Cuchnący oddech, halitoza (łac. halitosis, foetor ex ore) – medyczny termin określający odczuwanie nieprzyjemnego zapachu wyczuwalnego w trakcie wydychania powietrza.
Pierwsze pisane wzmianki o tej przykrej dolegliwości pochodzą z Księgi Hioba (Hi 19,17): żonie mój oddech niemiły
Klasyfikacja nieprzyjemnego zapachu z ust W trakcie diagnostyki nieprzyjemnego zapachu z ust należy pamiętać o istniejącej klasyfikacji:
cuchnący oddech (halitoza) rzeczywisty (fizjologiczny, patologiczny) oddech pseudocuchnący (pseudo-halitoza) halitofobia
Przyczyny Najczęściej bo w ok. 90% przypadków przyczyna przykrego oddechu leży w obrębie jamy ustnej: brak lub niska higiena jamy ustnej choroby zębów, np. próchnica, zgorzel miazgi bakteryjne zapalenie dziąseł i przyzębia (paradontoza) grzybica jamy ustnej nalot na tylnej części języka owrzodzenia i przetoki zaleganie resztek pokarmowych pod protezami zębowymi, porowatość protezy zmniejszone wydzielanie śliny (→ kserostomia), również z powodu przyjmowania leków odwadniających palenie tytoniu Inne przyczyny to: przewlekłe stany zapalne układu oddechowego i górnego odcinka przewodu pokarmowego zapalenie języka i jamy ustnej przewlekłe zapalenie zatok przynosowych przewlekłe zapalenie oskrzeli przewlekłe zapalenie migdałków czopy migdałkowe (kamienie migdałkowe) zapalenie błony śluzowej żołądka związane (lub nie) z infekcją Helicobacter pylori choroby nowotworowe układu oddechowego i górnego odcinka przewodu pokarmowego przebiegające z martwicą i rozpadem tkanek rak krtani rak płuca rak przełyku rak żołądka refluks żołądkowo-przełykowy choroby metaboliczne mocznica ketonemia w przebiegu głodu lub cukrzycy (zapach acetonu z ust) uchyłki przełyku niewydolność wątroby (zobacz też: fetor hepaticus) niektóre pokarmy, np. czosnek, cebula
Diagnostyka Organoleptyczna metoda pomiaru halitozy. Test polega na ocenie zapachu końcówki plastikowej rurki lub łyżki poprzednio włożonej do ust pacjenta. Najczęściej stosowana jest skala Rosenberga (0 do 5, gdzie 0 to brak zapachu; 1 – ledwo zauważalny zapach; 2 – lekki, ale wyraźnie wyczuwalny zapach; 3 – umiarkowany zapach; 4 – silny zapach; 5 – wyjątkowo nieprzyjemny zapach). Test ten polega na subiektywnej ocenie zapachu przez osobę badającą pacjenta. Szacowany poziom wiarygodności wynosi około 83%. Chromatografia gazowa. Jest metodą preferowaną, jeśli wymagane są dokładne pomiary określonych gazów. W badaniu nieprzyjemnego zapachu z ust może być wykorzystywany halimetr – urządzenie z czujnikiem elektrochemicznym, który generuje sygnał po ekspozycji na działanie związków siarki. W ostatnim czasie opisywano zastosowanie kwestionariuszy, pozwalających z jednej strony ocenić pogorszenie jakości życia, spowodowanych halitozą, zaś z drugiej – skuteczność zastosowanego leczenia (HALT, SF-36 test, QOLQ). Inne testy stosowane w diagnostyce nieprzyjemnego zapachu z ust, takie jak: BANA test [N-benzoilo-dL-arginino-2-naftylo-amid], czujniki chemiczne, test inkubacji śliny, kwantyfikacja aktywności ß-galaktozydazy, monitorowanie stężenia amoniaku oraz reakcja łańcuchowa polimerazy (PCR-RT), znajdują się jeszcze w trakcie badań naukowych, służących do określenia ich wartości praktycznej.
Omówione metody identyfikacji i monitoringu nieprzyjemnego zapachu z ust nie pozwalają na rozpoznanie przyczyny halitozy.
Leczenie Obowiązuje leczenie przyczynowe, gdyż foetor ex ore jest tylko objawem, więc likwidacja pierwotnej przyczyny prowadzi do ustąpienia objawu. Z ogólnych zaleceń należy pamiętać o rygorystycznej higienie jamy ustnej, polegającej na częstym myciu zębów (zwłaszcza po każdym posiłku) oraz usuwaniu nalotu z języka. Pewne złagodzenie objawów może przynieść również rezygnacja ze spożywania słodkich pokarmów oraz stosowanie gum lub cukierków o smaku miętowym. Powinno się spożywać więcej pokarmów twardych, o działaniu oczyszczającym zęby, np. marchew, jabłko, seler, twaróg.
Celem odkażenia jamy ustnej można stosować płukanki z roztworu wody utlenionej i wody w stosunku 1:10 (nie wolno połykać) lub środków odkażających, np. kwasu bornego, bądź wodnego roztworu boraksu.
Bibliografia
Dmitry Tretiakow, Andrzej Skorek. Halitoza vs czopy migdałkowe: czy to jest problem otolaryngologiczny? Pol Otorhino Rev 2019; 8 (4): 9-14. DOI: 10.5604/01.3001.0013.5601
Kategoria:Objawy chorobowe Kategoria:Gastroenterologia Kategoria:Otorynolaryngologia Kategoria:Pulmonologia Kategoria:Choroby metaboliczne