thumb|250px|Kopuły katedry Niepokalanego Poczęcia w Cuenca thumb|250px|Ulica w historycznym centrum miasta Cuenca, oficjalnie Santa Ana de los Ríos de Cuenca, to miasto w południowym Ekwadorze, stolica prowincji Azuay i ośrodek kantonu Cuenca. Leży w środkowo-południowej części ekwadorskich Andów, w dorzeczu Paute, na wysokości około 2550 m n.p.m.; przez miasto przepływają rzeki Tomebamba, Tarqui, Yanuncay i Machángara. Historyczne centrum Cuenca znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Według oficjalnych wyników spisu z 2022 roku obszar miejski liczył 361 524 mieszkańców. Miasto bywa określane mianem „Aten Ekwadoru” ze względu na znaczenie kulturalne i edukacyjne.

Toponimia Pełna nazwa miasta, Santa Ana de los Ríos de Cuenca, łączy odniesienie do św. Anny z nazwą nadaną na cześć hiszpańskiej Cuenci, rodzinnego miasta wicekróla Peru Andrésa Hurtada de Mendozy, z którego polecenia założono ekwadorską Cuencę. Człon „de los Ríos” nawiązuje do czterech rzek przepływających przez miasto: Tomebamby, Tarqui, Yanuncay i Machángary.

Historia Obszar dzisiejszego miasta był przed hiszpańskim podbojem związany z ośrodkiem ludu Cañari, Guapondelig, a następnie z inkaskim Tomebambą, ważnym centrum administracyjnym w północnej części państwa Inków. Hiszpańskie miasto zostało założone 12 kwietnia 1557 roku przez Gila Ramíreza Dávalosa z polecenia wicekróla Peru Andrésa Hurtada de Mendozy. Nazwa upamiętnia hiszpańską Cuencę, rodzinne miasto wicekróla.

W następnych stuleciach Cuenca rozwijała się jako regionalny ośrodek administracyjny, handlowy i rzemieślniczy. W XIX wieku stała się także ważnym ośrodkiem regionalnego życia politycznego i gospodarczego, a 3 listopada 1820 roku ogłoszono tam niezależność od Hiszpanii, zanim obszar ten został ostatecznie włączony do niepodległego Ekwadoru. Zachowany układ ulic oraz duża liczba budowli z epoki kolonialnej i republikańskiej sprawiły, że w 1999 roku historyczne centrum miasta wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Geografia Cuenca leży w południowej części ekwadorskiej Sierra, około 470 km na południe od Quito i około 200 km na południowy wschód od Guayaquil. Miasto powstało w kotlinie śródgórskiej, a jego układ hydrograficzny tworzą cztery rzeki, od których wywodzi się część oficjalnej nazwy: Tomebamba, Yanuncay, Tarqui i Machángara. Ważnym elementem środowiska regionu jest położony na zachód od miasta Park Narodowy Cajas, którego obszary górskie i mokradła wpływają na lokalny bilans wodny.

Klimat Cuenca ma klimat wyżynny typu Cfb w klasyfikacji Köppena. Według danych Światowej Organizacji Meteorologicznej średnia roczna temperatura wynosi około 16 °C, a najbardziej deszczowa część roku przypada zwykle na miesiące od marca do maja.

Demografia W wynikach spisu ludności i mieszkań z 2022 roku oficjalny obszar miejski Cuenca liczył 361 524 mieszkańców. W omówieniach wyników tego spisu Cuenca zaliczano do trzech największych miast Ekwadoru, obok Quito i Guayaquil. Równolegle źródła statystyczne i opracowania miejskie operują też szerszymi danymi dla kantonu Cuenca albo obszaru metropolitalnego, dlatego przy dalszej rozbudowie hasła trzeba wyraźnie odróżniać dane dla miasta właściwego, kantonu i konurbacji, zamiast łączyć je jako jedną liczbę mieszkańców.

Gospodarka Cuenca należy do głównych ośrodków gospodarczych południowego Ekwadoru. Znaczącą rolę odgrywają handel, przemysł oraz rzemiosło, zwłaszcza produkcja kapeluszy z włókien toquilla, mebli, ceramiki, tekstyliów i biżuterii. Znaczenie gospodarcze wzmacnia także turystyka związana z dobrze zachowanym centrum historycznym i otaczającym regionem andyjskim.

Edukacja Najstarszą uczelnią miasta jest Universidad de Cuenca, założony w 1867 roku. Rozwój szkolnictwa wyższego sprawił, że 4 stycznia 2011 roku Zgromadzenie Narodowe Ekwadoru ogłosiło Cuencę „miastem uniwersytetów”.

Kultura O kulturalnym znaczeniu miasta świadczy zarówno wpis historycznego centrum na listę UNESCO, jak i silna pozycja Cuenca w życiu artystycznym oraz intelektualnym kraju, co znalazło odbicie w przydomku „Ateny Ekwadoru”. Od 1987 roku w mieście odbywa się Bienal de Cuenca, organizowane co dwa lata międzynarodowe wydarzenie poświęcone sztuce współczesnej. W Cuenca działa także Centro Interamericano de Artesanías y Artes Populares (CIDAP), którego Museo de las Artes Populares prezentuje zbiory rzemiosła i sztuki ludowej poprzez wystawy czasowe, ekspozycje w przestrzeni publicznej i wystawy objazdowe. Do najważniejszych obchodów religijno-kulturowych regionu należy Pase del Niño Viajero, organizowany 24 grudnia i skupiony wokół katedry w Cuenca.

Dziedzictwo i urbanistyka Według UNESCO historyczne centrum Cuenca stanowi wyjątkowo dobrze zachowany przykład planowanego hiszpańskiego miasta śródlądowego z epoki kolonialnej, w którym czytelny pozostaje ortogonalny układ urbanistyczny wytyczony zgodnie z renesansowymi zasadami planowania. Krajobraz tej części miasta tworzy system placów, parków, atriów kościelnych i innych przestrzeni publicznych, a w zabudowie widoczne jest połączenie tradycji lokalnych z wpływami europejskimi, szczególnie z okresu kolonialnego i republikańskiego. Południową krawędź historycznego rdzenia wyznacza dolina rzeki Tomebamba z odcinkiem znanym jako El Barranco, a do obszaru dziedzictwa włączono także stanowisko archeologiczne Pumapungo oraz dawne trasy wjazdowe do miasta.

Administracja Cuenca jest ośrodkiem administracyjnym prowincji Azuay oraz siedzibą władz kantonu Cuenca. W granicach miasta wyróżnia się 15 parafii miejskich, natomiast cały kanton obejmuje także parafie wiejskie, dlatego dane urzędowe odnoszą się niekiedy do różnych poziomów podziału terytorialnego. Do parafii miejskich należą Bellavista, Cañaribamba, El Batán, El Sagrario, El Vecino, Gil Ramírez Dávalos, Hermano Miguel, Huayna Cápac, Machángara, Monay, San Blas, San Sebastián, Sucre, Totoracocha i Yanuncay.

Transport W 2020 roku uruchomiono system tramwajowy Tramvía de Cuenca, pierwszy nowoczesny tramwaj w Ekwadorze. Linia liczy 10,5 km, ma 27 przystanków i łączy północną część miasta, centrum historyczne oraz południowy rejon Baños. Miasto obsługuje także Port lotniczy Mariscal Lamar, którego regularne funkcjonowanie na obecnym lotnisku rozpoczęło się w 1941 roku.

Miasta partnerskie Concepción, Chile Cuenca, Hiszpania Cuzco, Peru Hawana, Kuba

Przypisy

Linki zewnętrzne Oficjalna strona miasta

Kategoria:Miasta w Ekwadorze Kategoria:Prowincja Azuay *