu latach wrócił do zawodu z ogromną tremą i strachem”, lecz po udanej realizacji przedstawienia będącego częścią filmu Kieślowski „zobaczył prawdziwie szczęśliwego człowieka”.
Zdjęcia do Podwójnego życia Weroniki rozpoczęły się jesienią 1990 roku. Za stronę techniczną filmu odpowiadał operator Sławomir Idziak. Podstawowym filtrem użytym przez operatora był złocisto-żółty, co sprawiło, że świat filmu „jest dużo piękniejszy niż naprawdę”. Polską część Weroniki kręcono w Krakowie, Starym Sączu, Nowym Sączu i Grybowie. Zdjęcia do francuskiej partii odbyły się przede wszystkim w Clermont-Ferrand, które zdaniem Idziaka najbardziej przypominało Kraków z polskiej części filmu. Montaż filmu miał miejsce w wytwórni w Clermont-Ferrand z udziałem montażysty Jacques’a Witty, z którym komunikacja odbywała się przy pomocy tłumacza Marcina Latałły. Kieślowski kazał zmontować prawie dwadzieścia wersji filmu, z których nie był zadowolony, gdyż niepokoił się o potencjalny odbiór swego pierwszego zagranicznego dzieła. Dla potrzeb dystrybucji wybrano dwie wersje filmu o różnych zakończeniach. W europejskiej wersji Weroniki Francuzka nie wychodzi ze swojego samochodu, podpatrując ojca zajętego pracą; w amerykańskiej natomiast ojciec wychodzi naprzeciw Véronique, a ona przytula się do niego.
Ścieżka dźwiękowa
Muzykę do Podwójnego życia Weroniki skomponował ceniony przez Kieślowskiego Zbigniew Preisner. Anna Al-Araj klasyfikuje ścieżkę dźwiękową skomponowaną przez Preisnera jako muzykę postromantyczną. Muzyka Preisnera wykorzystuje dwa lejtmotywy przewijające się przez całość filmu. Pierwszy z nich, „deszczowy”, jest prostą pieśnią chóralną „utrzymaną w trójdzielnym metrum”, wykorzystującą wysoki rejestr głosów kobiecych oraz „rytmiczne ostinato w partii chóru”. Z tego chóru stopniowo wyłania się śpiew Weroniki, dominujący pod koniec wykonywania muzyki. Natomiast motyw „łabędziego śpiewu” wprowadzony jest przez obój, z którym wchodzi w interakcję partia wykonywana przez Weronikę, a pod koniec tego motywu obu dźwiękom towarzyszy monumentalna orkiestra symfoniczna. Jako słów do pieśni Preisner użył fragmentów Piekła Dantego Alighieri. W scenie ukazującej teatr lalek wykonywany jest natomiast prosty utwór fortepianowy „Les marionnettes”, który według Al-Araj wytwarza „znamienną dla tej sceny subtelną i tajemniczą aurę”, a co najważniejsze – przerywany jest w momencie, gdy spotykają się ze sobą spojrzenia Véronique i Alexandre’a.
Swoją współpracę z Kieślowskim Preisner określał następująco:
Nagrania do ścieżki dźwiękowej filmu ukazały się w 1991 roku nakładem wytwórni muzycznej Virgin. Według szacunków Stanisława Zawiślińskiego w momencie wydania nagrań sprzedano około miliona kaset magnetofonowych z muzyką Preisnera.
Lista utworów