Franciszek Mleczko (1905–1990)

Franciszek Mleczko (ur. 30 kwietnia 1905 w Łysej Górze, zm. 5 kwietnia 1990 tamże) – polski działacz spółdzielczy i ludowy, nauczyciel, poseł na Sejm PRL III, IV i V kadencji z ramienia Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego.

Życiorys thumb|240px|Płyta nagrobna na cmentarzu w Łysej Górze Pochodził ze średnio zamożnej rodziny chłopskiej, był synem Wiktora i Wiktorii z Drużkowskich. Nauki początkowe pobierał w 4-klasowej szkole ludowej w Łysej Górze, następnie uczęszczał do Prywatnego Gimnazjum Jana Goetza w Brzesku i Państwowego II Gimnazjum im. hetmana Jana Tarnowskiego w Tarnowie; tamże zdał maturę (1926) i podjął studia z filologii polskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim. Wśród jego wykładowców byli m.in. Kazimierz Nitsch, Jan Michał Rozwadowski, Ignacy Chrzanowski, Stanisław Windakiewicz. W czasach studenckich zaangażował się w ruch młodochłopski, należał do Polskiej Akademii Młodzieży Ludowej (później do Związku Młodzieży Wiejskiej RP „Wici”), publikował w „Młodej Myśli Ludowej”, w latach 1929–1930 redagował miesięcznik „Znicz”.

Studia ukończył w 1930 (praca magisterska Humor w twórczości Bolesława Prusa) i podjął pracę w oświacie, zostając nauczycielem języka polskiego w II gimnazjum tarnowskim; uczył także języka niemieckiego, języków klasycznych, historii i nauki o Polsce. W 1931 przeniósł się do pracy w Polskim Prywatnym Gimnazjum w Borszczowie. Po trzech latach pracy tamże ukończył specjalistyczny kurs nauczycielski w Warszawie i otrzymał etat w Państwowym Gimnazjum w Dubnie, ale kuratorium w Równem skierowało go do pracy w krzemienieckim Inspektoracie Szkolnym w charakterze instruktora oświaty pozaszkolnej. W 1937 przeszedł na analogiczne stanowisko do Krakowa, przygotowując zarazem rozprawę doktorską Orzeszkowa i Tołstoj jako krytycy i filozofowie kultury, którą obronił na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1938. Promotorem doktoratu był Stefan Kołaczkowski, a pracę zrecenzował Stanisław Pigoń.

W 1938 został referentem ds. samokształcenia w Instytucie Oświaty Dorosłych w Warszawie. W ramach tego etatu odbył m.in. podróż do Szwecji dla zapoznania się z tamtejszym systemem oświaty pozaszkolnej. Zainteresował się również publikacjami socjologów w tej dziedzinie, pozostając szczególnie pod wrażeniem Józefa Chałasińskiego; efektem zainteresowań Mleczki była m.in. socjologiczna charakterystyka młodzieży wiejskiej (Młodociani na wsi, 1937, w pracy zbiorowej pod tym samym tytułem pod redakcją Jana Deca). Wybuch II wojny światowej stanął na przeszkodzie kolejnemu wyjazdowi zagranicznemu Mleczki – do Anglii; po kapitulacji Warszawy wrócił do Łysej Góry i włączył się do tajnego nauczania (pseudonim Ruta), od 1941 pełniąc funkcję przewodniczącego Powiatowej Komisji Oświaty i Kultury.

Po wojnie przystąpił do organizacji liceum, gimnazjum i internatu szkolnego w Brzesku. Przez krótki czas był w brzeskiej szkole polonistą, by wkrótce przejść do pracy w Ministerstwie Oświaty. Pełnił funkcje naczelnika Wydziału Wychowania w Departamencie Szkolnictwa Ogólnokształcącego, a następnie naczelnika Wydziału Uniwersytetów Ludowych. Należał do Polskiego Stronnictwa Ludowego, potem do Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego. W 1947 ponownie znalazł się w rodzinnej Łysej Górze, gdzie zaangażował się w szereg inicjatyw społecznych. Zainicjował m.in. działalność Spółdzielni Wyrobów Ceramicznych „Kamionka”, Spółdzielni Zdrowia, Spółdzielni Mieszkaniowej. Miał również udział w powołaniu Szkoły Rzemiosł Artystycznych (późniejszego Technikum Ceramicznego), w której pracował jako nauczyciel polonista, a w latach 1956–1977 był dyrektorem.

W latach 1961–1972 zasiadał w Sejmie PRL trzech kadencji. Brał udział w pracach komisji sejmowych: Przemysłu Lekkiego, Rzemiosła i Spółdzielczości Pracy (1961–1965), Budownictwa i Gospodarki Komunalnej (1965–1969) oraz Kultury i Sztuki (1969–1972). Po powołaniu w Polsce Trybunału Stanu, już jako emeryt, znalazł się wśród pierwszych jego sędziów (w lipcu 1982); był również członkiem Trybunału Stanu w kolejnej kadencji Sejmu (1985–1989).

Poza publicystyką z okresu studenckiego był również autorem artykułów w „Ilustrowanym Kurierze Codziennym”, „Młodej Polsce”, „Tygodniku Kulturalnym”, „Zielonym Sztandarze” i innych czasopismach. Ogłosił kilka książek, m.in. wspomnienia Wieś rodzinna wzywa (1963), Rozeznania wiejskie (1974), Sektor R jak rodzina (1980), Dlaczego jestem ludowcem (1946). Z tematyki bliskiej literaturoznawstwu opublikował recenzję rozprawy S. Breuera Humor Prusa, jego istota i wyraz („Ruch Literacki”, 1930, nr 1), a także artykuły W kręgu społecznej myśli Orzeszkowej („Kurier Poranny”, 1938, nr 201) oraz Wieś w twórczości Orzeszkowej (Wieś i Państwo, Lwów 1939).

Był odznaczony m.in. Orderem Sztandaru Pracy II klasy (1964), Krzyżem Komandorskim i Oficerskim (1957) Orderu Odrodzenia Polski oraz odznakami tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej” i Zasłużony Działacz Ruchu Spółdzielczego. Zmarł w kwietniu 1990, pochowany został w Łysej Górze.

Życie prywatne Z pierwszego małżeństwa miał jedną córkę. Jego drugą żoną była Wiktoria Malinowska (1916–1967), nauczycielka matematyki w łysogórskiej szkole zawodowej. Mieli cztery córki. Mleczkowie początkowo mieszkali w lokalach służbowych w „Kamionce” i w budynku technikum. Później wybudowali własny dom na Pańskim Wzgórzu. Był to piętrowy budynek z balkonem przez całą długość fasady, która pokryta była płytkami ceramicznymi w jasnym kolorze.

Przypisy

Bibliografia Tadeusz Mołdawa, Ludzie władzy 1944–1991, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1991 Jerzy Starnawski, Franciszek Mleczko, w: Słownik badaczy literatury polskiej, tom IX (redaktor Jerzy Starnawski), Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Łódź 2007, s. 109–110 (tu mylna hipoteza, iż nie przeżył II wojny światowej) Włodzimierz Wincławski, Słownik biograficzny socjologii polskiej, tom II: I–M, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2004

Linki zewnętrzne Sylwetka Franciszka Mleczki na stronie liceum w Brzesku (tu miejsce śmierci: Brzesko) Profil na stronie Biblioteki Sejmowej

Kategoria:Absolwenci Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Trybunału Stanu (Polska Ludowa) Kategoria:Członkowie Związku Młodzieży Wiejskiej RP Wici Kategoria:Działacze Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego Kategoria:Dziennikarze II Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie związani z Brzeskiem Kategoria:Nauczyciele II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Politycy Polskiego Stronnictwa Ludowego (1945–1949) Kategoria:Polscy działacze spółdzielczy Kategoria:Polscy dziennikarze prasowi Kategoria:Polscy nauczyciele historii Kategoria:Polscy nauczyciele języka niemieckiego Kategoria:Polscy nauczyciele języka polskiego Kategoria:Posłowie z okręgu Tarnów (PRL) Kategoria:Urodzeni w 1905 Kategoria:Zmarli w 1990