thumb|Ilustracja do „Słowa o wyprawie Igora” autorstwa Iwana Bilibina thumb|Strona tytułowa wydania z 1800 roku Słowo o wyprawie Igora (Слово о плъку Игоревѣ, trl. Slovo o pl’’ku Igorevě, także Słowo o pułku Igora) – zabytek literatury staroruskiej z okresu Rusi Kijowskiej, datowany na koniec XII wieku.

Zabytek wielokrotnie tłumaczony na wiele współczesnych języków: rosyjski, polski, czeski, węgierski, serbski, ukraiński, angielski, francuski, niemiecki. Najwybitniejszego przekładu poetyckiego na język polski dokonał Julian Tuwim.

Historia Utwór zachował się w jednym jedynym XVI-wiecznym rękopisie, odnalezionym między rokiem 1771 a 1795 przez zbieracza starożytności i dygnitarza Katarzyny II Aleksieja Musina-Puszkina. Z rękopisu zrobiono specjalną kopię do użytku Katarzyny II, przedrukowaną w 1800 r. Zabytkowym rękopisem zainteresował się Nikołaj Karamzin, rosyjski historyk i pisarz, który jako pierwszy podał w 1797 r. do wiadomości publicznej notatkę o znalezieniu cennego rękopisu. Badacze zabytku dysponują zatem jedynie tekstem drukowanym z 1800 r., na podstawie XVI-wiecznej kopii.

W roku 1812 podczas pożaru Moskwy ogień strawił bibliotekę Musina-Puszkina, a w niej XVI-wieczny rękopis Słowa. Od tego czasu badacze mogli korzystać tylko z moskiewskiego wydania Słowa z 1800 r. Pewne niejasności można było usunąć dopiero po 1864 roku, kiedy w starych papierach odnaleziono kopię zrobioną na zamówienie carycy Katarzyny II. Sam utwór kryje do dziś sporo zagadek, choć po wielu rzetelnych analizach literaturoznawczych zmniejszyła się znacznie liczba sceptyków kwestionujących jego oryginalność.

Treść Akcja utworu rozgrywa się w XII wieku podczas wyprawy Igora Światosławowicza, księcia Nowogrodu Siewierskiego, przeciw Połowcom. Dlatego też Słowo... mogło powstać najprawdopodobniej tuż po poniesionej przez księcia klęsce, czyli około 1186 roku.

Znaczenie w kulturze Na podstawie Słowa o wyprawie Igora rosyjski kompozytor Aleksandr Borodin (1833–1887) rozpoczął prace nad operą pt. Kniaź Igor. Borodin pracował nad utworem nieustannie od 1869 r., jednakże dzieła nie dokończył. Po jego śmierci operę dokończyli Nikołaj Rimski-Korsakow i Aleksandr Głazunow, premiera odbyła się 23 października 1890 roku w Sankt Petersburgu.

Autentyczność Autentyczność Słowa... była kwestionowana przez badaczy zajmujących się slawistyką. Do historyków podważających autentyczność utworu należeli m.in.: francuski slawista André Mazon, który uważał Słowo... za falsyfikat z późniejszych wiekówAndré Mazon, Le Slovo d'Igor, The Slavonic and East European Review, XXVII, 1949, s. 515–535, francuski slawista Louis LégerLuis Leger, La mythologie slave, 1901, s. 5, polski profesor Feliks KonecznyFeliks Koneczny, Dzieje Rosji, t. I, 1917, s. 460, polski historyk Julian KrzyżanowskiJulian Krzyżanowski, Byliny, Instytut Naukowo-Badawczy Europy Wschodniej, III, 1934, s. 6, rosyjski slawista Boris UnbegaunBoris Unbegaun, Les Rusići-Rusici du Slovo d'Igor, Revue des Etudes Slaves, XVIII, 1938, s. 79–80, rosyjski filolog Michaił Gorlin i amerykański historyk Edward L. Keenan. Brak zaufania do prawdziwości utworu przedstawił polski analityk najstarszych źródeł ruskich Henryk Paszkiewicz:

Jako główny argument przemawiający za nieautentycznością Słowa... podaje się fakt, iż poetyka i wartość artystyczna tego utworu zbyt mocno odbiegają od innych, bezsprzecznie staroruskich dzieł. Z poglądem tym nie zgadzał się m.in. Włodzimierz Mokry, argumentując, iż mimo świeckiego charakteru utwór ten utrzymany jest w estetyce zbliżonej do Powieści minionych lat i części twórczości homiletycznej Rusi KijowskiejWłodzimierz Mokry, Od Iłariona do Skoworody. Antologia poezji ukraińskiej XI–XVIII wieku, Kraków 1996, s. 37. Za autentycznością tekstu opowiadał się również Ryszard ŁużnyRyszard Łużny, Kto, kiedy, gdzie i po co napisał „Słowo o wyprawie Igora”?, „Slavia Orientalis” 1994, nr 2, s. 171-181..

Najnowszy etap polemiki wokół autentyczności zabytku opisał szczegółowo Tomasz HodanaTomasz Hodana, Najnowsze spory o autentyczność „Słowa o wyprawie Igora”, „Przegląd Rusycystyczny” 2011, nr 3, s. 5–32. w 2011 roku. Omówił on zarówno najważniejsze prace datujące Słowo... na koniec wieku XIIЛ. Е. Махновець, Про автора „Слова о полку Ігоревім”, Київ: Видавництво при Київському державному університеті, 1989.А. А. Зализняк, „Слово о полку Игореве”: взгляд лингвиста, Москва: Языки славянской культуры, 2004 (wyd. 2 zmienione: 2007; wyd. 3 zmienione: 2008).О. Пріцак, Коли і ким було написано „Слово о полку Ігоревім”, Київ: Обереги, 2008., odnoszące jego powstanie do wieku XVM.in. А. М. Ломов, „Слово о полку Игореве” и вокруг него, Воронеж: Издательско-полиграфический центр Воронежского государственного университета, 2010., jak i kwestionujące średniowieczne pochodzenie poematuА. А. Зимин, Слово о полку Игореве, Санкт-Петербург: Дмитрий Буланин, 2006 (nakład pierwszego wydania – metodą powielaczową – z roku 1963 został wkrótce potem prawie w całości zniszczony).E. L. Keenan, Josef Dobrovský and the Origins of the „Igor' Tale”, Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 2003.Р. Станков, „Слово о полку Игореве”. Наблюдения и размышления одного скептика, София: Херон Прес, 2005..

Zobacz też Bojan (postać)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Słowo o półku Igora : starosłowiański poemat XII wieku Lwów, 1887 Wyprawa Igora na Połowców : poemat słowiański, tłum. August Bielowski, Złoczów, ok. 1895

Слово о полку Игореве The House of Count Aleksei Musin-Pushkin (1744-1818) in St. Petersburg. Here was stored the Tale of Igor's Campaign Słowo o pułku Igora (wyd. 1906) w bibliotece Polona

Kategoria:Literatura staroruska Kategoria:Rosyjskie utwory literackie Kategoria:Eposy