Jan Herburt () herbu Herburt (ur. po 1524 Felsztyn, zm. 16 lub 17 listopada 1577Roman Żelewski, Jan Herburt, w: Polski Słownik Biograficzny, t. IX, 1960–1961, s. 441. Felsztyn) – kasztelan sanocki w latach 1568–1577, podkomorzy przemyski w latach 1553–1567, starosta przemyski w latach 1569–1577Urzędnicy województwa ruskiego XIV-XVIII wieku. (Ziemie halicka, lwowska, przemyska, sanocka). Spisy”. Oprac. Kazimierz Przyboś. 1987, s. 337., sekretarz królewski w 1565 rokuMirosław Korolko, Seminarium Rzeczypospolitej Królestwa Polskiego. Humaniści w kancelarii królewskiej Zygmunta Augusta, Warszawa 1991, s. 205., polski historyk, prawnik, humanista, autor wielu dzieł o tematyce dyplomatycznej.
Życiorys Syn Jana Herburta (ur. 1480) h. Herburt, podkomorzego przemyskiego i Jadwigi Chwat (ur. 1490) h. Nałęcz, córki Piotra z Rozlowa, dziedzica na Pełniatyczach. Ożeniony z Katarzyną Drohojowską h. Korczak. Szwagier Piotra Kmity. Był absolwentem Katedry Reguł Prawa Akademii Krakowskiej. Studia kontynuował w Lowanium w Belgii i Niemczech w zakresie filozofii oraz prawa. Po powrocie do kraju został mianowany sekretarzem króla Zygmunta II Augusta, a następnie podkomorzym przemyskim, kasztelanem sanockim, starostą przemyskim, mościckim i medynieckim. W spadku po ojcu otrzymał w roku 1555 wieś Buniowice wraz z dobrami Pietnica, Podgrodzie i Tarnawa w dystrykcie sanockim. Na prośbę kanclerza koronnego Jana Osieckiego ułożył alfabetyczny zbiór praw polskich. Jest również autorem dzieł o tematyce religijnej, dogmatyczno-polemicznej „Locorum de fide communium”, w której bronił wiary katolickiej przed rozmaitymi sektami. Autor historii Polski do roku 1548. Poseł na sejm krakowski 1553 roku, sejm warszawski 1556/1557 roku z ziemi przemyskiejPosłowie ziemscy koronni 1493-1600, pod red. Ireny Kaniewskiej, Warszawa 2013, s. 118, 128.. Jako przedstawiciel Korony Królestwa Polskiego podpisał akt unii lubelskiej 1569 roku[https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/1419/edition/1545?language=pl Akta Unji Polski z Litwą: 1385-1791, wydali Stanisław Kutrzeba i Władysław Semkowicz, Kraków 1932, s. 340.. Po śmierci Zygmunta Augusta był posłem do Francji po nowo wybranego króla Henryka Walezego. W 1573 roku potwierdził elekcję Henryka Walezego na króla PolskiŚwiętosława Orzelskiego bezkrólewia ksiąg ośmioro 1572-1576, Kraków 1917, s. 150.. Sędzia sądów generalnych województwa ruskiego w 1575 rokuAkta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie wskutek fundacyi śp. Aleksandra hr. Stadnickiego. Wyd. staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego. T. 20. Lauda sejmikowe. T. 1. Lauda wiszeńskie 1572-1648 r., Lwów 1909, s. 29.. W okresie bezkrólewia stronnik cesarza Maksymiliana II jako pretendenta do tronu polskiego, a następnie Stefana Batorego oraz stronnik Jana Zamoyskiego.
Wydał w Bazylei (Joannes Herbertus de Fulstin, Chronica sive historiae Polonicae compendiosa, Basileae, 1571, p. 338), Gdańsku i Królewcu i to kilkakrotnie Historię Polski napisaną po łacinieJan Herburt. Chronica sive historiae Poloniae compendiosa, ac per certa librorum capita ad facilem memoriam recens facta descriptio. Bazylea 1571. Zaktualizowana kronika biskupa warmińskiego Marcina Kromera. Oryginał, [w:] Druki XVI w. w Bibliotece Głównej SGH.. Opisał w niej m.in. bitwę pod Grunwaldem, a także Historię królów i książąt polskich (fr. Histoire des roys et princes de Poloigne, composée en latin et divisée en XX livres par, Jean Herburt de Fulstin, Traduite de latin en françois [par Fr. Bauduin], Paris, P. L’Huilier, 1573). Z innych opracowań wydane po śmierci Statuta Regni Poloniaehttp://www.mhk.pl/okno.php?item=zbiory/big/IMG_4259.jpgJan Herburt Statuta Regni Poloniae in ordinem alphabetici digesta, Zamość 1597 (pierwsze wydanie 1563). Ogół norm prawnych dotyczących całego terytorium Królestwa Polskiego, zebrany i ułożony w jedną całość. Oryginalny układ, zapewniający zarazem łatwe korzystanie. Pomimo braku oficjalnego sejmowego zatwierdzenia, był przez ponad dwa stulecia w stałym użyciu i doczekał się kolejnych wydań. Oryginał, [w:] Druki XVI wieku w Bibliotece Głównej SGH.. W okresie panowania Stefana Batorego uczestniczył w rokowaniach sojuszniczych Rzeczypospolitej ze Szwecją celem wspólnego ataku na Rosję. Brał czynny udział w redagowaniu uchwał konfederacji warszawskiej o pokoju religijnym i praw wyznaniowych, którą podpisałWłodzimierz Budka, Kto podpisał konfederację warszawską 1573 R.?, w: Reformacja w Polsce. R.1 1921 nr 4, s. 318., był jednym z redaktorów artykułów zwanych henrykowskimi. Potomstwo; córki Jadwigę za Marcina Ossolińskiego, Barbarę za Czernego, Elżbietę za Hieronima Wołłowicza, synów Jana Szczęsnego, Kaspra Szymona kanonika krakowskiego oraz Krzysztofa zmarłego w młodym wieku w roku 1558.
Rodzeństwo Jana Herburta: Walenty Herburt (1524–1572) biskup przemyski, Stanisław Herburt (<1524–1584) kasztelan lwowski, Mikołaj Herburt (zm. 1593) kasztelan przemyski i halicki, Barbara Kmita.
thumb|Herb Jana Herburta (Herburt, Ogończyk, Junosza, Nałęcz)
Twórczość Ważniejsze dzieła Statua Regni Poloniae, Kraków 1563, drukarnia Łazarz Andrysowic (według G. Korbuta jest to wyd. 2 – jednak o istnieniu wyd. wcześniejszego: Zamość 1557 – Estreicher powątpiewa); wyd. następne: Kraków 1567; Zamość 1597; Gdańsk-Warszawa 1613; Gdańsk-Frankfurt 1620; Gdańsk-Warszawa 1693; Lublin 1756; przekł. polski pt. Statuta i przywileje koronne, Kraków 1570, drukarnia M. Szarffenberg; fragm. dedykacji przekł. polskiego przedr. W. Taszycki „Obrońcy języka polskiego. Wiek XV-XVIII”, Wrocław 1953, seria I, nr 146 (dzieło było używane w sądach przez 2 wieki, aż do wydania Volumina legum przez S. Konarskiego) Locorum de fide communium latino-polonorum liber I... Głównych o wierze artykułów po polsku i po łacinie pisanych księgi I, Kraków 1569, drukarnia M. Siebeneicher (tekst polski i łaciński, więcej ksiąg tego dzieła nie wyszło drukiem) Chronica sive Historiae Polonicae compendiosa... descriptio, Bazylea 1571, drukarnia Oporiniana; inne wyd. Bazylea 1571, drukarnia Oporiniana; wyd. następne: pt. Historiae Polonicae compendiosa descriptio, Bazylea 1584 (egz. tego wydania nieznane); Gdańsk 1609; Bazylea 1615; Gdańsk 1647; Królewiec 1658 (jest to skrót pracy M. Kromera De origine et rebus gestis Polonorum libri XXX), Bazylea 1555; przekł. francuski: F. Balduin pt. Histoire de Roys et Princes de Poloigne, Paryż 1573, drukarnia Olivier de Pierre l’Huillier; przeróbka franc.: B. Vigenère pt. Les Chroniques et annales de Poloigne, Paryż 1573 (najprawdopodobniej na podstawie pracy J. Herburta, a nie bezpośrednio M. Kromera).
Listy i materiały Do Mikołaja Mieleckiego, wojewody podolskiego, Warszawa, 21 czerwca 1576; wyd. T. Wierzbowski Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego, t. 1, Warszawa 1900, s. 208–209 List Jana i Stanisława Herburtów do Jana Ruebera, Gródek, 26 lutego 1576; wyd. T. Wierzbowski Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego, t. 1, Warszawa 1900, s. 207 Dokument i kwit z 1566 dot. pensji; wyd. T. Wierzbowski Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego, t. 1, Warszawa 1900, s. 129, t. 2, Warszawa 1904, s. 16 Rewers z sierpnia 1575, wyd. K. W. Wójcki Biblioteka starożytna pisarzy polskich, t. 1, Warszawa 1843, s. 343–345; wyd. 2: Warszawa 1854
Zobacz też herbarz rycerstwo
Przypisy
Bibliografia Inwentarz Metryki Koronnej Statuta Regni Poloniae in ordinem alphabeti digesta, 1563, w zbiorach Opolskiej Biblioteki Cyfrowej Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 257–259 Klemens Dzieduszycki: Jan Herburt, kasztelan sanocki. Rys biograficzny (1879)
Linki zewnętrzne Dzieła Jana Herburta w bibliotece Polona
Kategoria:Elektorzy Henryka III Walezego Jan Herburt Kategoria:Historycy I Rzeczypospolitej Kategoria:Kasztelanowie lubaczowscy Kategoria:Kasztelanowie sanoccy Kategoria:Kodyfikatorzy prawa I Rzeczypospolitej Kategoria:Podkomorzowie przemyscy Kategoria:Polscy pisarze nowołacińscy XVI wieku Kategoria:Polscy pisarze religijni XVI wieku Kategoria:Posłowie na sejm krakowski 1553 Kategoria:Posłowie na sejm warszawski 1556/1557 Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (ziemia przemyska) Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni Polski we Francji (I Rzeczpospolita) Kategoria:Sekretarze Zygmunta II Augusta Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Zygmunta II Augusta Kategoria:Senatorowie za panowania Henryka III Walezego Kategoria:Senatorowie za panowania Stefana Batorego Kategoria:Sędziowie sądów generalnych województwa ruskiego (1575) Kategoria:Sygnatariusze konfederacji warszawskiej 1573 Kategoria:Starostowie przemyscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Sygnatariusze unii lubelskiej 1569 (Korona Królestwa Polskiego) Kategoria:Urodzeni w XVI wieku Kategoria:Urzędnicy ziemscy I Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1577