Źródło Q, Ewangelia Galilejska (od niem. Quelle – źródło) – hipotetyczny dokument wczesnochrześcijański, spisany w języku greckim przed ukształtowaniem się Ewangelii Nowego Testamentu, być może w Galilei w latach 50. Z dokumentu mieli korzystać autorzy Ewangelii Mateusza i Łukasza, pisząc swoje Ewangelie. Uczeni, którzy opowiadają się za istnieniem źródła Q, podejmują próby jego rekonstrukcji. Źródło Q – jeśli w ogóle faktycznie istniało – nie zachowało się.
Według niektórych źródło Q miało posiadać formę zbioru wypowiedzi (tzw. logiów) Jezusa Chrystusa. Na korzyść tej tezy przemawiałaby odkryta w 1945 roku w Nag Hammadi koptyjska Ewangelia Tomasza, która potwierdziła istnienie gatunku literackiego zbioru logiów. Nie brak jednak głosów opowiadających się za narratywną formą dokumentu.
Treść Treść hipotetycznego źródła Q współczesna biblistyka rekonstruuje na podstawie analizy ewangelii synoptycznych. Źródło Q mogło liczyć ok. 240 wersetów. Dłuższe i krótsze wypowiedzi Jezusa ułożone były w kolejności zbliżonej do tej, w której pojawiają się w Ewangelii Łukasza.
Hipoteza istnienia źródła Q Istnienie Źródła Q jest elementem tzw. teorii dwóch źródeł dla rozwiązania problemu synoptycznego, popularnej we współczesnej biblistyce. Hipoteza ta tłumaczy fakt, że w Ewangeliach Mateusza i Łukasza występuje szereg wypowiedzi Jezusa, których nie ma w Ewangelii Marka ani Ewangelii Jana. Wspomniane wypowiedzi tworzą około 250 wersetów wspólnych dla Ewangelii Łukasza i Mateusza, brzmią identycznie lub bardzo podobnie i najprawdopodobniej pochodzą z jakiegoś wcześniejszego greckojęzycznego dokumentu. Teoria istnienia źródła Q zakłada, że autorzy Ewangelii Mateusza i Łukasza, pisząc swoje Ewangelie, korzystali z dwóch głównych źródeł – Ewangelii Marka i drugiego – źródła Q, z którego zaczerpnęli wspomniane 250 wersetów obejmujących wypowiedzi (tzw. logia) Jezusa. Ponadto każdy z nich korzystał jeszcze z indywidualnego źródła, skąd zaczerpnął materiał obecny tylko w jego Ewangelii. Ponieważ hipotezę tę sformułowali po raz pierwszy uczeni niemieccy, nazwali owo hipotetyczne źródło po prostu 'Źródłem' – po niemiecku Quelle.
Nie ma żadnych zachowanych zapisów wczesnochrześcijańskich odnoszących się do tego dokumentu, z wyjątkiem dość enigmatycznego stwierdzenia Papiasza z II wieku na temat spisanej przez św. Mateusza Apostoła listy wypowiedzi Jezusa. Przez pewien czas za fragment źródła Q uznawano apokryficzną Ewangelię Tomasza, która zawiera wypowiedzi przypisywane Jezusowi.
Czas powstania i autorstwo Zgodnie z tą teorią źródło Q najprawdopodobniej powstało w okresie misji wśród Żydów w diasporze, zwłaszcza w Syrii. Zdaniem Crossana niektóre wypowiedzi Jezusa oraz kilka drobnych źródeł stanowiących Q dla Mateusza było w obiegu już pomiędzy rokiem 39 a 60 n.e.Carsten Peter Thiede & Matthew D'Ancona Jezusowy papirus, Wydawnictwo Amber, 2007, s.181 Ponieważ źródło zawiera pewne szczegóły z życia i działalności Jana Chrzciciela, możliwe jest, że do jego powstania przyczynili się uczniowie proroka.
W kulturze popularnej W książce Dana Browna Kod Leonarda da Vinci wspomniany jest legendarny dokument Q, którego istnieniu ma nie przeczyć nawet Watykan i który zdaniem autora ma stanowić księgę nauk Jezusa, pisaną prawdopodobnie jego własną ręką.
Zobacz też Ewangelia Mateusza Ewangelia Marka Ewangelia Łukasza ewangelie synoptyczne
Przypisy
Bibliografia
red. Bruce Metzger Słownik wiedzy biblijnej
Kategoria:Nowy Testament Kategoria:Zaginione utwory literackie