thumb|300px|Kapłan Ify Santería (inne nazwy: Lucumi, Lukumi lub Regla de Ocha) – synkretyczna afroamerykańska religia pochodzenia afrykańskiego, obecna głównie na Kubie, Haiti, Dominikanie czy w Stanach Zjednoczonych. Wykształciła się w hiszpańskim imperium kolonialnym wśród potomków z zachodniej Afryki. Na Santerię duży wpływ miał Kościół łaciński, z którym synkretyzuje się wyznawane orisze. Świętym językiem religii jest lucumi, miks języków z Joruby.

Pochodzenie i charakterystyka Santería wywodzi się z wierzeń tradycji Jorubów, którzy pojawili się na Karaibach jako niewolnicy. Zwykle byli przymusowo chrzczeni, zgodnie z wiarą chrześcijańską (w tym także rzymskokatolicką), z polecenia swych właścicieli, zakazywano im wyznawania dotychczasowej, plemiennej religii.

Ten mechanizm, który do tej pory ułatwiał religii chrześcijańskiej (w tym również katolickiej) ekspansję, tym razem zadziałał w sposób nieoczekiwany. Misjonarze katoliccy bowiem starali się na ogół „wkomponować” wierzenia, jakie zastali, w nurt doktryny chrześcijańskiej. Atrybuty i zadania plemiennych bóstw przypisywano katolickim świętym, pozostałości zaś kultów matriarchalnych (Bogini Matka, Wielka Bogini, bogini niebios i in.) zastępowano kultem maryjnym. Wyznawcy tradycyjnej religii ukrywali swoje prawdziwe wyznanie za wizerunkami katolickich świętych, budując im ołtarze, które w rzeczywistości honorowały orisze.thumb|200px|Miejsce kultu Santerii w Hawanie

Główne bóstwa (wierzenia ludu Joruba) Babalu Aye – orisza zdrowia i chorób mających swoje podłoże w krwi, utożsamiany z św. Łazarzem Eleggua – opiekun dróg, podróżnych oraz domostw; w obrzędach Santeríi to jemu składa się najpierw hołd, jako że rezyduje u „drzwi kosmicznych”. Wraz z Ogunem, Osainem oraz Osunem stanowi ochronę domu oraz zainicjowanego Santero. Jego wizerunki to cementowa głowa, której usta, oczy, nos oraz uszy wykonane są z porcelanek. Głowa ta często stoi przed drzwiami. Eleggua utożsamiany jest ze św. Antonim z Padwy. Obatala – orisza zwana Panem Bieli, ponieważ jego pałac oraz ubrania są zawsze białe. Kiedy nie wszystkie bóstwa mogą być zainicjowane u człowieka, Obatala już rezyduje w człowieku poprzez kości, które są w jego ulubionym kolorze. Jego „dzieci” zawsze noszą białe stroje oraz białe korale. Pod jego ochroną są albinosy (ludzie i zwierzęta), które utożsamiono zarówno z Maryją (czczono jej wizerunek z Las Mercedes), jak i ze zmartwychwstałym Jezusem. Ogun (lub Oggzn, Oguzn) – orisza wojny, metalu, sprawiedliwości oraz pracy. Został utożsamiony z św. Piotrem. Oshun – żeńska orisza seksualności i obfitości; patronka Kuby. Jej kolory to żółty i złoty, a ulubiony kamień to bursztyn. Kocha wszystko, co piękne. Córka Yemayi. Utożsamiono ją z Maryją, ale tym razem z „Najświętszą Panienką Dobroczynności”. Szango – orisza błyskawic, ognia, oraz sprawiedliwości. Według legend jego żoną jest Oya (wcześniej była nią Obba). Zastąpiono go św. Barbarą. Yeggua – zwiastun śmierci, czczony jako św. Erazmus. Oyá – orisza wiatrów, zmian w życiu, a także miejsc wiecznego odpoczywania. Żona Chango. Czczona jako św. Anna z Efezu/św. Klara. Ochosi – myśliwy, patron oskarżonych oraz szukających sprawiedliwości (św. Cecylia). Orunla – najważniejsza obok Olodumare orisza, której energia była świadkiem narodzin Uniwersum i kosmosu. W jego posiadaniu jest legendarna tablica Ifa, dzięki której potrafi zajrzeć w przyszłość, tym samym zna los i przeznaczenie każdego człowieka na Ziemi. Odmiana Santeríi, zwana Regla de Ifa, składa się tylko z reinkarnacji Orunli (Orunmili) na ziemi, czyli osób, które zostały wybrane przez jego energię i które mogą zostać wyświęcone na kapłana Ify, czyli babalawo – ojca tajemnic. Bardzo skryta odmiana Santeríi. Dla samego Oruli przyjęto imię św. Franciszka. Allunga – jedno z wcieleń Obatali, wojownika na koniu. Czczony jako św. Łukasz. Osain – orisza leczenia, roślin oraz magii. Czczony jako św. Cyryl. Ibeji – bliźniacze orisze zajmujące się dziećmi. Uwielbiają taniec i wszelkie słodkie rzeczy, utożsamiane są ze świętymi Kosmą i Damianem. Yemaya – orisza i energia oceanów; jest patronką kobiet chcących zajść w ciążę oraz kobiet oczekujących potomstwa. Jest kochającą matką, która zawsze wysłuchuje szukających pomocy, jednak rozgniewana może być trudna do przebłagania. Znana z tego, że gdy któreś z jej dzieci cierpi, w akcie desperacji i chęci pomocy, omamia je, wciągając do wody, i zabiera je do swego pałacu, który jest na dnie oceanów. Utożsamiana z Matką Boską Reglaną.

Bóg jorubskiego panteonu, Olorun, został utożsamiony z katolickim Bogiem Ojcem. Jorubowie zaakceptowali katolickie wizerunki świętych czy Maryi, podstawili jedynie pod nie swoje orisze i w istocie to nadal im oddawali cześć. W późniejszym okresie wyznawcami religii stali się członkowie innych ludów z grupy Bantu, osoby pochodzenia gwinejskiego lub senegalskiego.

Rytuały Oprócz uczestnictwa w katolickich ceremoniach, istnieją w santerii także inne rytuały. Wiadomości o nich są skąpe, gdyż wyznawcy strzegą dość starannie swoich tajemnic. Wiadomo jednak, że obejmują one praktyki powiązane z szamanizmem (tańce do rytmicznej muzyki mające ułatwić osiągnięcie ekstazy religijnej i kontakt z duchami przodków, opętania); składa się także ofiary z owoców, jedzenia, lub zwierząt. Kapłan lub kapłanka Santerii nazywani są Santero bądź Santera, czyli „ta/ten, który/a tworzy świętych”.

Występują dość znaczne różnice zarówno w wierzeniach, jak i obrzędowości między różnymi grupami wyznawców, np. odmiana santerii występująca na Kubie jest bardziej zbliżona do pierwotnych wierzeń, z kolei meksykańska najbardziej „skatolicyzowana”.

Liczebność wyznawców Religia santeria nigdy nie została zniszczona ani zmarginalizowana. Dane o liczbie wyznawców są sporne, gdyż Santeria nie dąży nigdzie do rejestracji wyznania jako związku wyznaniowego, a wyznawcy tej religii ujmowani są w statystykach jako katolicy. Operuje się liczbami od kilkuset tysięcy (to jednak wydaje się być mocno zaniżonym szacunkiem) do ok. 10 milionów. Zarejestrowani wyznawcy w Stanach Zjednoczonych to jedynie 22 tysiące. Rozmieszczenie wyznawców jest nieregularne, większe skupiska znajdują się na Kubie, w USA wśród imigrantów na Florydzie i w Kalifornii, a także w Meksyku, na wyspach karaibskich oraz w Ameryce Południowej. W Europie stanowią niewielki odsetek wśród imigrantów we Francji i Holandii.

Santeria w kulturze masowej Elementy tradycyjnych rytmów Jorubów przedostały się też na komercyjne rynki muzyczne, ciesząc się sporą popularnością w USA, zaczynają też zdobywać rynki krajów „starej UE”. Inny komercyjny aspekt religii to sklepy, w tym internetowe, oferujące akcesoria związane z magią Jorubów oraz zioła używane w medycynie ludowej tego plemienia.

Bibliografia

Santeria na portalu BBC Santeria na portalu Ekumenizm.pl Lizette Alvarez, After years of secrecy, Santeria is suddenly much more popular. And public, NY Times, 27 stycznia 1997 (archiwum NY Times).

Przypisy

Linki zewnętrzne Artykuł o santerii w serwisie Racjonalista.pl

Kategoria:Religia na Kubie Kategoria:Religie afroamerykańskie