Paweł Popiel herbu Sulima (ur. 21 lipca 1807 w Krakowie, zm. 6 marca 1892 tamże) – konserwatywny publicysta, polityk, prawnik, konserwator zabytków, autor pamiętników.

Życiorys Najstarszy syn Konstantego (1776–1847) i Zofii z Badenich. Wnuk Pawła, kasztelana sandomierskiegoL.Dębicki Paweł Popiel Czas 1892 nr 57 z 10 marca s. 1-2.

Po ukończeniu z wyróżnieniem gimnazjum św. Anny w 1823 rozpoczął studia prawnicze na Królewskim Uniwersytecie Warszawskim, gdzie kształcił się w latach 1823–1827. W czasie pobytu we Francji poznał m.in. Charles’a de Montalemberta oraz Hugues’a-Félicitégo-Roberta de Lamennaisa. Zwiedził także Anglię, której ustrój polityczny i społeczny ocenił jako najlepszy w Europie, choć nie dający się w mechaniczny sposób przenieść na grunt innych państw. Po powrocie do kraju podjął służbę w Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego.

Powstanie listopadowe i Wiosna Ludów Wybuch powstania listopadowego uznał za poważny błąd polityczny. W grudniu 1830 wraz z Aleksandrem Wielopolskim usiłował zorganizować Towarzystwo Obywatelskie jako przeciwwagę dla klubu rewolucyjnego, jednak zimą 1830 zaciągnął się do oddziału powstańczego, biorąc udział w walkach. Po upadku powstania zamieszkał w Krakowie i podkrakowskiej Ruszczy.

Napisał Memoriał do trzech Dworów w obronie Uniwersytetu Jagiellońskiego (1833) wraz z Wielopolskim, Antonim Zygmuntem Helclem i Konstantym Świdzińskim, a w latach 1835–1836 współtworzył Kwartalnik Naukowy.

Krytykował powstanie krakowskie i rabację galicyjską z 1846, a dwa lata później proponował zniesienie pańszczyzny i czynszów przez wykupienie, ale realizację jego projektu poprzedził dekret cesarski wprowadzający uwłaszczenie chłopów w zaborze austriackim. Był przeciwnikiem rozruchów okresu Wiosny Ludów.

Działalność w Krakowie Jesienią 1848 zainicjował powstanie krakowskiego dziennika konserwatywnego Czas i został jego pierwszym redaktorem. Trzy lata później wystąpił jednak z redakcji, gdy jego współpracownicy (m.in. Maurycy Mann i Walerian Kalinka) uznali wystąpienie, którym pragnął powitać przybywającego do Krakowa cesarza Franciszka Józefa I, za zbyt lojalistyczne. W latach 1848–1853 zasiadał w Radzie Miasta Krakowa, a następnie pełnił funkcję konserwatora zabytków Krakowa.

W pożarze Krakowa w 1850 stracił oddane mu pod opiekę pamiątki z kolekcji Konstantego Świdzińskiego z Sulgostowa. Od 1859 należał do Towarzystwa Rolniczego Krakowa i popierał politykę Andrzeja Zamoyskiego, nie przystępując jednak w styczniu 1861 do organizacji „białych”. Zachował także dystans wobec polityki Wielopolskiego w przededniu powstania styczniowego. Po jego wybuchu udał się do Francji, by poznać nastawienie do insurekcji rządu francuskiego; licząc na wsparcie, warunkowo poparł powstanie, ale szybko zmienił zdanie, stając się jednym z najgłośniejszym krytyków kontynuowania walk (jeszcze w trakcie powstania napisał broszurę Kilka słów z powodu odezwy X. Adama Sapiehy, jeden z najważniejszych antyrewolucyjnych manifestów w polskiej myśli politycznej). Postulował konieczność współpracy z rządem austriackim i propagował program autonomii Galicji w ramach monarchii habsburskiej. Z niepokojem obserwował wzrost popularności komunistów i socjalistów, których ideologie krytykował.

Życie prywatne 21 lipca 1833 poślubił Emilię z Sołtyków, córkę Antoniego i Anastazji z Rudnickich, dziedziczkę Kurozwęk. Miał dziewięcioro dzieci: Marcina (1834–1890), właściciela dóbr Kurozwęki, męża Natalii hr. Jezierskiej, Jadwigę (1834–1905), żonę Feliksa hr. Rostworowskiego, właściciela m.in. dóbr Kozietuły, Jana (1836–1911), właściciela dóbr Wojcza, męża Jadwigi hr. Dunin-Borkowskiej, Pawła (1837–1900), właściciela dóbr Ściborzyce, męża Marii hr. Zamoyskiej, Wacława (1839–1868), Anielę, Marię, żonę Feliksa hr. Rostworowskiego, Kazimierza (1844–1873), Zofię (1846–1927).

Zmarł w Krakowie, gdzie odbył się uroczysty pogrzeb. Pochowany w Ruszczy w grobach rodzinnychZłożenie zwłok ś.p. Pawła Popiela w Ruszczy. Czas 1892 nr 58 z 11 marca s. 3.

Publikacje Józef Gołuchowski (1859), Zygmunt Antoni Helcel (1862), Kilka słów z powodu odezwy X. Adama Sapiehy (1864), Austria, monarchia federalna (1866), Do moich wyborców (1876), Felicité Robert de Lamennais (1854), List do Księcia Jerzego Lubomirskiego (1865), 12-ty Grudnia 1866 (1866). Tłumaczenie Iliady Homera (1880) Powstanie i upadek Konstytucji 3-go Maja (1891), Pamiętniki 1807–1892 (wyd. pośm. 1927).

Jego prace zebrane zostały w dwóch tomach Pism (1893). W 2001 nakładem Ośrodka Myśli Politycznej ukazał się wybór pism Pawła Popiela pt. Choroba wieku pod redakcją i ze wstępem Jacka Kloczkowskiego, zaś w 2010 – Pamiętniki. W 2006 ukazała się monografia Kloczkowskiego Wolność i porządek. Myśl polityczna Pawła Popiela.

Upamiętnienie 260px|thumb|Grobowiec rodziny Popielów przy Kościele św. Grzegorza Wielkiego w Krakowie-Ruszczy W krakowskim kościele Mariackim znajduje się tablica z płaskorzeźbą upamiętniającą Pawła Popiela autorstwa Piusa Welońskiego, wykonana w 1895.

Przed II wojną światową imię Pawła Popiela nosiła jedna z krakowskich ulic (obecnie ul. Kronikarza Galla)stareplanymiast.pl.

Przypisy

Bibliografia

Stefan Kieniewicz, Paweł Popiel (1807–1892) [w:] Polski Słownik Biograficzny, tom XXVII, wyd. 1982–1983, s. 568

Linki zewnętrzne Stanisław Tarnowski: Paweł Popiel. Wspomnienie pośmiertne (1892) Marian Sokołowski, Władysław Łuszczkiewicz: Paweł Popiel (1893) Stefan Kieniewicz – Biografia Pawła Popiela Dzieła Pawła Popiela w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci i studenci Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Akademii Umiejętności Kategoria:Honorowi obywatele Krakowa (zabór austriacki) Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Polscy publicyści konserwatywni Kategoria:Polscy tłumacze literatury greckiej Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji III kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji IV kadencji Kategoria:Polscy politycy konserwatywni Kategoria:Popielowie herbu Sulima Kategoria:Radni Krakowa (zabór austriacki) Kategoria:Urodzeni w 1807 Kategoria:Zmarli w 1892 Kategoria:Żołnierze powstania listopadowego Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie