Karol Borsuk

thumb|Tablica pamiątkowa na budynku przy ul.Filtrowej 63 w Warszawie mały|Grób Karola Borsuka na cmentarzu Powązkowskim Karol Borsuk (ur. 8 maja 1905 w Warszawie, zm. 24 stycznia 1982 tamże) – polski matematyk, jeden z czołowych przedstawicieli warszawskiej szkoły matematycznej.

Życiorys Urodził się w rodzinie Mariana (chirurga) i Zofii z Maciejewskich. W 1923 ukończył Państwowe Gimnazjum im. Stanisława Staszica w WarszawieSzkoła im. Stanisława Staszica w Warszawie 1906–1950.Znani absolwenci XIV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica w Warszawie [dostęp 2023-10-04]., następnie w latach 1923–1927 studiował matematykę na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego. W 1930 uzyskał stopień doktora filozofii na UW na podstawie pracy O retraktach i zbiorach związanych, w której wprowadził pojęcie retraktów. W następnych latach wprowadził także pojęcie sympleksu. Przez trzy następne lata był nauczycielem matematyki w prywatnym gimnazjum Malczewskiego w Warszawie. W latach 1929–1934 pracował w I Katedrze Matematyki UW. W 1934 habilitował się na UW na podstawie rozprawy O zagadnieniu topologicznego scharakteryzowania sfer euklidesowych. W 1938 został profesorem nadzwyczajnym UW.

W czasie okupacji niemieckiej uruchomił i prowadził sklep papierniczy, który był także punktem kontaktowym Armii Krajowej. Ponadto projektował i wydawał gry planszowe, m.in. Hodowla zwierzątek, która cieszyła się dużą popularnością i została ponownie wydana w 1997 pod nazwą Superfarmer. W latach 1939–1944 prowadził wykłady w tajnym Uniwersytecie Warszawskim i kursie politechnicznym w Szkole Budowy Maszyn im. Wawelberga i Rotwanda. Aresztowany w lecie 1943, przebywał na PawiakuLeon Wanat, Za murami Pawiaka, Warszawa 1985, s. 346. kilka miesięcy za działalność w ruchu oporu. W czasie powstania warszawskiego został wywieziony wraz z rodziną do obozu w Pruszkowie. Po ucieczce z obozu ukrywał się aż do zakończenia wojny.

Po wojnie powrócił na Uniwersytet Warszawski, gdzie w 1946 został profesorem zwyczajnym i kierownikiem Katedry Geometrii. W latach 1952–1964 był kierownikiem Katedry Matematyki (później Instytutu Matematyki) UW. Od chwili powstania Państwowego Instytutu Matematycznego był zastępcą dyrektora, a w latach 1948–1975 kierował Zakładem Topologii tego instytutu (później Instytut Matematyczny PAN). Po wojnie opracował topologiczną teorię kształtu i przestrzeń topologiczną, zwana okręgiem warszawskim.

Od 1952 był członkiem korespondentem, od 1956 członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii NaukBORSUK, Karol - Polska Akademia Nauk - Członkowie PAN , od 1953 członkiem korespondentem Bułgarskiej Akademii Nauk oraz członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego i członkiem korespondentem Akademii Umiejętności, do chwili wchłonięcia ich przez PAN. Był członkiem Polskiego Towarzystwa Matematycznego, pełniąc w nim w latach 1939–1953 rolę skarbnikaWładze PTM w latach 1919–2013 a w latach 1946–1948 również prezesa warszawskiego oddziału TowarzystwaPolskie Towarzystwo Matematyczne w latach 1919–1963.. Był redaktorem Dissertationes Mathematicae, zastępcą redaktora naczelnego Fundamenta Mathematicae, oraz członkiem komitetu redakcyjnego Biuletynu PAN (Seria Nauk Matematycznych, Astronomicznych, Fizycznych).

Jego najwybitniejszym studentem był Samuel Eilenberg. W 1976 otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu w Zagrzebiu. Wielokrotnie wykładał na uczelniach poza granicami Polski, dając semestralne wykłady oraz przemówienia konferencyjne w wielu krajach. Ogółem wykładał w 60 ośrodkach matematycznych świata.

Był mężem Zofii (1907–2008). Jego córka, profesor Magdalena Białynicka-Birula, była żoną prof. Andrzeja Białynickiego-Biruli.

Zmarł w Warszawie, spoczywa na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 35-2-1).

Dorobek naukowy Na przykład, w 1936 opublikował pracę Sur les groupes des classes de transformations continues. „C. R. Acad. Sci.”, Paris, 202, 1936, strony 1400–1403, w której zdefniował grupy kohomotopii. Teorię tych grup rozwinął w 1949 Edwin H. Spanier, i odtąd grupy te znane są jako grupy kohomotopii Borsuka-Spaniera.

W 1983, 133 wybrane publikacje Borsuka zostały wydane w formie Dzieł zebranych: Borsuk, Karol: Collected papers. Part I, II. With introductory material by Karol Sieklucki and Sławomir Nowak. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1983. xxiv+1357 stron.

Borsuk był też autorem kilku monografii badawczych i podręczników akademickich, m.in.: Borsuk, Karol; Szmielew, Wanda: Foundations of geometry: Euclidean and Bolyai-Lobachevskian geometry; projective geometry. North-Holland Publishing Co., Amsterdam; Interscience Publishers, Inc. Nowy Jork 1960, xiv+444 strony. Borsuk, Karol: Geometria analityczna wielowymiarowa. „Biblioteka Matematyczna”, Tom 23. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1964. Wydanie II poprawione, 463 strony. Borsuk, Karol: Theory of retracts. „Monografie Matematyczne”, Tom 44. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1967. 251 stron. Borsuk, Karol: Theory of shape. „Monografie Matematyczne”, Tom 59. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1975. 379 stron.

Inne informacje Karol Borsuk jest autorem wydawanej do tej pory gry rodzinnej Superfarmer (pierwotny tytuł: Hodowla zwierzątek), którą stworzył w celach zarobkowych w 1943 po zamknięciu Uniwersytetu Warszawskiego podczas okupacji niemieckiej).

Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (16 lipca 1954) „za wybitne zasługi w dziedzinie nauki”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (14 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 14 stycznia 1955 r. nr 0/126 - na wniosek Prezesa Polskiej Akademii Nauk.

Nagrody Nagroda Państwowa I stopnia za podstawowe wyniki w dziedzinie topologii (1955)

Upamiętnienie Tablica pamiątkowa na budynku przy ul. Filtrowej 63, w którym mieszkał, odsłonięta w 2008. W Warszawie, na osiedlu Kabaty, znajduje się ulica nazwana jego nazwiskiem.

Zobacz też problem geometryczny Karola Borsuka twierdzenie Borsuka o przedłużaniu homotopii twierdzenie Borsuka-Ulama

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Biografia Karola Borsuka w serwisie MIMUW KAROL BORSUK i SAMUEL EILENBERG – współtwórcy topologii – film dokumentalny, opublikowany 4 lipca 2019, YouTube

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu w Zagrzebiu Kategoria:Laureaci medalu im. Wacława Sierpińskiego Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami twierdzeń Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Ludzie związani z XIV Liceum Ogólnokształcącym im. Stanisława Staszica w Warszawie Kategoria:Ludzie związani z Zagrzebiem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy doktorzy honoris causa uczelni w Chorwacji Kategoria:Polscy projektanci gier planszowych Kategoria:Polscy topolodzy Kategoria:Polscy twórcy podręczników matematyki Kategoria:Pracownicy instytutów naukowych PAN Kategoria:Prezesi Polskiego Towarzystwa Matematycznego Kategoria:Uczestnicy tajnego nauczania na ziemiach polskich 1939–1945 Kategoria:Urodzeni w 1905 Kategoria:Warszawska szkoła matematyczna Kategoria:Więźniowie Dulagu 121 Pruszków Kategoria:Więźniowie Pawiaka (okupacja niemiecka) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Zmarli w 1982