mały|Lokalizacja podwzgórza w mózgowiu człowieka Podwzgórze (, z gr. „pod”, „izba, sypialnia”) – niewielka struktura mózgu kręgowców zlokalizowana w brzusznej części międzymózgowia.
Jest to ośrodek pełniący szczególną rolę w regulacji procesów fizjologicznych składających się na homeostazę organizmu, będąc końcowym elementem drogi efektorowego układu endokrynomotorycznego.
Neurony podwzgórza wydzielają neurohormony, regulujące pracę gruczołów hormonalnych przysadki mózgowej, które to wywierają bezpośredni wpływ na funkcje komórek ciała. W ten sposób podwzgórze stanowi połączenie między ośrodkowym układem nerwowym (OUN), z którego do podwzgórza docierają sygnały informujące o bodźcach z układem wewnątrzwydzielniczym, którego prace podwzgórze reguluje.
Regulacji podwzgórza podlegają następujące funkcje organizmu: głód pragnienie metabolizm rytm dobowy sen temperaturę ciała funkcje rozrodcze i zachowania rodzicielskie zachowania międzyosobnicze.
Anatomia Podwzgórze znajduje się między skrzyżowaniem nerwów wzrokowych z przodu, a ciałami suteczkowatymi z tyłu oraz między wzgórzem od strony grzbietowej a przysadką mózgu położoną brzusznie.
Podwzgórze obejmuje ściany boczne i brzuszną III komory mózgu.
Neurony budujące podwzgórze tworzą anatomiczne i funkcjonalne skupiska nazywane jądrami.
W przedniej części podwzgórza znajdują się jądra: płciowodwupostaciowe nadwzrokowe przykomorowe nadskrzyżowaniowe
W części środkowej (guzowej) znajdują się jądra: brzuszno-przyśrodkowe grzbietowo-przyśrodkowe guzowo-suteczkowe łukowate
W części bocznej znajduje się jądro: boczne
W części tylnej (sutkowatej) znajdują się jądra: suteczkowe przyśrodkowe suteczkowe boczne przedsuteczkowe tylne
Neurotransmitery podwzgórza Neurony podwzgórza syntetyzują około 20 ważnych związków o właściwościach hormonów lub neuroprzekaźników.
Neuroprzekaźniki: noradrenalina dopamina serotonina acetylocholina glutaminian GABA Neuropeptydy: wazopresyna oksytocyna kortykoliberyna tyreoliberyna neuropeptyd Y leptyna oraz tlenek azotu.
Hormony podwzgórza Hormony biorące udział w regulacji wydzielania przedniego płata przysadki: kortykoliberyna tyreoliberyna gonadoliberyna somatoliberyna somatostatyna prolaktoliberyna prolaktostatyna
Hormony biorące udział w regulacji wydzielania pośredniego płata przysadki:
melanoliberyna melanostatyna
Wydzielane hormony magazynowane w tylnym płacie przysadki:
wazopresyna oksytocyna
Funkcja Podwzgórze zawiera ważne ośrodki kierujące czynnością autonomicznego układu nerwowego, gospodarką wodną organizmu (regulacją ilości wody i odczuwaniem pragnienia), termoregulacją, czynnością gruczołów wewnątrzwydzielniczych, pobieraniem pokarmu (głód i sytość), przemianą tłuszczów, przemianą węglowodanów (cukrów), snem i czuwaniem, czynnościami seksualnymi (cyklami układu rozrodczego, popędem seksualnym) oraz reakcjami emocjonalnymi. Czynność podwzgórza pozostaje w ścisłym związku z przysadką mózgową.
Podwzgórze jest także ośrodkiem preferencji seksualnych. Pełni odmienne funkcje u mężczyzn i u kobiet. U mężczyzn reguluje przepływ hormonów w taki sposób, żeby znajdowały się na stałym poziomie. U kobiet podwzgórze reaguje na wysoki poziom hormonu hamując jego wydzielanie, a gdy jest on niski – znów pobudzającAnne Moir, David Jessel, Płeć mózgu..
Podwzgórze stanowi wierzchołek trójkąta łączący bezpośrednio biochemiczny kanał łączności z kanałami nerwowymi. Tą drogą wszelkiego rodzaju procesy psychiczne mogą wpływać na zmianę funkcji biochemicznych organizmu żywego. Szczególną pozycję w łączności mózgu z narządami wewnętrznymi zajmują aminy katecholowe: adrenalina i noradrenalina.
Na podstawie doświadczeń na szczurach stwierdzono, że w podwzgórzu zlokalizowany jest ośrodek przyjemności. Przez podwzgórze do kory nerwowej przepływają bodźce czuciowe, dlatego podwzgórze nazywane jest podkorowym ośrodkiem czucia.
Zobacz też podwzgórzyca
Przypisy
Kategoria:Gruczoły Kategoria:Mózgowie Kategoria:Neuroanatomia Kategoria:Układ dokrewny człowieka Kategoria:Układ limbiczny