Stanisław Czycz (ur. 6 kwietnia 1929 w Gwoźdźcu, zm. 29 czerwca 1996 w Krakowie) – polski poeta i prozaik.
Życiorys mały|lewo|Rodzinny dom Stanisława Czycza w Nawojowej Górze – Gwoźdźcu, na granicy z Krzeszowicami (ulica jego imienia już w Krzeszowicach) thumb|Tablica na grobie rodzinnym Stanisława Czycza, na cmentarzu w Krzeszowicach Urodził się w rodzinie Władysława, ślusarza kolejowego, i Heleny ze Spytkowskich (1895–1983), chłopki małorolnej. Uczył się w szkole podstawowej w Krzeszowicach.
W czasie okupacji niemieckiej przebywał w Gwoźdźcu.
Po wojnie uczęszczał do gimnazjum ogólnokształcącego w Krzeszowicach oraz do Technikum Energetyczno-Elektrycznego w Krakowie, które ukończył w 1952. Należał do Związku Młodzieży Polskiej. Do 1955 pracował w Krakowskich Zakładach Kamienia Budowlanego, kolejno w Krakowie i Krzeszowicach. W latach 1955–1957 podejmował różnego rodzaju prace zarobkowe. Następnie studiował jako hospitant w pracowni prof. Adama Marczyńskiego w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W 1959 ze względu na konieczność zarobkowania zrezygnował ze studiów.
Od 1954 był członkiem Koła Młodych Związku Literatów Polskich (ZLP). Wszedł do literatury skandalem: chcąc zapisać się do ZLP przyniósł wiersze zakazanego wówczas w Polsce Miłosza i przedstawił je jako swoje. Po raz pierwszy jego wiersze opublikował Andrzej Bursa w „Od A do Z” – dodatku do „Dziennika Polskiego”. Debiutował w 1955 w „Prapremierze pięciu poetów” na łamach krakowskiego „Życia Literackiego” (wraz z Mironem Białoszewskim, Zbigniewem Herbertem, Bohdanem Drozdowskim, Jerzym Harasymowiczem); wiersze Czycza rekomendował Ludwik Flaszen. Od 1959 do 1983 był członkiem ZLP. W latach 1962–1969 prowadził w „Przekroju” stałą rubrykę pt. Fotografia jest sztuką trudną (pod pseudonimami: Michał C. i Michał C. – fotoamator). Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich i Polskiego PEN Clubu.
Twórczość poetycka Czycza utrzymana jest w tonie katastroficzno-wizyjnym. Bohaterowie jego prozy to często jednostki zbuntowane przeciw konwenansom i ustalonym obyczajom. Największy rozgłos przyniosło mu poświęcone Bursie opowiadanie And ze zbioru Ajol (1967), pierwotnie opublikowane w kwietniowym numerze „Twórczości” z roku 1961.
Był zawsze poza wszelkimi układami środowiskowymi, a ciężka choroba (łuszczyca), na którą przez wiele lat cierpiał, przyczyniła się do jego izolacji od świata.
Na podstawie jego twórczości powstały trzy filmy fabularne: Pozwólcie nam do woli fruwać nad ogrodem (1974, na podstawie opowiadania And, reżyseria i scenariusz: Stanisław Latałło) Światło odbite (1989, na podstawie opowiadania And, reżyseria: Andrzej Titkow, scenariusz: Andrzej Titkow i Bronisław Maj) Nad rzeką, której nie ma (1991, na podstawie opowiadań ze zbioru Nim zajdzie księżyc, reżyseria i scenariusz: Andrzej Barański). Od 1966 do rozwodu w 1981 był mężem Barbary Sommer.
Zmarł w Krakowie, pochowany na cmentarzu parafialnym w Krzeszowicach.
Twórczość Poezje Tła (1957, Wydawnictwo Literackie) Berenais (1960, PIW) Proza Ajol (1967, Wydawnictwo Literackie, opowiadania) And (1967, Wydawnictwo Literackie, opowiadanie) Nim zajdzie księżyc (1968, Wydawnictwo Literackie, opowiadania) Pawana (1977, Wydawnictwo Literackie, powieść) Nie wiem, co ci powiedzieć (1983, Wydawnictwo Literackie, opowiadania) Nie wierz nikomu (1987, Wydawnictwo Literackie, powieść) Ajol i Laor (1996, Wydawnictwo Literackie, opowiadania) Arw (2007, Wydawnictwo Ha!art) Nie wierz nikomu (2016, Wydawnictwo Ha!art, powieść)
Dzieła zebrane Wybór wierszy (1979, Wydawnictwo Literackie) Wiersze i proza (2001, Wydawnictwo Literackie) Wiersze wybrane (2014, WBPiCAK)
Ekranizacje
Pozwólcie nam do woli fruwać nad ogrodem (1974) Światło odbite (1989) Nad rzeką, której nie ma (1991)
Nagrody i wyróżnienia
Nagroda „Pierścienia” przyznana przez Klub Studentów Wybrzeża „Żak” za całokształt twórczości poetyckiej (1976) Złota Odznaka za Pracę Społeczną dla miasta Krakowa (1980) Nagroda „Poezji” za Wybór wierszy (1980) Doroczna nagroda Funduszu Literatury (1989)
Źródło:.
Monografie Kazimierz Wyka: Echo katastroficzne [w:] Rzecz wyobraźni (1977, Państwowy Instytut Wydawniczy) Krzysztof Lisowski: Stanisław Czycz, mistrz cierpienia (1997, Wydawnictwo Literackie) Jacek Rozmus: W okolicach arkadii Stanisława Czycza (2002, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie) Stanisław Czycz w magazynie Ha!art (nr 9–10 (4.2001–1.2002)) Dorota Niedziałkowska: Eksperyment symultaniczny w pisarstwie Stanisława Czycza (Lublin 2012, praca doktorska) Piotr Marecki: Czycz i filmowcy, czyli przyliteracki status kina polskiego, (2012, Korporacja Ha!art)
Przypisy
Linki zewnętrzne Stanisław Czycz – publikacje w bibliotece Polona
Kategoria:Członkowie polskiego PEN Clubu Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Ludzie związani z Krzeszowicami Kategoria:Poeci wyklęci Kategoria:Polscy poeci XX wieku Kategoria:Urodzeni w 1929 Kategoria:Zmarli w 1996