Śląskie Techniczne Zakłady Naukowe w Katowicach (Śląskie Techniczne Zakłady Naukowe; Śl.TZN; ŚTZN) – zespół szkół ponadpodstawowych w Katowicach, z siedzibą przy ulicy Sokolskiej 26, na terenie dzielnicy Śródmieście. Obejmuje on: Technikum nr 17, Szkołę Policealną nr 8 oraz Szkolne Schronisko Młodzieżowe „Ślązaczek”.
Placówkę powołano na mocy uchwały Sejmu Śląskiego z 30 marca 1931 roku, a swoją pierwszą siedzibę miała w gmachu przy ulicy Z. Krasińskiego 8, wzniesionym w stylu funkcjonalizmu według projektu Jadwigi Dobrzyńskiej i Zygmunta Łobody. Szkoła była wówczas drugą co do wielkości tego typu placówką w Europie. W 1972 roku opuściła dotychczasowy budynek, a 8 czerwca 1975 roku połączono ją z Zespołem Szkół Mechaniczno-Elektrycznych z siedzibą przy ulicy Sokolskiej 26.
W rankingu techników czasopisma Perspektywy na 2026 roku znalazła się na 6. miejscu w województwie śląskim i 65. miejscu w Polsce. Oferuje naukę w takich zawodach, jak m.in.: analityk, elektronik, elektryk, energetyk, informatyk, mechanik, mechatronik czy teleinformatyk.
Historia lewo|mały|Budowa siedziby Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych w 1929 roku mały|lewo|Pierwszy budynek Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych w 1932 roku (widok od strony ulicy Granicznej)
Po przyłączeniu części Górnego Śląska do Polski, a wraz z tym przejęciu władzy przez polską administrację, zaszła konieczność rozwoju w tym regionie szkolnictwa zawodowego. Istniejące po 1922 roku w województwie śląskim dwie szkoły, Państwowa Szkoła Przemysłowa w Bielsku i Szkoła Górnicza w Tarnowskich Górach, nie były w stanie wykształcić wystarczającej liczby specjalistów. W marcu 1925 roku powołano Wojewódzką Szkołę Mechaniczną i Hutniczą w Królewskiej Hucie, lecz dalej istniała potrzeba utworzenia placówki o różnych profilach edukacyjnych.
Nowa szkoła miała powstać w Katowicach na działce przy ulicy Z. Krasińskiego, którą na mocy uchwały z 29 listopada 1927 roku katowicki Magistrat przekazał Urzędowi Wojewódzkiemu Śląskiemu. Na projekt gmachu rozpisano konkurs architektoniczny. Sąd konkursowy 24 kwietnia 1928 roku przyznał pierwszą nagrodę pracy Jadwigi Dobrzyńskiej i Zygmunta Łobody z Warszawy.
We wrześniu (bądź w lipcu) 1928 roku rozpoczęto prace budowlane przy budynku szkoły wraz z przylegającymi do niej warsztatami. W sierpniu następnego roku obiekt był już ukończony w stanie surowym zadaszonym. Połowę gmachu oddano do użytku w roku szkolnym 1930/1931, a dyrektorem placówki został inż. Marian Klimko. Wówczas też do Katowic przeniesiono Wojewódzką Szkołę Mechaniczną i Hutniczą z Królewskiej Huty, Szkołę Budowlaną oraz Żeńską Szkołę Zawodową.
Formalnie Śląskie Techniczne Zakłady Naukowe zostały powołane na mocy ustawy Sejmu Śląskiego z 30 marca 1931 roku. Placówka ta miała się stać się zespołem łączącym szkoły zawodowe, średnie i wyższe o profilach technicznych. Uroczyste otwarcie szkoły, z udziałem prezydenta Polski Ignacego Mościckiego, wojewody śląskiego Michała Grażyńskiego oraz marszałka Sejmu Śląskiego Konstantego Wolnego odbyło się 21 października 1933 roku. Poświęcenia gmachu dokonał biskup katowicki ks. Stanisław Adamski.
Śląskie Techniczne Zakłady Naukowe stały się największą w Polsce szkołą techniczną i drugą co do wielkości w Europie. W szkole mogło się kształcić jednocześnie 1,6 tys. osób, a także istniała możliwość korzystania z warsztatów szkolnych. Placówka posiadała własną halę hutniczą z piecem odlewniczym oraz elektrownię, wytwarzającą energię elektryczną również na potrzeby okolicznych budynków. System kształcenia oparto na trzech profilach – szkole mechanicznej i elektrycznej, szkole budownictwa i komunikacji oraz szkole chemicznej, ceramicznej i hutniczej.
mały|Uroczystość poświęcenia Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych w Katowicach 21 października 1933 roku
Inicjatorem i inwestorem Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych był Urząd Wojewódzki Śląski, a uczelnia miała z założenia stać się wzorcem nowoczesnej szkoły technicznej zarówno dla województwa śląskiego, jak i dla całego kraju. Pierwotną ideą urzędu, a przede wszystkim wojewody Michała Grażyńskiego, było powołanie w Katowicach politechniki. Z nieznanych przyczyn nie została ona zrealizowana, a zastąpiono ją budową Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych o wielogałęziowym programie nauczania. Program szkoły został ściśle dostosowany do potrzeb górnośląskiego przemysłu, a jej ostateczny profil poprzedziły ankiety, a następnie konferencje, przede wszystkim wśród przemysłu, które przeprowadził Wydział Oświaty Urzędu Wojewódzkiego Śląskiego.
W latach międzywojennych w Śląskich Technicznych Zakładach Naukowych pracowało 135 nauczycieli, dla części których w 1932 roku oddano do użytku budynek mieszkalny wzniesiony przy ulicy Wojewódzkiej 23. W 1936 roku liczba uczniów wynosiła 931, a w 1939 roku naukę miało rozpocząć 1 456 osób. W 1938 roku rozpoczęto wznoszenie bursy dla młodzieży spoza województwa śląskiego, lecz jej budowę przerwał wybuch II wojny światowej.
W sierpniu 1939 roku szkołę przekazano dla potrzeb 73 Pułku Piechoty oraz mających powstać Batalionów Obrony Narodowej. Po wybuchu II wojny światowej szkołę ewakuowano do Lwowa, gdzie prowadzono zajęcia do 25 marca 1940 roku. W gmachu szkoły w okresie niemieckiej okupacji działała niemiecka szkoła inżynierska.
Po wojnie, w marcu 1945 roku, wznowiono kształcenie w dotychczasowej siedzibie szkoły, która nie uległa uszkodzeniu w wyniku działań zbrojnych. Pierwszy nabór przeprowadzono 1 września tego samego roku na kierunkach: elektryczny, mechaniczny, energetyczny i chemiczny. Nauka opierała się wówczas o system ustanowiony na mocy ustawy z 1932 roku i rozporządzenia Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z 21 listopada 1933 roku. Dyrektorem został inż. Zygmunt Łabęcki, jeden z przedwojennych nauczycieli szkoły. Szkoła wówczas zatrudniała 101 nauczycieli i 60 instruktorów. Jeszcze w 1945 roku Śląskie Techniczne Zakłady Naukowe opuściło pierwszych 395 absolwentów. 5 października 1946 roku wojewoda śląsko-dąbrowski gen. Aleksander Zawadzki przekazał szkole sztandar.
W okresie Polski Ludowej szkoła stała się jedną z wizytówek Katowic. Odwiedzało ją wielu znaczących gości, w tym m.in. wicepremier Stanisław Mikołajczyk, minister oświaty Stanisław Skrzeszewski czy Irène i Frédéric Joliot-Curie.
Śląskie Techniczne Zakłady Naukowe do 1951 roku podlegały Kuratorium Okręgu Szkolnego, a następnie Zarządowi Szkolenia Zawodowego przy Ministerstwie Hutnictwa, który współdziałał z Dyrekcją Okręgową Szkolenia Zawodowego. Od tego czasu placówka ta stała się szkołą resortową nastawioną na szkolenie kadr technicznych dla hutnictwa.
lewo|mały|Wejście do budynku Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych w kwietniu 2007 roku
Na mocy uchwały Prezydium Rządu zmieniono nazwy liceów zawodowych II stopnia na technika, a w związku z tym Śląskie Techniczne Zakłady Naukowe przemianowano na Technikum Hutnicze w Katowicach. Do poprzedniej nazwy wrócono w 1958 roku, co było podyktowane podtrzymaniem tradycji i renomy placówki. W 1959 roku szkoła znalazła się pod zarządem Zjednoczenia Hutnictwa Żelaza i Stali Ministerstwa Przemysłu Ciężkiego w Katowicach.
Szkoła ta dalej cieszyła się dużą popularnością i miała dużą liczbę uczniów. W roku szkolnym 1969/1970 do szkoły uczęszczało 2 182 uczniów w 58 oddziałach.
W 1972 roku, za sprawą porozumienia Politechniki Śląskiej ze Zjednoczeniem Hutnictwa Żelaza i Stali, Śląskie Techniczne Zakłady Naukowe opuściły swoją dotychczasową siedzibę. Szkoła miała otrzymać trzy budynki w sąsiednich miastach, rezygnując w ten sposób z jednego obiektu na rzecz mniejszych grupujących po 800 uczniów. O ile Politechnika Śląska konsekwentnie wyegzekwowała opuszczenie przez Śląskie Techniczne Zakłady Naukowe ich dotychczasowej siedziby, o tyle nowych obiektów dla niej nie wybudowano, dlatego też wprowadzała się ona do obiektów zastępczych. Wydział hutniczy przeniósł się do siedziby Zespołu Szkół Mechaniczno-Elektrycznych w Katowicach przy późniejszej ulicy Sokolskiej 26, wydział mechaniczny do budynku Zespołu Szkół Zawodowych Huty „Baildon” w Katowicach, wydział techniczny do Technikum Hutniczego w Katowicach, a wydział elektryczny z częścią wydziału hutniczego do budynku zespołu szkół przyzakładowych huty im. F. Dzierżyńskiego, „Damel” i „Defum” w Dąbrowie Górniczej.
Decyzją Kuratora Oświaty i Wychowania z 8 czerwca 1975 roku połączono Śląskie Techniczne Zakłady Naukowe i Zespół Szkół Mechaniczno-Elektrycznych w jedną placówkę – Śląskie Techniczne Zakłady Naukowe, z siedzibą przy obecnej ulicy Sokolskiej 26 w Katowicach.
W 1998 roku powstał hymn szkoły. W 2007 roku reaktywowano Stowarzyszenie Absolwentów i Przyjaciół Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych. 18 września 2024 roku odbyła się uroczystość, na której odsłonięto figurkę beboka o imieniu Ancug.
Dyrektorzy mały|Inż. Marian Klimko, pierwszy dyrektor Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych w Katowicach (1930–1933) inż. Marian Klimko (1930–1933) inż. Marian Bogdanowicz (1933–1939) inż. Zygmunt Łabęcki (1945–1948) inż. Władysław Siadek (1949–1951) Roman Ptaszyk (1951–1952) mgr inż. Faustyn Krahl (1952–1966) mgr Roman Gruca (p.o.; 1967) mgr inż. Ginter Suckel (1967–1972) mgr inż. Jerzy Czupryna (1972–1974) mgr inż. Stanisław Kubica (1974–1985) mgr inż. Karol Komander (1985–1990) mgr inż. Jan Sporek (1990–2014) mgr Aneta Łosiewicz (p.o. 2014–2015; dyrektor 2015–2025) mgr inż. Ireneusz Boczek (od 2025)
Budynek Pierwsza siedziba (ul. Z. Krasińskiego 8) mały|lewo|Pierwsza siedziba szkoły przy ulicy Z. Krasińskiego 8 w Katowicach (2020)
Pierwotnie Śląskie Techniczne Zakłady Naukowe w Katowicach mieściły się w budynku przy ulicy Z. Krasińskiego 8, wzniesionym w latach 1928–1934 według projektu Jadwigi Dobrzyńskiej i Zygmunta Łobody.
Gmach posiada cechy stylu neoklasycyzmu i funkcjonalizmu. Jego bryła charakteryzuje się prostotą, a składają się na nią dwa leżące graniastosłupy, tworzące plan w kształcie litery „L”, wypełniające narożnik ulic Z. Krasińskiego i Granicznej. Gmach jest czterokondygnacyjny, a narożnik budynku został podkreślony dodatkowo jednokondygnacyjną nadbudówką. Jego elewacje są płaskie i jednorodne na całej długości, artykułowane lizenami dzielącymi ją na wąskie przęsła mieszczące pionowe pasy okien. Długość fasady od strony ulicy Z. Krasińskiego wynosi ponad 200 metrów, a na 1/3 długości znajduje się ośmioosiowy portyk.
Gmach w momencie oddania do użytku, zwany wówczas także „Pałacem Techników”, miał ponad 600 pomieszczeń, o łącznej kubaturze 172 tys. m³. Posiadał m.in.: pracownie, warsztaty elektrotechniczne, stolarskie i modelarskie, halę obróbki metali, odlewnię z walcownią, kuźnię ze spawalnią, kotłownię wysokiego ciśnienia, stację badania wytrzymałości materiałów budowlanych, hale do ćwiczeń praktycznych przy szkole budowlanej, własną elektrownię, halę radiową ze stacją nadawczą oraz dwa audytoria wykładowe.
Siedziba przy ulicy Sokolskiej Śląskie Techniczne Zakłady Naukowe w Katowicach mają swoją siedzibę przy ulicy Sokolskiej 26, na terenie dzielnicy Śródmieście. Składa się ona z trzech obiektów: głównego budynku, Szkolnego Schroniska Młodzieżowego „Ślązaczek” i warsztatów szkolnych. Zostały one wzniesione na początku lat 50. XX wieku i wpisane są do gminnej ewidencji zabytków miasta Katowice.
W 2002 roku budynki szkoły wyposażone były w cztery pracownie komputerowe, pracownie przedmiotowe (dwie elektryczne, elektroniczną, techniczną, ekologiczną, dwie chemiczne, automatyki, obrabiarek sterowanych numerycznie połączoną z dwoma numerycznymi obrabiarkami oraz pracownię zastosowań programów CAD) czy pełnowymiarową salę gimnastyczną wyposażoną w ściankę wspinaczkową.
Charakterystyka mały|Odznaka z logiem Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych