Kośmin (niem. Schobergrundhttps://web.archive.org/web/20171103075303/http://www.verwaltungsgeschichte.de/reichenbach.html – archiwalne niemieckie urzędowe zestawienie miejscowości przedwojennego powiatu dzierżoniowskiego) – dzielnica miasta Piława Górna w województwie dolnośląskim, w powiecie dzierżoniowskim.

Nazwa i położenie Schober w języku niemieckim oznacza stóg, sterta. Schobergrund jest to miejsce, gdzie gromadzono w sterty trawę oraz drewno.

Kośmin znajduje się w północno-wschodniej części Piławy Górnej, obok dzielnicy Kalinów. Położony jest na północnym zboczu Grzybowca we Wzgórzach Gumińskich, na wysokości ok. 280–300 m n.p.m. Obecnie z resztą miasta łączy go ul. Kośmińska (przebiegająca przez Kalinów i krzyżująca się z ul. Bolesława Chrobrego niedaleko stacji kolejowej) oraz ul. Lipowa (krzyżująca się z ul. Henryka Sienkiewicza). Dzielnica ma również połączenie drogowe z wsią Gilów.

mały|lewo|150px|Plan Kośmina i Kalinowa

Historia Niemiecka miejscowość Schobergrund istniała jako osobna wieś. W czasie wojen husyckich (XV wiek) doszczętnie ją zniszczono, została po niej tylko droga łącząca Gnadenfrei z Nimptsch. Teren ten do połowy XVIII wieku wchodził w skład księstwa ziębickiego, a w 1764 dołączono go do wsi Gumin (obecnie część Niemczy). W 1790 stał się częścią Gnadenfrei. Dopiero w 1794 odłączono ten teren i zaczęto odbudowywać wieś. Zajął się tym Hans Ernst von Kottwitz, który był właścicielem pobliskiego majątku Oberhof. Do 1804 zbudował tu kilkanaście domów. Wieś przechodziła z rąk do rąk, aż w 1819 jej właścicielem został August Sadebeck, syn Friedricha Sadebecka. Założył on w 1821 przy zachodnim krańcu wsi (obecnie ul. Gospodarcza) cmentarz katolicki. W latach 20. XIX wieku Schobergrund posiadał własną instancję sądową. W 1825 otwarto tu szkołę dla dzieci protestanckich i katolickich. W tym czasie Schobergrund liczył sobie ok. 260 mieszkańców. W latach 1816–1932 należał do powiatu niemczańskiego. W 2. połowie XIX wieku miejscowość zaczęła podupadać. Wówczas część mieszkańców znalazła zatrudnienie w pobliskim kamieniołomie sjenitu, a także w fabrykach włókienniczych w Gnadenfrei. Na początku XX wieku w centrum wsi zbudowano dom dla sióstr zakonnych z niewielką kaplicą. W latach 80. XX wieku budynek poddano kapitalnemu remontowi. Odtąd służy jako kaplica mszalna pod wezwaniem Matki Bożej Różańcowej i należący do parafii św. Marcina w Piławie Górnej. Po wojnie, w 1947, wsi nadano polską nazwę Kośmin.

W październiku 1954 Kośmin (wraz z Kalinowem, Kopanicą i Piławą Górną) wszedł w skład nowo utworzonej gromaday Piława GórnaUchwała Nr 12/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu dzierżoniowskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71). 1 stycznia 1956 gromadzie Piława Górna nadano status osiedla, co oznaczyło, że Kośmin stał się częścią tej skonsolidowanej jednostki, a więc w praktyce został włączony do Piławy Górnej.

W 1959 roku po rozwiązaniu gromady Piława Dolna odbyło się powstanie narodowo-wyzwoleńcze, które zapoczątkowało powstania na terenach Kośmina, Kalinowa oraz Kopanicy. Pod dowództwem Ignacego Żabskiego znanego pod pseudonimem "Pan żaba". W drugiej połowie 59 roku powstanie zostaje odparte, przez Piławian pod przywództwem Wojciecha majora Suchodelskiego. Wojska Ignacego Żabskiego zostały ostatecznie pokonane w bitwie pod Kośminem oraz wzięte do niewoli. Sam Ignacy Żabski uciekł a jego dalsze losy są nieznane. W piewszej połowie 1962 weteran poprzedniego powstania - Fabian Józef Kubik z później zdobytym przydomkiem Kośmiński zaczyna organizować grupy bojowe ,,Stal" mające na celu wywołania II powstania Kośmiskiego. Już w styczniu 1963 wybucha kolejne powstanie narodowo-wyzwoleńcze. Grupy bojowe ,,Stal" zostają przetworzone w 1. Grupę Armii Kośmiń licząca około 6 tys. żołnierzy w pierwszej fazie powstania, a w drugiej już 12 tys. żołnierzy, 32 czołgi i 2 samoloty. 7 stycznia 1963 roku dochodzi do II bitwy pod Kośminem. Po 2 miesięcznych brutalnych oraz krawych walkach, mimo dużych strat bitwę wygrywa Kośmin. 21 Marca wybucha powstanie narodowe-wyzwoleńcze w Kopanicy i Kalinowie. 22 Marca 1963 zostaje zawiązany sojusz pomiędzy Kalinem, Kośminem oraz Kopanicą zwany ,,Międzyziemia". 27 marca 63 dochodzi do największej bitwy podczas II powstania Kośmińskiego, tak zwanej bitwy o ratusz. Silne wojska 1. Grupy Armii Kośmiń połączone z Kalińską grupą ,,Grom" oraz Kopanicką grupą ,,Sztrom" przeprowadzają atak na centrum Piławy Górnej. Wojska Piławian ponoszą ciężką klęskę i wycofują się z Piławy Górnej po zaledwie 8 dniach. 12 kwietnia rusza kolejna ofensywa wojsk ,,Międzyziemii" - jej cel to zdobycie ratusza w Piławie Dolnej i zakończenie powstania. Wojska Piławian zaciekle się bronią lecz mimo to 29 kwietnia zostają zmuszeni do kapitulacji. Sam przywódca Piławian - Przemek Krzyżak popełnia samobójstwo w swoim bunkrze tuż przed samą kapitulacją jego wojsk. 2 maja 1963 roku Fabian Józef Kubik anektuje Piławe Górną i Dolną, a już 5 maja po dniu wielkiego zwycięstwa Fabian Józef Kubik zyskuje przydomek ,,Kośmiński". 7 maja 1963 Kośmin anektuje za pomocą referendum Kopanice i Kalinów, co więcej ogłasza powstanie ,,Większego Państwa Kośmińskiego".

Przemysł Od połowy XVIII wieku zaczęto wydobywać tu sjenit. Używano go do budowy wielu reprezentacyjnych budowli w Berlinie czy Poczdamie. Po II wojnie światowej kamień ten, nazywany również Kośminem, wykorzystano do budowy wielu obiektów m.in. w Warszawie, Krakowie czy Wrocławiu. Do kopalni sjenitu prowadzi ul. Wrocławska.

Zobacz też sjenit Kośmin Piława Górna parafia św. Marcina w Piławie Górnej Stacja kolejowa Piława Górna

Przypisy

Bibliografia

Gerhard Meyer: Gnadenfrei. Eine Herrnhuter Siedlung des schlesischen Pietismus im 18. Jahrhundert. Hamburg 1950. Max Moritz Meyer: Berufen zur Verkündigung: Ein Herrnhuter Beitrag aus Peilau, Gnadenfrei, Niesky u. Gnadenfeld zur Geistes- u. Kulturgeschichte Schlesiens, München 1961 – autor opisuje swoje dzieciństwo w Piławie Górnej (Gnadenfrei) pod koniec XIX wieku. Richard Schueck: Vergangenheit und Gegenwart von Peilau-Gnadenfrei, Reichenbach in Schlesien, 1911. Birgit A. Schulte: Die schlesischen Niederlassungen der Herrnhuter Brüdergemeine Gnadenberg, Gnadenfrei und Gnadenfeld – Beispiele einer religiös geprägten Siedlungsform. Insingen bei Rothenburg o.d.T. 2005, . Strona UM Piława Górna

Kategoria:Geografia Piławy Górnej