Ryszi (, trl. ṛṣi, ) – tytuł hinduistyczny. W okresie wedyzmu przysługiwał kapłanom – autorom hymnów wedyjskich i niektórym bogom (np. AgniemuMircea Eliade, Historia wierzeń i idei religijnych, tom 1, rozdz. Agni – sakralny charakter ognia / Religia Indieuropejczyków – Bogowie wedyjscy, s. 147, cytat: Hymny podkreślają duchowe przymioty Agniego: jawi się w nich jako wieszcz (ṛṣi), obdarzony wielką inteligencją i zdolnością jasnowidzenia.). Natomiast w okresie Brahmanów i Upaniszad ryszi postrzegani byli jako klasa istot wyraźnie odrębna od bogów (dewa), przodków (pitry), ludzi i zwierząt. Ich liczebność nie jest ściśle określona, niektóre źródła podają listę nawet 48 tysięcy imion ryszich. Wyższy stopień w mądrości określany jest tytułem maharszi. Natchniony wieszcz-kobieta to ryszika (sanskryt trl. ṛṣikā). Tytułem ryszi określa się też założycieli klasycznych indyjskich szkół filozoficznych (darśana)Sue Hamilton Filozofia indyjska. Wprowadzenie, rozdz. Wgląd poznawczy, s. 11..
Etymologia i znaczenia Termin ryszi pochodzi z sanskrytu. Wywodzony jest od rdzenia ṛṣ. Pierwiastek ten objaśniany jest poprzez pośrednictwo języka angielskiego jako: to go, to movePanini, Dhātupāṭha, xxviii. to flow, to move near by flowingMonier-Williams, Sanskrit English Dictionary. movement oraz knowledge. Znaczenie „ruch” odnosi się do aktu ze strony boskiej, by przyjść do rysziego i objawić mu w pojedynczym widzeniu całą treść hymnu. Możliwe jest też by wywodzić termin ṛṣi od pierwiastka dṛś – widzieć. Istnieją też przesłanki aby wiązać termin „ryszi” z sanskr. rksa – „niedźwiedź”, pierwszych siedmiu saptarszich utworzyło siedem gwiazd w Wielkiej Niedźwiedzicy, np. Angiras odpowiada gwieździe Alioth.
Polskojęzyczne źródła używają dla tych autorów hymnów następujących znaczeń (wykaz jedynie z publikacji polskich niebędących tłumaczeniami): pochodne od rasen z niem. „szaleć” – (w znaczeniu ogarnięcia świętym czy natchnionym szałem) wieszcz indyjski wieszcz wieszcz wedyjski wedyjski wieszcz rygwedyjski wieszcz natchniony kapłan-wieszczReligia. Encyklopedia PWN (9 t.), red. Tadeusz Gadacz i Bogusław Milerski, PWN Warszawa 2003 , tom 9, s. 11, cytat= natchniony kapłan-wieszcz, autor świętych strof i hymnów. mityczny wieszcz poeta poeta rygwedyjski natchniony poeta poeta-śpiewak poeta-wieszcz kapłan święty święty wieszcz mędrzec natchniony mędrzec mędrzec-ascetaHelena Willman-Grabowska w: Światło słowem zwane: wypisy z literatury staroindyjskiej, red. Marek Mejor, Wydawnictwo Akademickie „Dialog”, Warszawa 2007, sertia: Literatury Orientalne, , s. 147 literatura epicka / Mahabharata / I. 54. Król Dźanamedźaja i Kryszna Dwajpajana, cytat: mędrzec-asceta (sanskr. ṛṣi – „rszi” albo dla łatwiejszej wymowy: „ryszi”). mędrzec-jasnowidzEncyklopedia religii świata, red. Frédéric Lenoir i Ysé Tardan-Masquelier, współpr. Michel Meslin iJean-Pierre Ros, Wydawnictwo Akademickie „Dialog”, 2002, , tom 1, rozdział=Teksty religii wedyjskiej, s. 860 |cytat= teksty usłyszeli ryszi, czyli mędrcy-jasnowidze. wizjoner wedyjski wizjonerEkstaza w filozofii Wschodu, Krzysztof Kosior, Powszechna Encyklopedia Filozofii, t. 3, s. 99, działalność vedyjskich wizjonerów (ṛṣi). ostrowidz, jasnowidz prorok boski prorokOłena Łucyszyna, Powszechna Encyklopedia Filozofii, t. 5, s. 877, boscy prorocy (ṛṣi)..
Klasyfikacja Ryszich można podzielić na trzy kategorie: brahmarszi radźarszi dewarszi
Szerszy podział obejmuje następujące rodzaje ryszich: brahmarszi, dewarszi, wiprarszi, paramarszi, maharszi, radźarszi, śrutarszi, dźanarszi, taparszi, satjarszi, kandarszi, nagarszi – np. Arbuda Kadraweja.
Rysziki Natchniony mędrzec kobieta nazywana jest ryszika (sanskryt ṛṣikā). Rygweda wymienia 27 takich wieszczek. Podzielone są tradycyjnie na trzy podgrupy: Ghosza, Godha, Wiśwawara, Apala, Upaniszat, Niszat, Brahmadźajadźuha, Agastjaswasa, Aditi Indrani, Indramata, Sarama, Romasa, Urwasi, Lopamudra, Nadjah, Jami, Śaśwati Śrih, Laksza, Sarpardźani, Wak, Śraddha, Medha, Dakszina, Ratri, Surjasawitri.
Charakterystyka Ryszi to postacie mitologiczne, które pojawiają się w najstarszych dziełach wedyzmu. Obok wiprów, kawich i dźaritarów, wskazuje się ich jako istoty ludzkie – autorów hymnów zebranych w Wedach oraz późniejszych śastr i sutr hinduistycznych. Bywają też postrzegani jako istoty nadludzkie, obdarzone cudownymi mocami wibhuti, które wykorzystywać mieli w procesach kreacji wszechświata (np. siedmiu saptarszich) i uzdrawianiu ludzi. Mitologia indyjska uznaje ich za patronów wielu różnych dziedzin i umiejętności.
Szczegółowym analizom poddawano procedury prowadzące tych wieszczów do pozyskiwania treści hymnów zamieszczonych w Rygwedzie: ṛṣ – pierwiastek sanskryckiego słowa ryszi, sugeruje możliwość przybywania bóstw do wieszczów soma – znane są hymny mówiące o napoju z takiej rośliny (możliwe że muchomora), którą wysoko cenili bohaterowie i autorzy hymnów manīṣā – zdolność myślenia wzmiankowana w hymnach – jest określana jako otrzymywana od bogów wieszcza moc tych poetów tapas – wieszczowie w poznawczej aktywności skierowanej do swojego wnętrza, używając zdolności myślenia manīṣā, w procesie utożsamienia, szukali w sercach obrazów rzeczywistości, które wyrażali następnie treścią hymnówRygwedyjski hymn o początku świata (10.129),Joanna Jurewicz, Kwartalnik Filozoficzny, tom XXIII, zeszyt 3-4 (1995), ISSN 1230-4050, s. 109–125..
Przykłady użycia tytułu Hinduistyczni współcześni guru Maharishi Mahesh Yogi Ramana Maharishi z Tiruvannamalai Rajarsi Janakananda, wł. James Jesse Lynn, uczeń Joganandy
Postacie przywódców politycznych Rajarishi Purushottam Das Tandon Rajarishi Chatrapati Shahu z Kolhapuru Rajarishi Udai Pratap (Bhinga Raj)
Przypisy
Kategoria:Hinduistyczne funkcje i tytuły Kategoria:Środowisko religijne wedyjskie i powedyjskie