Leonid Breżniew

Leonid Iljicz Breżniew (; ur. w Kamieńskiem, zm. 10 listopada 1982 w Moskwie) – radziecki polityk, sekretarz generalny Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego w latach 1964–1982.

Urodził się na Ukrainie, w rodzinie rosyjskiego hutnika, w 1921 roku rozpoczął pracę w hucie, w 1923 roku wstąpił do Komsomołu. Na przełomie lat 20. i 30. został członkiem Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików). W tym czasie ukończył technikum i zaczął pracować jako geodeta w guberni kurskiej, następnie na Białorusi i Uralu. W 1935 roku ukończył studia w Instytucie Hutnictwa w Kamieńskiem, pracował w fabryce i służył w wojsku na Zabajkalu. W 1939 roku został sekretarzem Dniepropietrowskiego Komitetu Partii.

Przed atakiem Niemiec na ZSRR powołany do czynnej służby wojskowej, pełnił funkcję komisarza politycznego. W trakcie służby w Armii Czerwonej początkowo pełnił funkcję zastępcy szefa Zarządu Politycznego Frontu Południowego, później szefa Wydziału Politycznego 18 Armii i szefa Zarządu Politycznego 4 Frontu Ukraińskiego. Po zakończeniu wojny, w 1946 roku został pierwszym sekretarzem Zaporoskiego Komitetu Obwodowego Komunistycznej Partii Ukrainy, a później Dniepropietrowskiego Komitetu Obwodowego KP Ukrainy. W latach 1950–1952 był pierwszym sekretarzem Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Mołdawii, a w latach 1953–1954 zastępcą naczelnika Zarządu Politycznego Marynarki Wojennej ZSRR. W 1954 roku został drugim, a w 1955 roku pierwszym sekretarzem Komunistycznej Partii Kazachstanu.

Na XX Zjeździe KPZR w 1956 roku został wybrany na zastępcę członka Prezydium KC KPZR i sekretarzem KC. Od 1957 roku był członkiem jego prezydium. Za rządów Chruszczowa przewodził grupie działaczy partyjnych niezadowolonych z polityki Chruszczowa. W 1964 roku stanął na czele przewrotu pałacowego, w wyniku którego Nikita Chruszczow został odsunięty od władzy. Breżniew objął wówczas urząd I sekretarza KC KPZR (od 1966 sekretarza generalnego KC KPZR). Funkcję tę pełnił do śmierci w 1982 roku. Oprócz wymienionych funkcji Leonid Breżniew był deputowanym do Rady Najwyższej ZSRR od piątej do dziesiątej kadencji, deputowanym do Rady Najwyższej Kazachskiej SRR czwartej kadencji, członkiem Prezydium Rady Najwyższej ZSRR w latach 1965–1977 i jej przewodniczącym w latach 1960–1964 i 1977–1982.

Życiorys Młodość i wczesna kariera Pochodzenie i edukacja Urodził się w mieście Kamieńskie na Ukrainie, wchodzącej w skład Cesarstwa Rosyjskiego. Syn hutnika Ilii Breżniewa i Natalii Denisowny Mazałowej. Jego rodzice przed przenosinami do miasta Kamieńskie mieszkali w Brieżniewie w obwodzie Kurska w Rosji. Kwestia pochodzenia etnicznego rodziny jest sporna. Część dokumentów, w tym paszport Leonida Breżniewa określa jego narodowość jako ukraińskąWikimedia commons: Order Gwiazdy Czerwonej.Wikimedia commons: Paszport Leonida Breżniewa., inne z kolei jako rosyjską.. Sam w pamiętnikach określił swoją narodowość jako rosyjską, a pochodzenie jako proletariackie. Podobnie jak wielu młodych ludzi uczących się w latach po rewolucji rosyjskiej 1917 roku otrzymał wykształcenie techniczne, najpierw w dziedzinie geodezji, a następnie metalurgii. W roku 1921 rozpoczął pracę w hucie, z kolei na początku lat 30. pracował jako geodeta w guberni kurskiej, następnie na Białorusi i Uralu. W 1935 roku ukończył Instytut Hutnictwa w Kamieńskiem; po studiach rozpoczął pracę zawodową w przemyśle ciężkim na wschodzie Ukrainy..

Działalność polityczna i kariera wojskowa W 1923 roku wstąpił do Komsomołu, a w 1929 lub 1931 do Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików).. W latach 1935–1936 odbył służbę wojskową służąc jako komisarz polityczny w fabryce czołgów. W 1936 roku został dyrektorem Dnieprodzierżyńskiego Technikum Hutniczego, którego był absolwentem. W 1936 roku został przeniesiony przez partię do pracy w Dniepropietrowsku. W 1939 roku został sekretarzem Dniepropietrowskiego Komitetu Partii.

II wojna światowa thumb|Dokument potwierdzający tożsamość Leonida Breżniewa z jego zdjęciem z 1941 r. Zdjęcie z ekspozycji w Muzeum Historii Ukrainy w II Wojnie Światowej w Kijowie. Kiedy Niemcy napadły na Związek Radziecki w dniu 22 czerwca 1941 roku, Breżniew – podobnie jak większość urzędników partii średniego szczebla – został natychmiastowo zmobilizowany. Wchodził on w skład grupy do zadań specjalnych Rady Wojennej Frontu Południowego, która w myśl pierwotnych założeń miała brać udział w narzucaniu Rumunii systemu komunistycznego po planowanym przez Stalina ataku ZSRR na Niemcy i Rumunię. Pracował przy ewakuacji ośrodków przemysłowych Dniepropietrowska na wschód ZSRR. Akcja udała się, a ewakuacja nastąpiła przed zajęciem miasta przez III Rzeszę 26 sierpnia. Pełnił funkcję zastępcy szefa Zarządu Politycznego Frontu Południowego w randze komisarza brygady (pułkownika).. Po tym gdy niemal cała Ukraina została w 1942 roku zajęta przez Niemców, Breżniew został wysłany na Kaukaz, gdzie został zastępcą szefa Zarządu Politycznego Frontu Zakaukaskiego. W 1943 roku został szefem Wydziału Politycznego 18 Armii. 18 Armia z czasem weszła w skład 1 Frontu Ukraińskiego i ruszyła na zachód Ukrainy wypierając z tych obszarów Niemców.

Od lat przedwojennych karierę Breżniewa wspierał starszy komisarz polityczny Frontu, Nikita Chruszczow. Breżniew spotkał go w 1931 roku na krótko po wstąpieniu do partii i został jego protegowanym. Pod koniec trwania wojny w Europie otrzymał stopień szefa Zarządu Politycznego 4 Frontu Ukraińskiego. Uczestniczył we wkroczeniu do Pragi po kapitulacji Rzeszy w maju 1945 roku.

Okres powojenny W sierpniu 1946 roku opuścił służbę w armii w randze generała dywizji. Po pracy nad projektem odbudowy Ukrainy, ponownie został pierwszym sekretarzem Zaporoskiego Komitetu Obwodowego Komunistycznej Partii Ukrainy. W 1950 roku został zastępcą członka Rady Najwyższej ZSRR (najwyższego organu ustawodawczego państwa). W latach 1950–1952 pełnił ponadto urząd sekretarza Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Mołdawii. W 1952 roku jako kandydat do Prezydium został promowany do Komitetu Centralnego partii.

Śmierć Józefa Stalina w marcu 1953 roku i zniesienie Prezydium umożliwiły dalszy rozwój kariery Breżniewa. W latach 1953–1954 był on zastępcą naczelnika Zarządu Politycznego Marynarki Wojennej ZSRR w randze generała-porucznika. Wpływy Breżniewa wzrosły, gdy Nikita Chruszczow został I sekretarzem partii. W walce wewnątrzpartyjnej opowiedział się po stronie Chruszczowa przeciwko Gieorgijowi Malenkowowi. W 1954 roku został drugim, a w maju 1955 roku pierwszym sekretarzem Komunistycznej Partii Kazachstanu. Jako sekretarz pracował przy rolniczej Kampanii zagospodarowania nieużytków. Breżniew został też zaangażowany w rozwój programów rakietowych i radzieckiej broni jądrowej, w tym kosmodromu Bajkonur. W lutym 1956 roku został odwołany do Moskwy..

Od 1957 roku (po zdegradowaniu antypartyjnej grupy Malenkowa, Kaganowicza, Mołotowa, Bułganina i Szepiłowa) był pełnoprawnym członkiem Biura Politycznego. W 1959 roku został sekretarzem przewodniczącego KC, a w maju 1960 roku przewodniczącym Prezydium Rady Najwyższej ZSRR. Otrzymując tytuł przewodniczącego Prezydium Rady Najwyższej, stał się nominalną głową państwa, prawdziwa władza należała jednak do Chruszczowa. W 1962 roku otrzymał honorowe obywatelstwo jugosłowiańskiego Belgradu.

Odsunięcie Chruszczowa Do około 1962 roku pozycja Chruszczowa jako przewodniczącego partii była bezpieczna. W podeszłym wieku stał się jednak coraz bardziej nieobliczalny, a wybryki podważyły zaufanie partyjnych przywódców. W 1963 roku Breżniew zaangażował się w odsunięcie go od władzy, prawdopodobnie odgrywając w tym planie wiodącą rolę. W tym samym roku Chruszczow, wierzący w lojalność Breżniewa, mianował go sekretarzem KC KPZR. Breżniew zastąpił na tym stanowisku Froła Kozłowa, będącego protegowanym Chruszczowa. Awans uczynił Breżniewa osobą typowaną na następcę przywódcy.

Pucz Breżniewa umożliwił długi pobyt Chruszczowa w Skandynawii i Czechosłowacji. W październiku 1964 roku Chruszczow podczas urlopu na Krymie został telefonicznie wezwany na Plenum KC do Moskwy pod pretekstem przedyskutowania jego propozycji odnośnie do gospodarki rolnej. Breżniew wraz z Nikołajem Podgornym wykorzystali Plenum do ataku na przywódcę. Politycy oskarżyli go o błędy w zarządzaniu państwem. Sojusznicy Breżniewa zaproponowali następnie głosowanie w sprawie usunięcia Chruszczowa z urzędu. Głosowanie odbyło się, a większość jego uczestników opowiedziała się za dymisją lidera. Tym samym Breżniew objął urząd I sekretarza KC KPZR (od 1966 sekretarza generalnego KC KPZR). Szefem rządu został Aleksiej Kosygin, a głową państwa pozostał Anastas Mikojan. Breżniew i jego współpracownicy poparli destalinizację, jednak wiele z reform Chruszczowa uznali za godzące w stabilność państwa, przez co starali się je zatrzymać. Przejęcie władzy przez nową ekipę zostało przez większość obywateli, w tym inteligencję, przyjęte ze spokojem..

Przywódca ZSRR (1964–1982) Kolektywne rządy i ich charakter thumb|Breżniew na sesji plenarnej KC Komsomołu w 1968 roku Choć Breżniew zastąpił Chruszczowa na urzędzie sekretarza generalnego partii komunistycznej, nie przejął pełni władzy należącej do polityka. Władza była sprawowana kolektywnie, a silnymi elementami tego systemu byli przewodniczący Rady Najwyższej państwa Nikołaj Podgorny i premier Aleksiej Kosygin. Aby nie dopuścić żadnego polityka do tak dużej konsolidacji władzy, jak to miało miejsce w przypadku Chruszczowa, jeszcze w 1964 plenum KC zakazało jednoczesnego pełnienia funkcji sekretarza generalnego i premiera przez jedną osobę. Breżniew w odróżnieniu od Chruszczowa nigdy nie podejmował decyzji pochopnie czy szybko, a wszystkie decyzje konsultował z najważniejszymi oficjelami. W czasach kolektywnych rządów Breżniew popadł jeszcze w latach 60. w spór z Kosyginem. Breżniew i bardziej twardogłowi członkowie partii nie zgadzali się z forsowanymi przez premiera wolnorynkowymi reformami oraz jego łagodnym podejściem do reform praskiej wiosny. Większą władzę zdobył dopiero w połowie lat 70. co umożliwiły emerytura Podgornego w 1977 i śmierć Kosygina w 1980 (Kosygina na stanowisku premiera zastąpił bliski współpracownik Breżniewa, Nikołaj Tichonow).

Działania Breżniewa zakończyły okres liberalizacji Chruszczowa (którą Breżniew początkowo popierał) i przyjął nowy bardziej konserwatywny kurs, szczególnie ostro kończąc odwilż kulturalną. Breżniew przeprowadził odsunięcie na boczny tor szefa służb KGB, Aleksandra Szelepina będącego zwolennikiem poprzedniej ekipy. Szelepin został zastąpiony przez Jurija Andropowa, a samo KGB otrzymało szereg nowych uprawnień.

Gospodarka Wraz z odsunięciem od władzy Chruszczowa kończy się okres odwilży i zaczyna się dwudziestoletni w sprawach gospodarczych. Breżniewski „okres zastoju” był wynikiem starczego konserwatyzmu ekipy rządzącej.

Sytuacja gospodarcza przed 1973 rokiem thumb|Breżniew na obchodach Międzynarodowego Dnia Kobiet, 1973 rok