thumb|Owoce kakaowca (przekrój) – surowiec do otrzymywania masła kakaowego i kakao

Masło kakaowe, tłuszcz kakaowy, olej kakaowy – jadalny, stały tłuszcz roślinny otrzymywany z nasion dojrzałych owoców kakaowca właściwego, stanowiący około 50% suchej masy nasion.

W celu uzyskania masła kakaowego ścina się dojrzałe owoce kakaowca i ziarna, po ich oczyszczeniu, poddaje się wytłaczaniu na ciepło. Pozostałość, tak zwany kuch kakaowy, wykorzystywany jest do produkcji proszku kakaowego.

Właściwości PochodzenieStrefa tropikalna (Ameryka Południowa, Afryka, Azja) Skład24,4–26,2% kwasu palmitynowego, 34,4–35,4% kwasu stearynowego, 37,7–38,1% kwasu oleinowego, 2,1% kwasu linolowego KategoriaOleje o specjalnym znaczeniu leczniczym WażnośćDo 5 lat w postaci nierozdrobnionej z dala od światła Wytrzymałość termiczna Gęstość względna Wskaźnik odbicia1,454–1,458 Wskaźnik jodu34–40 Wskaźnik mydlenia188–198 Udział procentowy w wyrobie    Bez ograniczeń

Zastosowania thumb|Rozdrobnione masło kakaowe (Oleum Cacao raspatum) używane w recepturze aptecznej

W przemyśle farmaceutycznym Masło kakaowe znalazło zastosowanie w farmacji. Pierwszy raz zastosował je francuski aptekarz Antoine Baumé w 1750 roku.

W tym celu jest standaryzowane. Do niedawna farmaceutyczne wymagania jakościowe określały narodowe farmakopee poszczególnych krajów. W Polsce wymagania dla surowca farmaceutycznego Cacao oleum (syn. Butyrum Cacao, Oleum Cacao) do 2020 roku ujęte były w Farmakopei Polskiej VI (2002)Farmakopea Polska VI ; strona 786 > monografia szczegółowa: Cacao oleum – Masło kakaowe wraz z synonimem Butyrum Cacao.. Wraz z pojawieniem się nowej monografii dla masła kakaowego w 10. wydaniu Farmakopei Europejskiej – na stan obecny (2023) obowiązującym jest jej tłumaczenie w Farmakopei Polskiej XII (monografia Theobromatis oleum)Farmakopea Polska XII, tom 3 ; strona 4383 > monografia szczegółowa: Theobromatis oleum – Masło kakaowe.. Masło kakaowe jest używane w recepturze aptecznej do wytwarzania stałych (czopki doodbytnicze, globulki dopochwowe, pręciki docewkowe i dopochwowe) oraz półstałych (maści, kremy, mleczka itp.) postaci leków. Natomiast jako vehiculum dla czopków i globulek produkowanych przemysłowo jest stosowane stosunkowo rzadko.

Handlowo dostępne w różnych, dogodnych formach: w bloku, bryłkach bądź tafli (Ol. Cacao in massa)Oferta firmy Kräuter Schulte: https://www.kraeuterschulte.de/index.php/katalog > Kakaobutter BIO, Stücke masa., rozdrobnionych kuleczek, wiórek, lub strużek (Ol. Cacao raspatum)Oferta firmy Gatt-Koller: https://www.gatt-koller.com/produkte/ > Kakaobutter „Chips0”., jednorodnych przetopionych perełek (Ol. Cacao in rotulis)Fagron (global) > https://fagron.com/en/knowledge/documents., a także jako proszek suszony rozpyłowo (Oleum Cacao plv. dispersione desiccatum)Caesar&Loretz GmbH „Caelo”: https://www.caelo.de/suche.html?showform=1&sword=Kakaobutter%2C+plv.&searchmenu=auto&prodsuche_button=Suchen > Kakaobutter, plv. (sprühgetrocknet). Stosowane jest zarówno masło kakaowe poddane lekkiej rafinacji, jak i odmiana wysokorafinowana, bezwonna, o barwie białej Oleum Cacao valde raffinatus (syn. Oleum Cacao purissimum album).

Masło kakaowe jest jednym z bardziej stabilnych tłuszczów, zawiera naturalne przeciwutleniacze zapobiegające jełczeniu, a w konsekwencji umożliwiające przechowywanie masła kakaowego bez dodatku konserwantów przez okres nawet pięciu lat. Masło kakaowe należy chronić przed światłem i przechowywać w postaci nierozdrobnionej, w niskiej temperaturze. Temperatura topnienia tłuszczu kakaowego wynosi 30–35 °C.

Masło kakaowe wykazuje własności polimorficzne – występuje w czterech odmianach: α, β, β' i γ. Odmiany te różnią się temperaturą topnienia.

+ Odmiana alotropowa Temperatura topnienia w °C γ 18 α 21–22 β' 28–31 β 34,5

Z punktu widzenia przydatności do produkcji czopków w recepturze aptecznej masło kakaowe posiada szereg zalet: ma stałą konsystencję w temperaturze pokojowej topi się w temperaturze ciała, dzięki czemu umożliwia uwalnianie się substancji leczniczej po aplikacji czopka jest dobrze tolerowane przez organizm ludzki nadaje się do kształtowania czopków wszystkimi metodami (formowania ręcznego, wytłaczania i wylewania).

Wadami masła kakaowego jako podłoża czopkowego są: mała liczba wodna brak zjawiska kontrakcji (zmniejszania objętości w czasie krzepnięcia) łatwość przechodzenia w trudno zestalające się odmiany alotropowe w czasie dłuższego ogrzewania w temp. 36 °C konieczność przechowywania w niskiej temperaturze i ochrony przed światłem ze względu na możliwość jełczenia.

Inne zastosowania W przemyśle spożywczym masło kakaowe wykorzystywane jest przy produkcji słodyczy, a przede wszystkim jest jednym z podstawowych składników czekolady – przy czym samo masło kakaowe ma jedynie delikatny czekoladowy smak i zapach. Stanowi jedyny pochodzący od kakaowca składnik czekolad białych, niezawierających kakao. Dzięki temperaturze topnienia masła kakaowego, która jest tylko nieznacznie niższa od temperatury ciała, czekolada może rozpływać się w ustach. Ze względu na stosunkowo wysoką cenę masło kakaowe w nieszlachetnych czekoladach zastępowane jest częściowo emulgatorami, między innymi lecytyną (E322). Od 2000 roku Unia Europejska zezwala na używanie do produkcji czekolady tłuszczów roślinnych innych niż kakaowy, na przykład tłuszczu z palmy oleistej, przy czym ich maksymalny udział nie może przekraczać 5% masy wyrobu. W przemyśle kosmetycznym masło kakaowe wchodzi w skład różnego rodzaju kosmetyków (kremy, mydła), z powodu bardzo dobrych właściwości nawilżających i natłuszczających. Masło kakaowe wchodziło w skład (nieskutecznego) środka antykoncepcyjnego umieszczanego w macicy, który zawierał także kwas borowy i kwas taninowyHistory of Female Contraception by Victoria Nottingham ..

Zobacz też tempering

Przypisy

Kategoria:Kakao Kategoria:Tłuszcze jadalne Kategoria:Surowce roślinne Kategoria:Przetwory z pestek, orzechów i nasion oleistych