Nagana szlachectwa (łac. vituperatio nobilitatis) – środek prawny służący do zakwestionowania szlacheckiego pochodzenia pozwanego. Miał on odgrodzić stan szlachecki od innych. Skutkiem niemożności udowodnienia swojego szlacheckiego pochodzenia było przeniesienie 1/2 majątku z osoby naganianej na osobę naganiającąVolumina legum t. 2, s. 282 f. 1272 O szlachectwie z 1589 r..
Statuty Kazimierza Wielkiego wprowadzały obowiązek udowodnienia prawdziwości swojego szlacheckiego pochodzenia poprzez przedstawienie sądowi świadków: w Wielkopolsce – dwóch z rodu ojca i czterech z dwóch obcych rodów, w Małopolsce – sześciu z rodu ojca.
W Koronie regulowała to ustawa z 1633 O wywodzeniu szlachectwaVolumina legum t. 3, s. 382., w Wielkim Księstwie artykuł 22 rozdziału 3 Statutu z 1588Statut litewski z 1588, wyd. 1744, s. 82.. Używano tego środka prawnego także do innych celów, m.in. do umożliwiania wejścia do stanu szlacheckiego osób zamożnych poprzez przekupywanie świadków oraz do odbierania części majątku osoby niewątpliwie szlacheckiego pochodzenia, która nie była w stanie tego udowodnić.
Statut litewski z 1588 w artykule 19 rozdziału 3 żądał świadectwa dwóch z rodu ojca i dwóch z rodu matki.
Z uwagi na brak urzędu heroldii część spraw dotyczących nagany szlachectwa była rozpatrywana przez sądy grodzkie. Po 1578 roku procesy o naganę szlachectwa prowadzono przed Trybunałem Koronnym, a w Wielkim Księstwie Litewskim przed Trybunałem Głównym Wielkiego Księstwa Litewskiego (istniał od 1581 roku).
Konstytucja z 1601 obowiązująca w Koronie i Litwie zabraniała świadczenia za fałszywym szlachcicem pod karą pozbawienia szlachectwa i konfiskaty mieniaVolumina Legum, t. 2, s. 390 O nowej szlachcie..
Zobacz też adopcja herbowa
Przypisy
Bibliografia Władysław Semkowicz, Nagana i oczyszczenie szlachectwa w Polsce XIV i XV wieku Władysław Semkowicz, Wywody szlachectwa w Polsce XIV-XVII w. Nagana szlachectwa jako czynnik archiwotwórczy na przykładzie archiwum rodziny Kruszyńskich z Nawry
Kategoria:Historia szlachty w I Rzeczypospolitej Kategoria:Heraldyka polska Kategoria:Postępowanie sądowe w Polsce przedrozbiorowej