Substrat językowy (, „podłoże”) – pierwotne podłoże językowe (lub etniczno-językowe) na określonym obszarze zamieszkanym później przez ludność używającą innego języka. Substrat zazwyczaj pozostawia pewne ślady w nowszym języku.
Wpływem jakiegoś substratu można wyjaśnić obecność różnych zmian i elementów niesystemowych w nowym języku. Oddziaływaniem substratu tłumaczy się m.in. pewne zjawiska fonologiczne, na przykład przesuwkę germańską.
Gwary północno-wschodniej Polski, podobnie jak polszczyzna północnokresowa, powstały na substracie białorusko-litewskim. Śladami substratu białoruskiego w tych gwarach jest m.in. akanie, ruchomy akcent, występowanie spółgłoski r [] w miejsce ogólnopolskiego rz [] (np. reka, treba wobec ogólnopolskiego rzeka, trzeba).
Substratem na terenie obecnej Francji były języki celtyckie Gallów, Belgów i Akwitańczyków (wspomnianych przez Cezara), zastąpione przez łacinę, a następnie przez wywodzące się z niej języki romańskie, zwłaszcza nowożytny francuski.
Zobacz też przedindoeuropejski substrat językowy superstrat językowy adstrat językowy
Przypisy
Kategoria:Językoznawstwo historyczno-porównawcze Kategoria:Kontakty językowe