Andrzej Walicki (ur. 15 maja 1930 w Warszawie, zm. 20 sierpnia 2020 tamże) – polski historyk idei i filozofii, profesor nauk humanistycznych, członek Polskiej Akademii Nauk, nauczyciel akademicki, profesor Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk, Australijskiego Uniwersytetu Narodowego w Canberze oraz Uniwersytetu Notre Dame.

W latach 60. XX wieku związany z tzw. warszawską szkołą historii idei. Eseista, autor kilkudziesięciu książek dotyczących m.in. myśli rosyjskiej, polskiej filozofii narodowej, historii marksizmu i liberalizmu. W 1998 laureat Nagrody Balzana, w 2003 finalista Nagrody Literackiej „Nike” za książkę Rosja, katolicyzm i sprawa Polska.

Życiorys Urodził się jako syn historyka sztuki Michała Walickiego i pedagog społecznej Anny Chmielewskiej.

W 1947 uczęszczał do VI Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Reytana w Warszawie. Początkowo studiował na Uniwersytecie Łódzkim, będąc uczniem m.in. Sergiusza Hessena i Tadeusza Kotarbińskiego. Studiował rusycystykę w apogeum stalinizmu, na wydziale szczególnie silnie zsowietyzowanym. Magisterium obronił w 1953 na Uniwersytecie Warszawskim. Znajomość z Hessenem oraz odwilż gomułkowska pobudziły Andrzeja Walickiego do badań nad Rosją. Doktoryzował się w 1957, a habilitację uzyskał w 1964 w Instytucie Filozofii PAN. Tytuł profesora otrzymał w 1972.

W latach 50. związany był z Uniwersytetem Warszawskim. Następnie pracował w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN – początkowo na stanowisku adiunkta, a później docenta (od 1964) i profesora (od 1972). W latach 1981–1986 był wykładowcą Australijskiego Uniwersytetu Narodowego w Canberze. W 1986 został zatrudniony na Uniwersytecie Notre Dame (USA). W 1999 został jego emerytowanym profesorem. Jako profesor wizytujący wykładał m.in. na Uniwersytecie Stanforda (1976).

Był autorem prac z zakresu filozofii społeczno-politycznej, tłumaczonych na szereg języków, badaczem myśli rosyjskiej, polskiej filozofii narodowej, historii marksizmu i myśli liberalnej. Jego zainteresowania naukowe obejmowały m.in. totalitaryzm, komunizm, liberalizm, patriotyzm, nacjonalizm, mesjanizm oraz inteligencję. Tekst Trzy patriotyzmy powstał pod wpływem fascynacji Romanem Dmowskim i zarysował trzy modele patriotyzmu – trzy polskie tradycje, które realnie kształtują w ocenie autora polskie postawy. Był jedną z osób tworzących tzw. warszawską szkołę historii idei, obok m.in. Leszka Kołakowskiego, Bronisława Baczki czy Jerzego Szackiego. W 1981 był promotorem pracy doktorskiej Andrzeja Lazariego Apollon Grigorjew – myśliciel i krytyk. Został członkiem Komitetu Nauk Historycznych PAN oraz Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

Zmarł w sierpniu 2020. Został pochowany na cmentarzu prawosławnym na Woli (sektor 71, nr rzędu 11, nr grobu 8).

Jego żoną była Joanna Schiller-Walicka.

Wybrane publikacje Osobowość a historia. Studia z dziejów literatury i myśli rosyjskiej, Warszawa 1959 W kręgu konserwatywnej utopii. Struktura i przemiany rosyjskiego słowianofilstwa, Warszawa 1964 (wyd. 2, Warszawa 2002) Filozofia a mesjanizm. Studia z dziejów filozofii i myśli społeczno-religijnej romantyzmu polskiego, Warszawa 1970 Rosyjska filozofia i myśl społeczna. Od Oświecenia do marksizmu, Warszawa 1973 (publikacja ta została wznowiona i znacznie poszerzona: Zarys myśli rosyjskiej. Od Oświecenia do renesansu religijno-filozoficznego, Kraków 2005) Między filozofią, religią i polityką. Studia o myśli polskiej epoki romantyzmu, Warszawa 1983 Polska, Rosja, marksizm. Studia z dziejów marksizmu i jego recepcji, Warszawa 1983 Spotkania z Miłoszem, Londyn 1985 (praca ta weszła w skład książki Zniewolony umysł po latach, Warszawa 1993) The controversy over capitalism. Studies in the social philosophy of the Russian populists, 1989 Russia, Poland, and universal regeneration. Studies in Russian and Polish thought of the Romantic epoch, 1991 Trzy patriotyzmy. Trzy tradycje polskiego patriotyzmu i ich znaczenie współczesne, Warszawa 1991 Aleksander Hercen – kwestia polska i geneza pewnych stereotypów, 1991 Philosophy and romantic nationalism. The case of Poland, 1994 Filozofia prawa rosyjskiego liberalizmu, Warszawa 1995 (oryg. wyd. ang. 1987) Marksizm i skok do królestwa wolności. Dzieje komunistycznej utopii, Warszawa 1996 (oryg. wyd. ang. 1995) Idea wolności u myślicieli rosyjskich. Studia z lat 1955–1959, Kraków 2000 Polskie zmagania z wolnością. Widziane z boku, Kraków 2000 Idea narodu w polskiej myśli oświeceniowej, Warszawa 2000 Rosja, katolicyzm i sprawa polska, Warszawa 2002 Mesjanizm Adama Mickiewicza w perspektywie porównawczej, Warszawa 2006 Z Polski i o Polsce. Korespondencja z lat 2004–2006, Kraków 2007 (współautor: Paweł Kozłowski) O inteligencji, liberalizmach i o Rosji, Kraków 2007 Naród, nacjonalizm, patriotyzm, Kraków 2009 (prace wybrane, tom 1) Filozofia polskiego romantyzmu, Kraków 2009 (prace wybrane, tom 2) Idee i ludzie. Próba autobiografii, Warszawa 2010 Stanisław Brzozowski and the Polish beginnings of “Western Marxism”, 2010 Stanisław Brzozowski – drogi myśli, Kraków 2011 (prace wybrane, tom 3) Polska, Rosja, marksizm, Kraków 2011 (prace wybrane, tom 4) Od projektu komunistycznego do neoliberalnej utopii, Kraków 2013 Spotkania z Isaiahem Berlinem. Dzieje intelektualnej przyjaźni, Warszawa 2014 O Rosji inaczej, Warszawa 2019 PRL i skok do neoliberalizmu, Warszawa 2021

Nagrody i wyróżnienia W 1995 otrzymał Kowadło Kuźnicy. W 1998 otrzymał Nagrodę im. Eugenia Balzana za wkład w badanie dziejów myśli rosyjskiej i polskiej. W 2001 otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Łódzkiego. W 2005, za wybitne zasługi dla nauki polskiej, został odznaczony przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.. W 2015 otrzymał Nagrodę Specjalną Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Za publikację pt. Rosja, katolicyzm i sprawa Polska został nominowany do Nagrody Literackiej Nike 2003 (znalazł się w finałowej „siódemce”).

Spuścizna i odbiór Większość z jego kilkudziesięciu publikacji książkowych zostało udostępnionych w całości online w serwisie Polona.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Prace Andrzeja Walickiego udostępnione w serwisie Polona.pl

Kategoria:Absolwenci i uczniowie szkoły imienia Tadeusza Reytana w Warszawie Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Komitetu Nauk Historycznych PAN Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Łódzkiego Kategoria:Historycy dziejów Rosji Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Nagrodzeni Kowadłem Kuźnicy Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu prawosławnym na Woli Kategoria:Polscy filozofowie XXI wieku Kategoria:Polscy historycy idei Kategoria:Historycy filozofii rosyjskiej Kategoria:Pracownicy Instytutu Filozofii i Socjologii PAN Kategoria:Nauczyciele akademiccy Australijskiego Uniwersytetu Narodowego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Stanforda Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Urodzeni w 1930 Kategoria:Zmarli w 2020 Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego