Cenzus (: oszacowanie majątku; obliczenie, spis ludności; por. censor) – zapisanie obywateli do pewnej kategorii majątkowej, do listy opodatkowanych lub uprawnionychJoachim Bartoszewicz: Podręczny słownik polityczny. Do użytku posłów, urzędników państwowych, członków ciał samorządowych i wyborców, s. 95..

Stanowi ograniczenie w prawie wyborczym, wobec służby wojskowej, administracyjnej, publicznej etc., relatywne do określonej grupy społeczeństwa.

Historyczne rodzaje cenzusów domicylu (konieczność stałego miejsca zamieszkania w danym kraju przez określony czas, obecnie występuje w Stanach Zjednoczonych: osoba ubiegająca się o urząd prezydenta musi się na ich terytorium urodzić i zamieszkiwać USA od co najmniej 14 lat przed wyborami) majątkowy (posiadanie własności ziemskiej, wysokość osiąganego dochodu bądź płaconych podatków) językowy (np. kandydat na baszkana Gagauzji musi znać język gagauski) klasowy (polityczny) płci pochodzenia (odbierający prawa wyborcze np. Żydom) rasy (np. w III Rzeszy) służby w wojsku wykształcenia (wykluczanie analfabetów, np. tzw. mała maturaW dwudziestoleciu międzywojennym używane było w Wojsku Polskim II RP określenie „z cenzusem” dodawane do stopnia wojskowego, np. „kapral z cenzusem”, „plutonowy z cenzusem”. Określenia te oznaczały tych żołnierzy, którzy legitymowali się wykształceniem cywilnym na poziomie co najmniej gimnazjalnym. Określenie to nie było równoważne z tytułem podchorążego, który żołnierz otrzymywał dopiero po ukończeniu stosownego kursu. Obecnie określenia „z cenzusem” się nie stosuje, a tytuł podchorążego otrzymuje każdy słuchacz wyższej szkoły wojskowej.; czasem wymagane wykształcenie wyższe) wyznaniowy (wykluczający protestantów w krajach katolickich i katolików w krajach protestanckich, np. w Anglii) zawodowy zasługi zaufania obywateli (stosowany w polskiej ordynacji wyborczej do Senatu z 1935)

Współczesne cenzusy występujące w większości państw demokratycznych obywatelstwa wieku pełni władz umysłowych

W Polsce W polskim prawie wyborczym (prawo konstytucyjne, ordynacja wyborcza) jedynymi ograniczeniami (cenzusami) jest warunek posiadania obywatelstwa polskiego, odpowiedniego wieku oraz posiadanie pełni praw publicznych – czynne prawo wyborcze przewiduje ukończenie wieku 18 lat. Analogiczne ograniczenia występują w biernym prawie wyborczym, z tym że cenzus wieku jest różny dla wyborów do różnych władz i instytucji (Prezydent RP, posłowie na Sejm, senatorowie, europosłowie, prezydenci miast, burmistrzowie i wójtowie, radni rad gminnych / miejskich, powiatowych oraz sejmików wojewódzkich, radni rad dzielnic i osiedli, członkowie rad sołeckich, sołtysi) – od 18 do 35 lat.

Zobacz też

census

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Prawo konstytucyjne