mały|Kolano widziane w zapisie RM DICOM, obrazowanie cyfrowe i wymiana obrazów w medycynie (ang. Digital Imaging and Communications in Medicine) – norma opracowana przez ACR (American College of Radiology) i NEMA (National Electrical Manufacturers Association) dla potrzeb ujednolicenia wymiany i interpretacji danych medycznych reprezentujących lub związanych z obrazami diagnostycznymi w medycynie. DICOM znajduje zastosowanie głównie w przetwarzaniu obrazów tomografii komputerowej (TK), obrazowania metodą rezonansu magnetycznego (RM), pozytonowej tomografii emisyjnej (PET), cyfrowej angiografii subtrakcyjnej (DSA), cyfrowej radiografii konwencjonalnej (CR), radiografii cyfrowej (DR) oraz wszystkich wykorzystujących technologie cyfrowe badań o wysokiej rozdzielczości obrazu. Dane w formacie DICOM mają dużą objętość, wymagają specjalnego oprogramowania i sprzętu komputerowego, a także łączy o wysokiej przepustowości, za to pozwalają zachować wysoką jakość obrazu. Stosowanie normy DICOM umożliwia, między innymi, funkcjonowanie teleradiologii.
Historia mały|Strona tytułowa ACR/NEMA v1.0 wydana w 1985 r. Intensywny rozwój tomografii w latach siedemdziesiątych sprawił, że pojawiło się wiele nowoczesnych maszyn. Korzystanie z obrazów wygenerowanych przez ówczesne maszyny sprawiało trudności w środowisku medycznym, sposób interpretacji był zależny od producenta danego sprzętu. Radiolodzy czy fizycy medyczni potrzebowali obrazowania np. do ustalania dawki promieniowania podczas radioterapii. Pojawiła się więc potrzeba ujednolicenia informacji medycznychR.M. Rangayyan, Biomedical Image Analysis, CRC Press, Boca Raton, Florida, 2005, s 1050.. Zwykłe pliki graficzne (jak np. jpg, png, gif) nie sprawdzały się w tej dziedzinieR.N.J. Graham, R.W. Perriss, A.F. Scarsbrook, „DICOM demystified: A review of digital file formats and their use in radiological practice”, Clinical Radiology, Vol. 60, June 2005, s. 1133–1140.. Poprawna interpretacja obrazu wymagała dodatkowych parametrów, w celu zminimalizowania ryzyka postawienia błędnej diagnozy. ACR (American College of Radiology) i NEMA (National Electrical Manufactures Association) połączyło swoje siły i w 1983 roku rozpoczęło pracę nad standardem, który miał rozwiązać ten problem. Jego pierwsza wersja zwana ACR-NEMA 1.0 (od American College of Radiology i National Electrical Manufacturers Association) została opublikowana 2 lata późniejPianykh O. S., Digital Imaging and Communications in Medicine (DICOM), Springer, 2008, s. 18.. Wersja określiła format danych, zastosowaną transmisję „Point-to-point” oraz pierwsze słowniki komunikatów. Standard zawierał wiele błędów i niejasności, a także pewnych niespójności wewnętrznych, więc zaraz po opublikowaniu okazało się, że konieczne są liczne poprawki. Po 3 latach powstała druga, ulepszona wersja, znacznie lepiej dostosowana do pracy ze sprzętem medycznym. Pierwszy pokaz ACR/NEMA v2.0 odbył się na Uniwersytecie Georgetown, 21–23 maja 1990 roku. Sześć firm uczestniczyło w tym wydarzeniu: DeJarnette Research Systems, General Electric Medical Systems, Merge Technologies, Siemens Medical Systems, Vortech oraz 3M. Wersja rozszerzona była o bardziej precyzyjne definicje protokołów software’owych oraz standaryzację zbioru komunikatów. Sprzęt wykorzystujący ARC/NEMA v2.0 został zaprezentowany na corocznym spotkaniu towarzystwa Radiologicznego Ameryki Północnej (RSNA) w 1990 roku. Praktyczne zastosowanie odkryło nowe błędy i konieczność zmian. Od tego czasu powstawało wiele rozszerzeń do standardu takich jak Papyrus (opracowany przez University Hospital w Genewie) czy SPI (Standard Product Interconnect), wprowadzony przez Siemens Medical Systems i Philips Medical Systems. Wdrożenie standardu ARC/NEMA na dużą skalę miało miejsce w 1992 roku. Stało się tak za sprawą Armii Stanów Zjednoczonych. W 1993 roku trzecia wersja została wydana, zaczęła funkcjonować pod nazwą DICOM. Od tamtego czasu jest stale aktualizowana i rozszerzana.
Części standardu Standard DICOM był podzielony na 20 powiązanych ze sobą, lecz oddzielnych częściDigital Imaging and Communications in Medicine (DICOM) Part 1: Introduction and Overview, National Electrical Manufacturers Association, 2007, s. 11.. Obecnie funkcjonuje tylko 18.
Strategie rozwoju DICOM jest bardzo rozbudowanym standardem, ponieważ musi sprawdzać się we wszystkich gałęziach medycyny. Dlatego też jest rozwijany przez 30 różnych grup roboczych (WG – ang. workgroup), odpowiadających za różne dziedzinyDigital Imaging and Communications in Medicine (DICOM), NEMA Publications, „DICOM strategic document”, Ver. 8.0, April 2008..
WG-01 Informacje o sercu i naczyniach krwionośnych (Cardiac and VascularInformation) Zajmuje się standardem wymiany informacji dotyczącym układu sercowo-naczyniowego. Pozostaje w ścisłej współpracy z WG-02 dotyczącej rentgenowskich obrazów angiograficznych, z WG-08 odnośnie do struktury raportów oraz z WG-12 przy ultrasonografii.
WG-02 Projekcja radiografii i angiografii (Projection Radiography and Angiography) Rozwija i utrzymuje obiekty w zakresie obrazów 2D i 3D promieniowania rentgenowskiego (ogólne radiografii, angiografii, kardiologii, radiologii neuroradiologii, radio-fluoroskopii), technicznych sprawozdań i informacji klinicznych, powiązanych z pacjentami i personelem medycznym pracującym z użyciem promieni rentgenowskich.
WG-03 Medycyna nuklearna (Nuclear Medicine) Opracowuje standardy wymiany informacji cyfrowych w dziedzinie medycyny nuklearnej i obrazów PET (Positron Emission Tomography).
WG-04 Kompresja (Compression) Umożliwia różne rodzaje kompresji (JPG, RLE) standardu DICOM. Doradza innym zespołom w sprawach stosowania kompresji w aplikacjach i obiektach w formacie DICOM.
WG-05 Nośniki wymiany danych (Exchange Media) Rozwija standard DICOM w dziedzinie nośników wymiany danych.
WG-06 Podstawa standardu (Base Standard) Utrzymuje spójność standardu DICOM. Obowiązki tej grupy obejmują: proces utrzymania standardu – poprawki i drobne zmiany, zapewnienie koordynacji technicznej i wytycznych dla wszystkich grup roboczych (przegląd i oficjalne zatwierdzenie), rozwój dodatków do normy związanych z wydrukiem, zarządzaniem obrazem itp., koordynacji działań na rzecz rozwoju standardu z CEN, JIRA, ISO i Medis DC, współpraca z NEMA odnośnie do publikacji DICOM,
WG-07 Radioterapia (Radioteraphy) Rozwija i utrzymuje obiekty DICOM dotyczących radioterapii dla różnych metod leczenia (np. brachyterapia, terapia jonowa). Zajmuje się także promowaniem i wdrażaniem w branży.
WG-08 Strukturyzacja raportów (Structured Reporting) Rozwija i utrzymuje strukturę raportów DICOM. Współpracuje z innymi zespołami oraz komitetami do spraw rozwoju norm odnośnie do specyfikacji raportów i innych dokumentów na podstawie ogólnych specyfikacji SR.
WG-09 Okulistyka (Ophthalmology) Rozwiązuje problemy związane z obrazowaniem i raportowaniem bazujących na obrazach badań okulistycznych.
WG-10 Doradztwo strategiczne (Strategic Advisory) Opracowuje rozwiązania problemów i różne możliwości rozwoju standardu DICOM, w celu współpracy z innymi organizacjami, zajmującymi się opracowaniem norm. Przegląda standardy i technologie z dziedzin takich jak opieka zdrowotna, obrazowanie biomedyczne, handel, telekomunikacja czy informatyka. Zajmuje się i rozwija plan długoterminowej strategii DCS (DICOM Standards Committee)
WG-11 Standardy wyświetlania (Display Function Standard) Rozwija sposób wyświetlania i prezentacji danych.
WG-12 Ultrasonografia (Ultrasound) Rozszerza standard DICOM na potrzeby badań USG oraz echokardiografii. Obejmuje to aspekty pozyskiwania informacji w trakcie pracy, wymiany danych uzyskanych z obrazów oraz pomiarów fizjologicznych.
WG-13 Światło widzialne (Visible Light) Umożliwia rozwój standardu w zakresie stałego i ruchomego światła widzialnego, generowanego przez endoskopy, mikroskopy, aparaty fotograficzne i w razie potrzeby proponuje nowe standardy i ulepszenia.
WG-14 Bezpieczeństwo (Security) Opracowuje rozszerzenia DICOM, dotyczące szczegółów technicznych, które mają na celu zapewnienie bezpiecznej wymiany informacji.
WG-15 Mammografia i CAD (Mammography and CAD) Odpowiada za rozszerzenia DICOM wspomagające obrazowanie piersi oraz strukturę sprawozdań z wyników programowania wspieranego komputerowo (CAD).
WG-16 Rezonans magnetyczny (Magnetic Resonance) Rozbudowuje i ulepsza standard w zakresie rezonansu magnetycznego. Obserwuje nowe osiągnięcia i aktualizuje standard.
WG-17 3D Rozszerza standard DICOM o możliwość pracy z obrazami 3D oraz innymi wielowymiarowymi strukturami danych, wymagających uwzględnienia czasu, przestrzeni i pomiaru innych wartości fizycznych.
WG-18 Badania kliniczne i edukacja (Clinical Trials and Education) Pracuje nad rozszerzeniem standardu DICOM do wspierania badań klinicznych i badań za pomocą obrazów.
WG-19 Dermatologia (Dermatology) Zespół tymczasowo nieaktywny.
WG-20 Integracja pomiędzy standardami obrazowania medycznego (Integration of Imaging and Information Systems) Rozwija standard DICOM i HL7 pod względem informacji czerpanej z obrazów w obszarach, gdzie ich zastosowanie ma niezwykle istotne znaczenie oraz koordynuje spójność tych standardów oraz współpracę między zespołami, które nad nimi pracują.
WG-21 Tomografia komputerowa (Computed Tomography) Opracowuje i utrzymuje obiekty otrzymane w wyniku tomografii komputerowej tak, aby były zgodne ze standardem, w zakresie promieniowania rentgenowskiego, raportów technicznych i innych danych klinicznych. Ta grupa ma możliwość dalszych udoskonaleń w obszarze klinicznym interoperacyjności tomografii komputerowej.
WG-22 Stomatologia (Dentistry) Rozwiązuje problemy dotyczące standardu DICOM w zastosowaniach stomatologicznych, dotyczy obrazowania i zastosowania w diagnostyce obrazowej, symulacji leczenia, poradnictwa leczenia i odnowy tkanek, używając projektowania wspomaganego komputerowo oraz komputerowego wspomagania wytwarzania (CAM). Do zadań grupy należy między innymi: zamawianie, nabywanie, przetwarzanie, przechowywanie, komunikacja i raportowanie.
WG-23 Hosting aplikacji (Application Hosting) Umożliwia i ujednolica współpracę pomiędzy oprogramowaniem i serwerem, na którym ono działa.
WG-24 DICOM w chirurgii (DICOM in Surgery) Praca nad standardem w celu umożliwienia przeprowadzania zdalnie kierowanych operacji (IGS Image-Guided Surgery).
WG-25 Weterynaria (Veterinary Medicine) Rozwija standard DICOM, umożliwiając leczenie zwierząt.
WG-26 Patologie (Pathology) Rozszerza standard DICOM o obsługę obrazów patologicznych (nie wyłączając cytopatologii, patologii chirurgicznej, klinicznej oraz autopsji).
WG-27 Technologie Internetowe (Web Technology for DICOM) Koncentruje się na wykorzystaniu technologii internetowych i stworzeniu rozszerzeń standardu, które umożliwią komunikację opartą na sieci web umożliwiającą dystrybucję obrazów medycznych, oglądanie i przetwarzanie, wewnątrz oraz pomiędzy przedsiębiorstwami. Zajmuje się również ułatwieniem integracji z innymi systemami opieki zdrowotnej. Do zadań tej grupy należy też koordynacja z innymi standardami normalizacyjnymi (HL7, IHE) w celu efektywnej współpracy informatycznej.
WG-28 Fizyka (Physics Strategy) Rozwija elementy wymagające szczegółowej wiedzy w zakresie fizyki, pracuje na rzecz fizyków medycznych. Służy jako łącznik, w celu ułatwienia pracy fizyków dotyczących obiektów DICOM.
WG-29 Edukacja, komunikacja i popularyzacja (Education, Communication, and Outreach)