Ruś Włodzimiersko-Suzdalska (ros. Владимиро-Су́здальская Русь), znana również pod nazwą Ruś Zaleska (Zalesie, ros. Залесье, Залесская земля) – kraina historyczna w środkowej Rosji, położona w międzyrzeczu Oki i Wołgi. Wspólna nazwa zbiorcza ruskich organizmów politycznych: ziemi rostowskiej (IX-XI wiek), Księstwa Rostowsko-Suzdalskiego (XI–XII wiek), Księstwa Włodzimiersko-Suzdalskiego (XII-XIII wiek) i Wielkiego Księstwa Włodzimierskiego (XIII-XIV wiek).

Od północy graniczy z Rusią Nowogrodzką, Twerską i tzw. Rosyjską Północą, od zachodu ze Smoleńszczyzną i Rusią Wierchowską, od południa z Muromszczyzną, Riazańszczyzną, ewentualnie Zadońszczyzną, od wschodu z Bułgarią Nadwołżańską, ziemią wiacką, Mordowią, Maryjczykami, Udmurucją i Permem. Głównymi ośrodkami politycznymi Rusi Włodzimiersko-Suzdalskiej były kolejno: Rostów (ok. 862-1125), Suzdal (1125-1157) i Włodzimierz (1157-1389).

Ruś Włodzimiersko-Suzdalska odegrała przodującą rolę w formowaniu się państwowości rosyjskiej. Na jej terytorium znajduje się tzw. Złoty Pierścień Rosji – grupa kilkunastu miast o wyjątkowym znaczeniu kulturowym. Po zniszczeniu Kijowa przez Tatarów w roku 1299 oraz przeniesieniu siedziby głowy ruskiego prawosławia do Włodzimierza nad Klaźmą, region ten stał się głównym centrem politycznym i religijnym Rusi. W XIV wieku Wielkie Księstwo Włodzimierskie zostało zjednoczone na drodze unii realnej z Wielkim Księstwem Moskiewskim.

Ruś Włodzimiersko-Suzdalska jest subregionem Rusi Północno-Wschodniej, regionu historycznego, do którego obok Rusi Włodzimiersko-Suzdalskiej zalicza się także Ruś Riazańsko-Muromską, Smoleńską i Wierchowską. Ruś Północno-Wschodnia jest z kolei częścią Wielkorusi, obejmującej wszystkie rosyjskie terytoria dawnej Rusi Kijowskiej.

Nazewnictwo Nazwa „Ruś Włodzimiersko-Suzdalska” pochodzi od nazw miast Włodzimierza i Suzdalu, będących głównymi ośrodkami politycznymi i kulturowymi regionu od XII do końca XIV wieku.

W ruskich latopisach oraz dokumentach cerkiewnych i państwowych kraina określana bywa wyłącznie jako: ziemia rostowska, ziemia suzdalska lub Wielkie Księstwo Włodzimierskie. W nowogrodzkich latopisach spotyka się niekiedy dodatkowo nazwę ziemia niżowa.

Po wcieleniu całej Rusi Włodzimiersko-Suzdalskiej do Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, część tej krainy sporadycznie była nazywana również Rusią Zaleską (Zalesiem). Po raz pierwszy tego terminu użyto pod koniec XIV wieku w Zadońszczyźnie, a po raz drugi i ostatni w Spisie ruskich miast na początku XV wieku. Termin w obu tych źródłach został użyty w odmiennych kontekstach i różnym znaczeniu. W Spisie miast ruskich autor nazywa Zalesiem Ruś Włodzimiersko-Suzdalską łącznie z Pskowem i Nowogrodem Wielkim, ale już bez Tweru. Przypuszcza się, że autor Spisu ruskich miast mógł pochodzić z Kijowa i w ten sposób nazywać całą Ruś znajdującą się za rozległymi lasami briańskimi (patrząc z perspektywy osoby przebywającej w Kijowie) z wyjątkiem Księstwa Twerskiego. Kolejne przykłady użycia nazwy „Zalesie” pochodzą dopiero z XIX i XX wieku. Obecnie rosyjski termin „Zalesie” bywa utożsamiany wyłącznie z okolicami położonymi na wschód od Moskwy: Peresławiem Zaleskim, Włodzimierzem, Suzdalem, Rostowem, Ugliczem, Jurjewem Polskim, Bogolubowem, Jarosławiem i Kostromą.

Historia thumb|Księstwa Rusi Kijowskiej po śmierci Jarosława Mądrego w 1054 roku Początkowo stanowiła dzielnicę Rusi Kijowskiej jako ziemia rostowska a następnie Księstwo Rostowsko-Suzdalskie. W 1157 roku Andrzej Bogolubski przeniósł stolicę z Suzdala do Włodzimierza. Do największenia znaczenia księstwa doszło w czasach panowania wielkiego księcia włodzimierskiego Wsiewołoda Wielkie Gniazdo (1176-1212). W 1238 roku Ruś Włodzimiersko-Suzdalska została spustoszona przez Mongołów, którzy zwyciężyli wojska Jerzego Wsiewołodowicza. Sam książę zginął w walce, a kraj uznał zwierzchnictwo Tatarów. W XIII-XIV wieku wielcy książęta włodzimierscy stali się najpotężniejszymi władcami na Rusi północno-wschodniej. W 1328 roku wielki książę włodzimierski Iwan Kalita przeniósł swoją siedzibę do Moskwy, gdzie też 2 lata wcześniej przeniósł swoją siedzibę zwierzchnik prawosławia na Rusi, metropolita Piotr. Wielcy książęta moskiewscy od 1340 roku byli zarówno książętami włodzimierskimi i najpierw obejmowali władzę we Włodzimierzu. W drugiej połowie XIV wieku państwo zostało ostatecznie zjednoczone z Wielkim Księstwem Moskiewskim.

Książęta włodzimiersko-suzdalscy Pierwsi książęta (pierwotnie rostowsko-suzdalscy) Lata PanowaniaWładcaPortret WładcyRodziceUrodzonyZmarł989-1010 1015-1018

1020-1021

1021-1036Jarosław I Mądrymały|162x162pxWłodzimierz I Wielki, Rogneda97820 lutego 10541010-1015Borys I Świętymały|153x153pxWłodzimierz I Wielki, Rogneda?10151018-1020Eliaszmały|134x134pxIwan, Eufrozyna??1021BriaczesławIzjasław, nieznana99710441036-1052Włodzimierz IIJarosław I Mądry, Ingegerda szwedzka10204 października 10521052-1054RościsławWłodzimierz II, nieznana?10661054-1066 1073-1087Wsiewołod Imały|175x175pxJarosław I Mądry, Ingegerda szwedzka1029 lub 103013 kwietnia 10931066-1073Włodzimierz II Monomachmały|178x178pxWsiewołod I, Anna Monomach105319 maja 11251087-1094 1095

1096-1097Mścisław I Haraldmały|185x185pxWłodzimierz II Monomach, nieznanaluty 107615 kwietnia 11321094-1095 1095-1096Izjasław Włodzimierz II Monomach, Gytha z Wesseksu?6 września 10961097–1107Wiaczesław Imały|140x140pxWłodzimierz II Monomach, Gytha z Wesseksu108311541108-1149 1151-1155Jerzy I Długorękimały|191x191pxWłodzimierz II Monomach, nieznana1090 (?)15 maja 11571149-1151Wasyl Jerzy I Długoręki, nieznana?11611154-1155Michał Imały|157x157pxJerzy I Długoręki, nieznana?11761155-1174 Ostatni władca księstwa rostowsko-suzdalskiegoAndrzej I Bogolubskimały|134x134pxJerzy I Długoręki, nieznana11111174 Jerzy Dołgoruki – książę suzdalski Andrzej I Bogolubski – (1168–1174, pierwszy wielki książę włodzimierski) Michał Jurijewicz (1174–1176) Wsiewołod III Wielkie Gniazdo (1176–1212) Jerzy II Wsiewołodowicz (1212–1216) Konstanty Wsiewołodowicz (1216–1218) Jerzy II Wsiewołodowicz (1218–1238, ponownie) Jarosław II Wsiewołodowicz (1238–1246) Światosław III (1246–1248) Michał Chrobry (1248-1248) Andrzej Jarosławicz (1249–1252) Aleksander Newski (1252–1263) Jarosław III (1264–1271) Wasyl Kwasznia (1272–1277) Dymitr Aleksandrowicz (1277–1281) Andrzej III Aleksandrowicz (1281–1283) Dymitr Aleksandrowicz (1283–1294, ponownie) Andrzej III Aleksandrowicz (1294–1304, ponownie) Michał Twerski (1304–1318) Jerzy Moskiewski (1318–1322) Dymitr Twerski (1322–1326) Aleksander twerski (1326–1327) Aleksander Suzdalski (1327-1328) Iwan I Kalita (1328–1340) Siemion Dumny (1340–1353) Iwan II Piękny (1353–1359) Dymitr Suzdalski (1359–1362) Dymitr Doński (1362-1389)

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Księstwa ruskie Kategoria:Historyczne państwa na terenie Rosji