thumb|Miłek letni Adonis aestivalis – chwast polny, gatunek w Polsce wymierający thumb|Chaber bławatek Centaurea cyanus – pospolity chwast segetalny Archeofit (z gr. ἀρχή początek, φυτόν roślina) – gatunek rośliny obcego pochodzenia (antropofit), który przybył na dany obszar z innych rejonów geograficznych w czasach wczesnohistorycznych lub przedhistorycznych i występuje najczęściej w siedliskach synantropijnych.
Za datę graniczną przyjmuje się zwykle początek ery nowożytnej (przełom XV/XVI wieku) lub konkretnie rok 1500 lub 1492 – odkrycie Ameryki, które zapoczątkowało wymianę gatunków między Starym Światem (Europa, Azja, Afryka) i Nowym Światem. Rośliny, które przybyły na dany obszar później, zaliczane są do kenofitów.
Pochodzenie archeofitów Do archeofitów należą np. liczne gatunki chwastów, których nasiona znaleziono w wykopaliskach archeologicznych. Zostały one przypadkowo przez ludzi zawleczone, albo też rozprzestrzeniły się samorzutnie za pomocą wiatru (anemochoria) czy zwierząt (zoochoria). Ciekawym sposobem rozsiewania się części archeofitów jest speirochoria. Część taksonów archeofitów ma pochodzenie antropogeniczne (archaeophyta anthropogena).
Większość archeofitów występujących we florze Polski pochodzi z basenu Morza Śródziemnego. Zwykle rozprzestrzeniały się wraz z roślinami uprawnymi, a niektórym z nich udało się aklimatyzować w naturalnych siedliskach. Obecnie, w wyniku wprowadzenia skutecznych metod zwalczania chwastów, tym gatunkom, które występują wyłącznie na polach uprawnych (np. kąkol polny, miłek letni) grozi całkowite wyginięcie.
Podział archeofitów gatunki zawleczone (archaeophyta adventiva) gatunki powstałe pod wpływem działalności człowieka (archaeophyta anthropogena) gatunki, które zdołały przetrwać wyłącznie na siedliskach antropogenicznych (archaeophyta resistentia)
Archeofity we florze Polski mały|Bogactwo gatunkowe (liczba gatunków) archeofitów w Polsce w kwadratach 10 x 10 km thumb|Kąkol polny Agrostemma githago – archeofit występujący w uprawach zbóż. Gatunek wymierający na większości terenu Europy Według badań B. Tokarskiej-Guzik we florze Polski w 2005 r. było 160 gatunków archeofitów.
Bogactwo gatunkowe (liczba gatunków) archeofitów w krajobrazie Polski waha się od 0 do 131 na 100 km². Obszary z najwyższą stwierdzoną liczbą gatunków archeofitów (ponad 92 gatunki na 100 km²) obejmują wyżyny: Lubelską, Kielecką, Przedborską, Śląską oraz dolinę Nidy i południową część Wzgórz Mazowieckich. Obszary o najniższym bogactwie gatunkowym archeofitów (poniżej 25 gatunków) to między innymi Pojezierze Mazurskie oraz północna część Niziny Podlaskiej.
Lista archeofitów Polski według L. RutkowskiegoL. Rutkowski. Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Wyd. Naukowe PWN, 2006. :
Wykaz obejmuje większość gatunków roślin naczyniowych we florze Polski, jednak nie jest to pełna lista, gdyż nieujęte są taksony występujące wyłącznie w górach (archeofitów wśród nich jest niewiele). Pominięto też drobniejsze taksony (podgatunki i odmiany) oraz gatunki, co do pochodzenia których istnieją wątpliwości.
Zobacz też apofit
kenofit klasyfikacja roślin synantropijnych Przypisy
Bibliografia
Barbara Tokarska-Guzik, Zygmunt Dajdok, Maria Zając, Adam Zając, Alina Urbisz, Władysław Danielewicz, Czesław Hołdyński: Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem roślin inwazyjnych. . Warszawa 2012.
Kategoria:Ekologia roślin Kategoria:Listy gatunków roślin