São Paulo (wym. ) – miasto w południowo-wschodniej Brazylii na Wyżynie Brazylijskiej (820 m n.p.m.), nad rzekami Tietê, Pinheiros i , ok. 50 km w głąb lądu od portu Santos nad Oceanem Atlantyckim. Jest stolicą stanu São Paulo. Miasto jest największym miastem Ameryki Południowej i największym ośrodkiem gospodarczym Brazylii. Burmistrzem miasta jest .
São Paulo jest największym miastem na półkuli południowej. Pod koniec XX wieku São Paulo liczyło 10 milionów mieszkańców, a obszar metropolitalny, w skład którego wchodzą m.in: Santo André, São Caetano do Sul, São Bernardo do Campo i Mauá, ok. 19 mln. W 2021 roku São Paulo zamieszkiwało 12 284 940 mieszkańców, a obszar metropolitalny 22 048 504. Powierzchnia miasta wynosi 1493 km², a obszaru metropolitalnego 7951 km².
Historia thumb|upright|left|Włoscy imigranci w São Paulo, lata 90. XIX wieku thumb|upright|left|São Paulo, lata 60. XX wieku Nazwa miasta pochodzi od kolegium jezuickiego św. Pawła (port. ), założonego 25 stycznia 1554 roku. W XVI i XVII wieku São Paulo stanowiło bazę wypadową bandeirantes (nazywanych również paulistas od nazwy miasty), którzy udawali się w głąb interioru brazylijskiego w poszukiwaniu niewolników i złota. Znaczenie São Paulo wzrosło w XVII wieku po odkryciu na obszarze złóż złota. W 1709 roku São Paulo stało się stolicą kapitanii, a trzy lata później osada uzyskała prawa miejskie.
Aż do XX wieku miasto rozwijało się wolniej w porównaniu do Rio de Janeiro i było nieliczącym się ośrodkiem leżącym na obrzeżach głównych kierunków ekspansji gospodarczej i demograficznej Brazylii. W 1815 roku São Paulo stało się stolicą prowincji, a w 1889 roku stolicą stanu São Paulo. W związku z uprawą i produkcją kawy (po 1860 roku) stan São Paulo stał się jednym z największych stanów produkujących kawę w Brazylii, co przełożyło się na wzrost znaczenia gospodarczego i politycznego miasta. Wpływ na przyrost imigrantów miało zniesienie niewolnictwa w 1888 roku i wynikające z tego pojawienie się niedoborów siły roboczej. W XX wieku miał miejsce dynamiczny rozwój przemysłu. W tym samym wieku São Paulo stało się ośrodkiem emigracji ludności europejskiej, w tym emigracji polskiej. Według szacunków w 1928 roku liczba mieszkańców São Paulo przekroczyła milion osób.
Na początku lat 30. XX wieku prezydent Brazylii Getúlio Vargas wprowadził program rozwoju przemysłu poprzez substytucję importu. Polityka ta przyczyniła się do rozwoju gospodarczego Brazylii, w tym dalszy wzrost znaczenia São Paulo. Po II wojnie światowej prezydent Juscelino Kubitschek wprowadził tzw. , który zakładał dalszy rozwój przemysłu przy jednoczesnym otwarciu na inwestycje zagraniczne. W ramach tej polityki na południowy-wschód od centrum São Paulo w municypiach (w tzw. Regionie ABC) pojawiły się nowe dzielnice przemysłowe. Po przeniesieniu stolicy Brazylii z Rio de Janeiro do Brasílii w 1960 roku część central głównych firm (zwłaszcza z sektora bankowego-ubezpieczeniowego, reklamowego i przemysłowego) przeniosło się do São Paulo.
W 1963 roku miasto było gospodarzem Igrzysk Panamerykańskich, a w 1994 roku Mistrzostwa Świata w Piłce Siatkowej Kobiet (razem z Belo Horizonte).
W maju 2007 roku w São Paulo rozpoczęła się podróż apostolska Benedykta XVI do Brazylii. W 2008 i 2024 roku w São Paulo odbywały się szczyty G20 (drugi szczyt odbywał się również w Rio de Janeiro).
São Paulo utrzymuje kontakty z licznymi państwami (do 2012 roku z przeszło stoma, w tym m.in. z Stanami Zjednoczonymi, Kanadą, Niemcami, Francją i Wielką Brytanią), w latach 2011–2012 przyjęła prawie 900 delegacji zagranicznych. W 2012 roku São Paulo ogłosiło program International Relations Plan, który określał cele i priorytety, jakie miasto miało zrealizować dzięki działalności dyplomatycznej. Realizowane projekty dotyczą ochrony środowiska, infrastruktury, bezpieczeństwa publicznego i edukacji.
Demografia W 1970 roku São Paulo liczyło 5 924,6 mln mieszkańców. Do 1980 roku liczba mieszkańców wzrosła do 8 493,2 mln, a do 1991 do 9 646,2 mln. W następnych latach liczba mieszkańców przekroczyła 10 mln, osiągając w 2000 roku 10 434,2 mln mieszkańców, a w 2003 roku 10 615,8 mln. W 2021 roku São Paulo zamieszkiwało 12 284 940 mieszkańców, a obszar metropolitalny 22 048 504.
Gospodarka i transport thumb|upright|Trolejbus w São Paulo São Paulo jest największym ośrodkiem gospodarczym Brazylii i głównym ośrodkiem przemysłowym w Ameryce Łacińskiej. W mieście rozwinął się m.in. przemysł włókienniczy, spożywczy, skórzany, maszynowy, chemiczny, transportowy, elektrotechniczny. Zakłady przemysłowe mieszczą się głównie w północnej i południowo-wschodniej części miasta. Rola przemysłu w obszarze metropolitalnym São Paulo zmniejszyła się na przełomie lat 80. i 90. po liberalizacji gospodarki Brazylii, w ramach której zniesiono większość barier celnych chroniących producentów krajowych przed konkurencją zagraniczną.
W mieście znajdują się porty lotnicze São Paulo-Guarulhos i São Paulo-Congonhas, (uruchomiona w 1949 roku), metro (port. Metropolitano de São Paulo, w skrócie Metrô), uruchomione w 1974 roku, liczące od marca 2026 roku sześć linii oraz naziemna szybka kolej miejska CPTM (port. Companhia Paulista de Trens Metropolitanos), licząca w 2011 roku ok. 260 km długości. 31 marca 2026 roku São Paulo otworzyło monorail, pierwotnie budowaną na Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 2014. Port morski Santos mieści się ok. 50 km od miasta.
Oświata, kultura i sport thumb|upright|Stadion Neo Química Arena W mieście znajdują się cztery uniwersytety, najstarszy z nich został założony w 1934 roku. Biblioteka miejska została założona w 1926 roku. W 1947 roku otworzono galerię sztuki Museu de Arte de São Paulo.
27 kwietnia 1940 roku oddano do użytku stadion piłkarski Estádio do Pacaembu, a 12 maja tego samego roku tor wyścigowy Autódromo José Carlos Pace. W mieście znajduje się również stadion Neo Química Arena, na którym odbyły się mecze Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 2014.
Architektura thumb|upright|katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w São Paulo Miasto charakteryzuje się nowoczesną architekturą. W centrach biznesowych (umiejscowionych wokół tzw. , dawniej stanowiącego pierwotne centrum miasta) dominują wieżowce. Wzniesione w mieście budowle zaprojektowali m.in: , Oscar Niemeyer, bracia , i , , . W 2006 roku wprowadzono ustawę, która zakazała wieszania reklam zewnętrznych na budynkach. Po zdjęciu reklam wiele budynków zostało ozdobionych muralami.
Fawele São Paulo mieszczą się na obrzeżach miasta i w przeciwieństwie do fawel w Rio de Janeiro nie sąsiadują bezpośrednio z zamożniejszymi dzielnicami. Większość z nich nie ma dostępu do miejskiej infrastruktury.
São Paulo posiada niewiele zabytków (władze miasta przyjmują, że każdy budynek wzniesiony przed 1900 roku jest zabytkiem), budynki z epoki kolonialnej w większości nie zachowały się do czasów współczesnych. Z 1579 roku pochodzi kościół i klasztor Luz, w którym od 1970 roku mieści się , kościół Carmo z 1632 roku oraz kościół São Francisco z 1676 roku, odbudowany w 1791 roku. Z XVI wieku pochodzi również katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.
Ochrona środowiska São Paulo boryka się z zanieczyszczeniem powietrza i wody.
Ludzie urodzeni w São Paulo
Przypisy
Linki zewnętrzne Prefektura São Paulo
Kategoria:Miasta w stanie São Paulo Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (od 10 do 30k)