thumb|Na dachu samochodu wariant graficzny litery Ż, w formie litery Ƶ thumb|Stylizowane Ƶ w logo PZƵ
Ƶƶ – diakrytyzowana litera alfabetu łacińskiego powstała poprzez dodanie poziomej kreski w środku litery Z lub z.
Litera Ƶ jest zalecana przez polskich purystów językowych oraz używana w opozycji do Ż, która to jest uznawana za zapis niepoprawny i narzucony odgórnie we współczesnych standardach klawiatury. Po dziś dzień istnieje cichy spór pomiędzy użytkownikami obydwu liter – tradycjonaliści optują za Ƶ, zaś moderniści za Ż – od 1945 roku powszechnie obowiązuje jednak wariant z kropką u góry.
Przez krótki okres używano jej w alfabecie tatarskim w pierwszej połowie XX wieku. Główne zastosowanie znalazła jedynie w piśmie odręcznym. Obecnie używana w łacińskiej pisowni języka czeczeńskiego, gdzie oznacza głoskę []. W dialekcie austriackim języka niemieckiego oznacza w niektórych przypadkach (n.p. Zoo) Z.
Niemcy i Czesi używają często w piśmie odręcznym znaku Ƶ jako litery Z, co pozwala odróżnić literę od cyfry 2. Ponadto, we Włoszech pisze się literę ƶ w wyrazach, gdzie wymawiana jest jako dz (dla odróżnienia od zwykłego z wymawianego jako c). W oficjalnej włoskiej typografii rozróżnienie to nie jest stosowane.
W krojach kaligraficznych stosowanych np. w matematyce spotyka się poziomą kreskę w literze Z (np. ).
W pisowni polskiej znak Ƶ funkcjonuje jako stylizowany wariant znaku Ż, zwłaszcza w piśmie odręcznym. Jest też stosowany niekiedy w elektronicznym wyświetlaniu zapisów, np. w tablicy z wynikami „Familiady”, stosowanej od 1994. Litera Ƶ może również pojawić się w alternatywnej formie zapisu Dż, w postaci dwuznaku Dƶ.
W logotypie piwa Żywiec jest stosowana litera Ƶ̇ będąca połączeniem obu form Ż i Ƶ.
Istnieje też udokumentowany przypadek stosowania litery Ƶ w oznakowaniu drogowym w Polsce – widnieje ona na drogowskazie prowadzącym do miejscowości Wólka Żabna przy drodze wojewódzkiej nr 764.
Konwencja ta jest stosowana co najmniej od XIX wieku. Konstanty Wolski pisał:
Pomimo tego Komisja Ortograficzno-Onomastyczna Rady Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk na pytanie pewnego urzędu, czy Ƶ mogło oznaczać Z lub Ż, odpowiedziała wymijająco
Istnieje pogląd, że Ƶ może oznaczać również Ź:
Kreska przekreślająca literę nie zawsze jest prosta, por. winietę tytułową pierwszych numerów Życia Warszawy.
W standardzie Unicode ten znak jest dostępny odpowiednio na pozycjach: wielka litera Ƶ — U+01B5, mała litera ƶ — U+01B6.
Analogicznie można użyć zapisu w układzie dziesiątkowym przy odwołaniach znakowych stosowanych np. w HTML: wielka litera Ƶ — Ƶ oraz mała litera ƶ — ƶ.
Zobacz też Wolfsangel
Przypisy
Kategoria:Diakrytyzowane litery polskie Kategoria:Diakrytyzowane litery Z Kategoria:Przekreślone litery łacińskie