Kamica ślinianek (łac. sialolithiasis) – choroba polegająca na tworzeniu się w wyniku zaburzeń w wytwarzaniu śliny złogów (tzw. „kamieni”) w obrębie ślinianki lub jej przewodu.
Epidemiologia Kamica jest najczęstszą chorobą dużych ślinianek. Mężczyźni chorują dwukrotnie częściej niż kobiety. Chorują najczęściej osoby powyżej 40. roku życia.
W około 85% przypadków kamica występuje w śliniance podżuchwowej (jedynie 2% dotyczy małych gruczołów ślinowych), zwykle jednostronnie (75%). Wynika to z uwarunkowań anatomicznych: przewód wyprowadzający ślinianki podżuchwowej jest długi (ma ok. 5,5 cm) i wąski (2-4 mm średnicy) przewód zagina się dwukrotnie, w tym raz ku górze pod kątem prostym ślina musi pokonać siłę grawitacji ślina ślinianki podżuchwowej zawiera dużo wapnia (2× więcej niż przyusznicy), dużo mucyn, jest bardziej lepka niż przyusznicy i ma wyższe pH.
Kamienie ślinowe mogą przybierać różne kształty i rozmiary (2 mm do 2 cm), które zależą od składu chemicznego i umiejscowienia.
Patogeneza Przyczyny powstawania nie zostały jeszcze do końca poznane. Prawdopodobnie są one związane z wieloma czynnikami, m.in. poziomem elektrolitów w organizmie oraz z dietą. Duże znaczenie mają też zastój śliny, stany zapalne ślinianki i zwężenia przewodu wyprowadzającego.
Kamienie powstają wokół inicjujących ognisk organicznych (nidus) składających się głównie ze zmienionego śluzu, złuszczonych komórek nabłonka, białka i mikroorganizmów. Wokół tego jądra krystalizują warstwowo fosforany i/lub węglany wapnia, tworząc żółto-białe okrągłe lub owalne kamienie.
Skład kamieni śliniankowych fosforan wapnia (75,97%) fosforan magnezu (3,77%) węglan wapnia (3.2%) związki organiczne.
Objawy Małe kamienie mogą nie dawać żadnych dolegliwości. Natomiast większe kamienie mogą nawet zamykać światło przewodu wyprowadzającego. Objawy są niespecyficzne – ból (kolka ślinowa, występuje głównie podczas jedzenia i poruszania językiem), niedrożność przewodów, czasem powiększenie ślinianki (obrzęk narastający w trakcie i po posiłku). Bywa, że jest wyczuwalny jeden lub więcej kamieni.
Możliwe są zaostrzenia w postaci ropnego zapalenia (stany ropne), w tym przypadku ślinianka jest obrzęknięta i bolesna, także podczas palpacji. Mogą wystąpić takie zmiany reaktywne jak odczyn zapalny, metaplazja płaskonabłonkowa lub śluzowa, poszerzenie przewodów odprowadzających. Choroba może prowadzić nawet do całkowitego zniszczenia miąższu a dalej do martwicy i zwłóknienia.
Rozpoznanie W przypadku dużych kamieni czasem można je wykryć palpacyjnie. Diagnostyka dodatkowa opiera się m.in. na badaniach radiologicznych (RTG – sjalografia, TK, CBCT), jednak 40% kamieni przyusznicy i 20% ślinianki podżuchwowej nie daje cienia w promieniowaniu rentgenowskim. Stosuje się też badanie USG, jednak czułość w kamicy sięga ok. 80%.
Stosuje się również sialendoskopię oraz zgłębnikowanie przewodu ślinianki.
Profilaktyka i leczenie Leczenie polega na usunięciu kamienia z przewodu ślinianki, przy pomocy endoskopii lub litotrypsji. Powoduje to natychmiastowe ustąpienie dolegliwości bólowych. W przypadkach, gdy złogi są liczne wykonuje się całkowite usunięcie (resekcja) gruczołu ślinowego.
Nie istnieją szczególne sposoby zapobiegania kamieniom ślinowym.
Przypisy
Linki zewnętrzne Salivary Gland Stones (Salivary Calculi)
Kategoria:Patologia jamy ustnej Kategoria:Otorynolaryngologia