Stanisław Kierbedź

thumb|Warszawa, budowa mostu Kierbedzia, 1862 thumb|Most na Newie siedmioprzęsłowy z żelaza lanego (stan w 1903) Stanisław Kierbedź herbu Ślepowron (; ur. 10 marca 1810 w Nowym Dworze, zm. 19 kwietnia 1899 w Warszawie) – polski inżynier, generał major armii rosyjskiej, członek Rady Stanu Królestwa PolskiegoPrace literackie Józefa Korytkowskiego, rzeczywistego radcy stanu, poprzedzone wizerunkiem i życiorysem jego i uzupełnione objaśnieniami przez autora „Wrażeń ciechocińskich”, Warszawa 1885, s. 334., rzeczywisty radca tajny; pionier budowy żelaznych mostów kratownicowych.

Życiorys Działalność dydaktyczna Urodził się w rodzinie ziemiańskiej. Był uczniem pijarów w Poniewieżu, w 1826 ukończył gimnazjum klasyczne w Kownie. Następnie w latach 1826–1828 studiował matematykę i fizykę na Cesarskim Uniwersytecie WileńskimStanisław Brzozowski, Kierbedź Stanisław (1810–1899), Polski Słownik Biograficzny, t. 12, Wrocław – Warszawa – Kraków 1966–1967, s. 419–421.. Po uzyskaniu dyplomu wyjechał do Petersburga i w 1831 ukończył celująco z drugą lokatą Instytut Korpusu Inżynierów Komunikacji. Od tego roku pracował w Instytucie początkowo jako repetytor, a w latach 1837–1849 jako zastępca profesora wykładał budownictwo i mechanikę praktyczną. Był również wykładowcą tych przedmiotów w innych uczelniach petersburskich, m.in. od 1834 roku na kursach oficerskich Głównej Szkoły Inżynieryjnej. W okresie od czerwca 1837 do września 1838 przebywał, wraz z profesorem D. Mielnikowem, w podróży po europejskich uczelniach. Był w Niemczech, Austrii, Szwajcarii, Francji (kurs w Paryżu na Ecole des Ponts et Chaussèes), Anglii (zajęcia w British Association for the Advancement of Science w Newcastle), Belgii i Holandii. Po powrocie kontynuował swą działalność wykładowcy od 1838 w Instytucie Górniczym, w Szkole Głównej Inżynierów Polowych i w Szkole Korpusu Morskiego. W latach 1841–1843 wykładał mechanikę ogólną na Uniwersytecie w Petersburgu. W związku z coraz większym zaangażowaniem w praktyczne wykorzystanie swej wiedzy, zakończył działalność dydaktyczną w 1849 rokuBolesław Orłowski (red.): Słownik polskich pionierów techniki, Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice 1986, , s. 96–97..

Działalność budowlana Pod jego kierownictwem zbudowano katolicki kościół św. Stanisława w Petersburgu. Kierbedź pracował także w tym czasie jako zastępca profesora Mielnikowa, dyrektora Kolei Mikołajewskiej.

W 1842 r. wystąpił z pomysłem zbudowania mostu żelaznego na Newie. Przedsięwzięcie było ryzykowne ze względu na warunki budowy: głęboka na 12 metrów rzeka, silny prąd, kra w zimie, cofanie wód morskich, a także konieczność pozostawienia drożności rzeki dla potrzeb komunikacyjnych. W tamtym czasie specjaliści powątpiewali, czy jest możliwe zbudowanie jakiegokolwiek mostu przez tę kapryśną rzekę. Decyzja o budowie i powierzeniu jej Stanisławowi Kierbedziowi została podjęta bezpośrednio przez cara Mikołaja I. Budowa trwała 8 lat. Petersburg zyskał most o długości 342 metrów i szerokości 20 metrów, z lanego żelaza o siedmiu przęsłach stałych i jednym zwodzonym. Otrzymał nazwę: Most Błagowieszczański (potem przemianowano na Mikołajewski). W dniu otwarcia mostu (18 listopada 1850) car udekorował inżyniera Kierbedzia specjalnie wybitym medalem i mianował generałem-majoremBolesław Orłowski: Polacy światu, Nasza księgarnia, Warszawa 1987.. Sukces praktyczny przełożył się również na uznanie w środowisku naukowym – Stanisław Kierbedź został członkiem korespondentem w Petersburskiej Akademii Nauk (dział fizyki i matematyki), a z czasem, w roku 1858, członkiem honorowym.

W 1852 r. objął funkcję zastępcy dyrektora budowy Kolei Warszawsko-Petersburskiej i wyjechał za granicę w celu zapoznania się z nowymi technologiami i sposobami budowy mostów żelaznych, które zamierzano zbudować na trasie nowo budowanej linii. Odwiedził Anglię, Niemcy, Austrię i Belgię. Wkrótce też wykorzystał zdobytą wiedzę, budując na rzece Łudze w latach 1853–1857 pierwszy most kratowy o rozpiętości przęseł 55 metrów.

W latach 1856–1859 uczestniczył w budowie kolei żelaznej Petersburg – Peterhof z odnogą do Carskiego Sioła.

W 1859 r. rozpoczęto budowę stałego mostu żelaznego na Wiśle w Warszawie (budowa stałego mostu została uchwalona jeszcze przez Sejm Czteroletni). Stanisław Kierbedź został zastępcą do spraw technicznych naczelnika Zarządu Budowy Mostu Stałego generała-adiutanta hrabiego Paula von Kotzebue. Most został ukończony w 1864 i oficjalnie nadano mu nazwę „Most Aleksandryjski”, ale powszechnie był zwany Mostem Kierbedzia. Podczas budowy filary budowli posadowione były z zastosowaniem nowatorskiej na ówczesne czasy techniki kesonów.

W 1863 r. Kierbedź został odwołany do Petersburga na stanowisko członka Rady Ministerstwa Komunikacji, a 9 lat później został prezesem budowy portów w Kronsztadzie i Petersburgu.

W 1881 r. został mianowany na rzeczywistego tajnego radcę, co umożliwiło mu zastępowanie wielokrotnie ministra komunikacji (1886–1887). Sześćdziesięciolecie pracy (1889) zaowocowało honorowym członkostwem w: Instytucie Inżynierów Komunikacji w Petersburgu, który ufundował także trzy stypendia jego imienia Stowarzyszeniu Inżynierów Komunikacji, które ustanowiło również nagrodę imienia Stanisława Kierbedzia, nadawaną co 3 lata za najlepsze artykuły techniczne. Stypendium imienia Kierbedzia ufundowane zostało także przez warszawski Instytut Politechniczny.

8 sierpnia 1891 Stanisław Kierbedź podał się do dymisji i zamieszkał na stałe w Warszawie.

Ostatnie lata życia thumb|upright|Grób inż. Stanisława Kierbedzia na Starych Powązkach w Warszawie|alt=Duży grób na tle zielonych drzew. Jest to grobowiec rodzinny rodziny Kierbedziów. Grób ma kształt graniastosłupa z mosiężnymi literami i okrągłym portretem Stanisława Kierbedzia. Na dole grób jest szerszy, o prostych geometrycznych kształtach Mimo że Kierbedź osiągnął wysokie stanowiska, to nigdy nie zapomniał o swym pochodzeniu. Jego dom w Petersburgu był ośrodkiem Polonii, a w pracy zawodowej starał się otaczać współpracownikami pochodzenia polskiego. Po zakończeniu kariery zawodowej pełnił funkcję prezesa walnych zebrań Warszawskiego Towarzystwa Zwolenników Homeopatii, któremu pozostawił swoją cenną bibliotekę. Księgozbiór techniczny jeszcze za życia podarował bibliotece Politechniki Lwowskiej. W 1891 roku przeszedł na emeryturę, osiedlił się w Polsce i, najprawdopodobniej wtedy, zakupił 143-hektarowy majątek Ołtarzew z dworem i zabudowaniami. Celem zakupu było ratowanie polskiego rzemiosła poprzez parcelację majątku i sprzedaż działek na dogodnych warunkach rzemieślnikom. W ten sposób miał powstać silny ośrodek rzemieślniczy w pobliżu Warszawy. Stanisław Kierbedź uzyskał od władz carskich potrzebne zgody, jednak wkrótce potem zmarł. Jego zamierzenia zostały zrealizowane przez Towarzystwo Miłośników OłtarzewaStefan Lewandowski: Dzieje Ziemi Ożarowskiej, Ożarów Mazowiecki 2007, , s 145, 195–197..

Pogrzeb Stanisława Kierbedzia odbył się 24 kwietnia 1899 roku. Po nabożeństwie w kościele św. Krzyża został pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera M-5/6-18)Cmentarz Powązkowski (Stare Powązki) w Warszawie – Pochowani na Cmentarzu Powązkowskim – Eugenia Kierbedź, Stare Powązki, dostęp 23 listopada 2017..

Odznaczenia Widoczne na zdjęciu: Order Orła Białego – 1871, RosjaZbigniew Puchalski, Ireneusz J. Wojciechowski: Ordery i odznaczenia polskie i ich kawalerowie. Warszawa: KAW, 1987, s. 42. Order Świętej Anny I Klasy – 1859, RosjaLech Tomasz Jabłoński: Z dziejów rodu Kierbedziów, Warszawa, 2003, s. 51–68. Order Świętej Anny I Klasy z Koroną – 1861, Rosja Order Świętej Anny III Klasy – 1839, Rosja Order Świętego Stanisława I Klasy – 1855, Rosja Order Świętego Stanisława III Klasy – 1837, Rosja Order Świętego Włodzimierza I Klasy – 1889, Rosja Order Świętego Włodzimierza II Klasy – 1864, Rosja Order Świętego Włodzimierza III Klasy – 1850, Rosja Znak Honorowy za 25 lat służby – Rosja Order Orła Czerwonego II Klasy z Gwiazdą – Prusy

Życie prywatne Urodził się w ziemiańskiej rodzinie w majątku Nowy Dwór na Żmudzi, w guberni kowieńskiej, w powiecie poniewieskim, syn Waleriana i jego drugiej żony Wiktorii z Eydrygiewiczów. Miał brata Hipolita (1817–1858), chorego na gruźlicę, któremu kupił posiadłość we Włoszech (Senigallia koło Ankony). Jego bratankiem był Stanisław Kierbedź, również inżynier. Był żonaty dwukrotnie, z Pauliną Montrymowicz i z Marią Janowską, z którą miał czterech synów – Mikołaja (1852–1872), Michała (1854–1932), Waleriana (1856–1857) i Stanisława (1866–1867), oraz dwie córki: Eugenię (1859–1946) i Zofię (1871–1963), żonę prof. Lubomira DymszyStanisław Kierbedź h. Ślepowron – M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego..

Upamiętnienie Tablica pamiątkowa wmurowana w 1983 na ścianie pod wiaduktem Trasy W-ZStanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w., Argraf, Warszawa 2004, , s. 278..

Przypisy

Bibliografia Stanisław Brzozowski, Kierbedź Stanisław (1810–1899), Polski Słownik Biograficzny, t. 12, Wrocław – Warszawa – Kraków 1966–1967, s. 419–421, wersja elektroniczna iPSB, [dostęp 2022-01-02]. Stanisław Szenic: Cmentarz Powązkowski 1891–1918. Zmarli i ich rodziny, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1983, (OCLC 11676051). Bolesław Orłowski (red.): Słownik polskich pionierów techniki, Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice 1986, , s. 96–97. Bolesław Orłowski: Polacy światu, Nasza Księgarnia, Warszawa 1987.

Kategoria:Członkowie Petersburskiej Akademii Nauk Kategoria:Członkowie Rady Stanu Królestwa Kongresowego Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Wileńskiego Kategoria:Absolwenci Instytutu Inżynierów Komunikacji Cesarza Aleksandra I Kategoria:Ślepowronowie Kategoria:Ludzie związani z Koleją Warszawsko-Petersburską Kategoria:Polacy – generałowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Orła Białego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Orła Czerwonego Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Włodzimierza Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Polscy inżynierowie budownictwa Kategoria:Polacy w Chinach Kategoria:Ludzie związani z Poniewieżem Kategoria:Ludzie związani z Ożarowem Mazowieckim Kategoria:Ludzie związani z Ołtarzewem Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Nauczyciele akademiccy Nikołajewskiej Akademii Inżynieryjnej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Instytutu Inżynierów Komunikacji Cesarza Aleksandra I Kategoria:Urodzeni w 1810 Kategoria:Zmarli w 1899