Owełnica lucernianka (Subcoccinella vigintiquatuorpunctata) – gatunek chrząszcza z rodziny biedronkowatych i plemienia Epilachnini. Pierwotnie palearktyczny, rozmieszczony od Półwyspu Iberyjskiego i Maghrebu po Rosyjski Daleki Wschód i północny wschód Chin. Zawleczony do nearktycznej Ameryki Północnej. Zarówno larwy, jak i osobniki dorosłe są roślinożercami żerującymi na liściach, najczęściej na przedstawicielach bobowatych i goździkowatych.
Taksonomia Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1758 roku przez Karola Linneusza w dziesiątym wydaniu Systema Naturae pod nazwą Coccinella vigintiquatuorpunctata. Gatunkiem typowym rodzaju Subcoccinella wyznaczony został pod synonimiczną nazwą Coccinella globosa, nadaną w 1792 roku przez Davida Hinricha Schneidera. Do rodzaju tego należy jeszcze S. coreae – choć zasadność wyróżniania tego gatunku została zakwestionowana przez Wiolettę Tomaszewską i Karola Szawaryna w rewizji Eiplachnini, autorzy ci nie dokonali oględzin materiału typowego.
Morfologia Owad dorosły thumb|left|Imago, widok boczny Chrząszcz o ciele długości od 3 do 4 mm, w zarysie owalnym, dość mocno wysklepionym, najbardziej pośrodku pokryw. Wierzch ciała porośnięty jest wyraźnym owłosieniem.
Głowa bywa od całkiem rudej, przez za oczami przyciemnioną po niemal czarną. Ma ona krótki, pozbawiony bruzd nadustek o równoległych bokach i prostej krawędzi przedniej oraz poprzeczną, pośrodku krawędzi przedniej lekko wykrojoną wargę górną. Czułki są cienkie, o trzonku znacznie grubszym od nóżki, trzecim członie trzykrotnie dłuższym niż szerszym, a członach od czwartego do ósmego półtorakrotnie dłuższych niż szerszych. Żuwaczki mają wielozębne wierzchołki, wielozębne krawędzi tnące oraz dobrze wykształcone prosteki. Warga dolna ma 2,5 raza szerszy niż długi podbródek, mniej niż dwukrotnie szerszą niż dłuższą bródkę, owalny przedbródek ze ściętym szczytem i krótko oszczeciniony języczek.
Przedplecze jest pomarańczowe do brunatnego, zwykle z jedną czarną plamką na środku, rzadziej z trzema czarnymi plamkami, czasem różnie pozlewanymi. Przednie kąty ma ostre, a krawędzie boczne tylko na samym przedzie łagodnie zbieżne, dalej równoległe. Tarczka ma zarys tak szerokiego jak długiego trójkąta. Pokrywy są gęsto punktowane, słabo połyskujące, pomarańczowe do brunatnoczerwonych z czarnym nakrapianiem; typowo kropek jest po dwanaście na każdej z nich, ale mogą one się różnie zlewać, rozlewać czy zanikać, w przypadkach skrajnych doprowadzając do sytuacji, w której całe pokrywy są jednolicie pomarańczowe do brunatnoczerwonych albo jednolicie czarne. Podgięcia pokryw nie dochodzą do ich szczytów. Stopień wykształcenia tylnych skrzydeł wykazuje zmienność osobniczą. Przedpiersie ma lekko łukowatą krawędź przednią, krótszą od połowy średnicy bioder część przedbiorową i pozbawiony żeberek wyrostek międzybiodrowy. Śródpiersie ma przednią krawędź w całości wyniesioną, tylną zaś wykrojoną. Zapiersie ma linie udowe po bokach pełne i wyraźnie odgięte, a pośrodku łączące się prosto na wyrostku. Odnóża są przysadziste. Stopy mają rozdwojone pazurki z lekko nabrzmiałymi, ale pozbawionymi ząbka nasadami.
U samców odwłok ma sześć widocznych na spodzie sternitów (wentrytów), u samic zaś pięć. Pierwszy z nich zaopatrzony jest w zaokrąglone, odgięte, po bokach niepełne linie udowe i pozbawiony jest linii dodatkowych. Piąty z nich u samicy ma krawędź tylną zaokrągloną, a u samca ściętą. Ósmy tergit u obu płci jest zaokrąglony. Genitalia samca cechują się pozbawioną kolców fallobazą, symetrycznym, spiczasto zakończonym płatem środkowym o całobrzegim wierzchołku, gładkiej krawędzi zewnętrznej i bez wyrostków na krawędzi wewnętrznej. Dobrze wykształcone paramery są szerokie i nieco krótsze niż płat środkowy. Przysadziste, zakrzywione prącie ma kapsułę nasadową o zredukowanych ramionach oraz wierzchołek z wyrostkami. Narządy rozrodcze samicy mają niezmodyfikowaną torebkę kopulacyjną z wychodzącym wierzchołkowo przewodem nasiennym, błonę łączącą paraprokty pozbawioną sklerytów przed gonokoksytami, a same gonokoksyty owalne, dwukrotnie dłuższe niż szerokie, na zewnętrznej krawędzi zaokrąglone i zaopatrzone w wyraźne gonostyliki.
Larwa thumb|Jaja thumb|Larwa, widok boczny thumb|Poczwarka Larwa ma bladożółte ciało w całości porośnięte długimi i porozgałęzianymi kolcami.
Biologia i ekologia Owad ten zasiedla łąki, od suchych po podmokłe, a także pola uprawne. Jest polifagicznym fitofagiem. Znany jest ponad 70 gatunków jego roślin żywicielskich, aczkolwiek preferowani są przedstawiciele bobowatych i goździkowatych. Zarówno larwy, jak i osobniki dorosłe są foliofagami żerującymi na odosiowej, spodniej stronie liści. Zdzierają one wzdłuż żyłek dolną warstwę epidermy i miękisz palisadowy, pozostawiając nietkniętą epidermę górną. Żerowiska mają przez to charakterystyczną postać przezroczystych, równoległych pasków.
Cykl życiowy w warunkach europejskich jest jednoroczny lub dwuletni. Jaja składane są grupkach na spodniej stronie liści roślin żywicielskich. Okres inkubacji trawa od 5 do 7 dni. Stadium larwalne trwa około trzech tygodni, a poczwarkowe około tygodnia.
Rozprzestrzenienie Gatunek pierwotnie palearktyczny, ale zawleczony do nearktycznej Ameryki Północnej.
W Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Irlandii, Wielkiej Brytanii, Francji, Monako, Luksemburga, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Białorusi, Ukrainy, Węgier, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskich części Rosji i Turcji. W Afryce podawany jest z Tunezji. W Azji notowany jest z Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu, anatolijskiej części Turcji, syberyjskiej i dalekowschodniej części Rosji, Kazachstanu, Kirgistanu, Iranu, Mongolii i Liaoningu w chinach.
W Stanach Zjednoczonych po raz pierwszy odnotowana w 1972 roku z Pensylwanii oraz w 1973 roku z New Jersey. Do 1993 roku znana już była z Ohio, Marylandu, Missouri, Nowego Jorku, Wirginii i Wirginii Zachodniej. Współcześnie w Nearktyce obecna jest również w kanadyjskim Ontario.
Znaczenie gospodarcze Owełnica lucernianka oceniana jest jako istotny szkodnik lucerny siewnej. Notuje się ją także jako szkodnika buraka cukrowego, buraka pastewnego, ziemniaka i koniczyny.
Przypisy
Kategoria:Biedronkowate Kategoria:Chrząszcze Ameryki Północnej Kategoria:Chrząszcze Azji Środkowej Kategoria:Chrząszcze Chin Kategoria:Chrząszcze Europy Kategoria:Chrząszcze Iranu Kategoria:Chrząszcze Mongolii Kategoria:Chrząszcze Rosji Kategoria:Chrząszcze Tunezji Kategoria:Chrząszcze Turcji Kategoria:Chrząszcze Zakaukazia Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza