Rabiriusz (Rabirius) – rzymski architekt działający w drugiej połowie I wieku n.e. Jako cesarski budowniczy był twórcą szeregu obiektów architektonicznych powstałych w tym okresie.thumb|270px|Część zachowanych murów monumentalnego pałacu DomicjanaZnany jedynie dzięki literackiemu przekazowi w epigramatach Marcjalisa, urodził się zapewne po roku 30 p.n.e. i w młodości mógł być świadkiem wielkich prac budowlanych związanych ze wznoszeniem m.in. pałacu Nerona – tzw. Złotego Domu (Domus Aurea). Nie można wykluczyć, że w nich współuczestniczył, nim został nadwornym architektem Domicjana. Z jednego z utworów (Epigrammata X, 71) poety, również bliskiego kręgom dworskim, wiadomo, że boleśnie przeżył równoczesną śmierć obojga rodziców. Według nowszych ustaleń zgon jego należy umieszczać ok. 110-115 r. n.e.William Lloyd MacDonald: The Architecture of the Roman Empire. An introductory study. Yale University Press, 1982, t. 1, s. 124-125.

Zgodnie ze świadectwem wyrażającego swój podziw Marcjalisa (Epigrammata VII, 56), był przede wszystkim twórcą wielkiego kompleksu pałacowego na Palatynie wzniesionego w Rzymie dla Domicjana. Dla tegoż cesarza miał wybudować willową rezydencję w Górach Albańskich nieopodal Rzymu (Villa Albanum Domitiani)Posiadłość o powierzchni ok. 1400 ha, gdzie cesarz głównie spędzał czas na ulubionych polowaniach (Swetoniusz: Żywoty cezarów, Domicjan 19).. thumb|270px|Dolny dziedziniec wewnętrzny Domus Augustana Imponujący pałac Flawiuszy na Palatynie był oficjalną rezydencją panującego do końca cesarstwa. Olbrzymi kompleks dzielił się na dwie części: publiczną, reprezentacyjną (tzw. Domus Flavia) oraz rozleglejszą prywatną, mieszkalną (Domus Augustana). W pierwszej szczególne znaczenie miały trzy pomieszczenia od strony głównego wejścia: recepcyjna Aula Regia – rodzaj sali tronowej z posągiem cesarza (zamiast Jowisza), oraz usytuowane po bokach: domowa kaplica (lararium) i bazylika (basilica Iovis). W zamyśle symbolizowały one trojaką władzę panującego: wykonawczą, sakralną i sądowniczą.

Część mieszkalna rozmieszczona na kilku poziomach, obejmowała m.in. olbrzymią salę jadalną (caenatio Iovis) rozbitą na szereg pomieszczeń, a także przylegający stadion (Stadium Palatium) z wydzielonym hipodromem i z luksusową lożą cesarską (pulvinar). Oprócz bibliotek i sal recepcyjnych całość urozmaicały portykowe dziedzińce (perystyle) z zielenią i fontannami oraz nimfea. Pozostałości tych gmachów wskazują, że jako główny materiał budowlany twórca wykorzystywał ówczesny beton (opus caementicium), okładając mury barwnym marmurem i często stosując w przesklepieniach łuki i kopuły.

Jak zauważono, w całości tego zespołu architektonicznego uderza doskonałe ogólne rozplanowanie, wyodrębnienie sali centralnej spośród przyległych pomieszczeń i w pełni przejawia się typowe dla rzymskiej architektury mistrzowskie rozwiązanie zagadnienia przestrzennegoKazimierz Kumaniecki: Historia kultury starożytnej Grecji i Rzymu. Warszawa: PWN, 1965, s. 481..

Poza tym z imieniem Rabiriusza jako cesarskiego architekta łączy się budowę na Polu Marsowym stadionu DomicjanaW miejscu dzisiejszego Piazza Navona, który ogólnie powtarza jego kształt i wymiary; wzniesiony w 86 r. obok term Nerona, zrujnowany już w V wieku n.e. (Por. Swetoniusz: Żywoty cezarów, Domicjan 5). z przylegającym do niego odeonem. Przypuszczalnie mógł być również twórcą tzw. forum przejściowego (forum transitorium) – późniejszego Forum Nerwy, oddanego do użytku przez tego cesarza w 97 r.Por. Swetoniusz: Żywoty cezarów, Domicjan 5. Przypisuje mu się też prace przy regulacji rzeki Volturno oraz przy arterii Via Domitiana łączącej Puteoli z Sinuessą, wraz z budową na niej mostu i łuku triumfalnego. Panuje pogląd, że „wywarł on swoiste piętno na całym budownictwie epoki”Anna Sadurska: W cieniu Panteonu. O sztuce starożytnego Rzymu. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1965, s. 94..

Dyskusyjny, ale prawdopodobny jest udział Rabiriusza w planowaniu Forum Trajana, będącego ostatecznie dziełem współczesnego mu Apollodora z Damaszku, a także kwestia, w jakim stopniu plany te zostały wykorzystane przez jego następcęGiuseppe Lugli: Date de la fondation du forum de Trajan w: "Comptes-rendus des séances de l’Académie des Inscriptions et Belles-Lettres" t. 109 (1965), s. 235-237..

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Architekci starożytnego Rzymu