Psary – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie pułtuskim, w gminie Obryte. Ma status sołectwa.
Historia +Integralne części wsi Psary SIMC Nazwa Rodzaj 0515336 Psary-Maliki część wsi0515371 Psary-Nowiny przysiółek
Najwcześniejsze wzmianki o wsi pochodzą z inwentarza dóbr biskupstwa płockiego z ok. 1230. Była to wieś służebna, o czym świadczy nazwa. Znaleziono też ślady osadnictwa z okresu starożytności. Wyznaczono stanowiska archeologiczne ze średniowiecza i nowożytności.
Psary jako prywatna wieś duchowna w drugiej połowie XVI wieku położona była w powiecie kamienieckim ziemi nurskiej województwa mazowieckiegoCorona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. We wsi były dwa wójtostwa, które zwyczajowo biskupi płoccy przekazywali szlachcie.
W XVII wieku we wsi znajdowała się karczma, którą zaopatrywano w piwo warzone w pobliskich Bartodziejach. Notowano ją też w 1822.
W 1773 we wsi istniały 23 gospodarstwa. W XVIII wieku wieś była czynszowo-pańszczyźniana. Po sekularyzacji dóbr biskupstwa płockiego w 1796 utworzono w Psarach siedzibę nowego klucza dóbr.
Psary wchodziły w skład dóbr narodowych Obryte, które powstały po utworzeniu Królestwa Polskiego. W 1820 we wsi było 115 domów. W 1822 w Psarach mieszkało 23 włościan odrabiających pańszczyznę w folwarku Skłudy i jeden czynszownik. W 1827 we wsi znajdowało się 28 domów, mieszkało tu 217 osób. W 1846 Psary urządzono kolonialnie. Utworzono 36 osad: 24 zajęli miejscowi gospodarze, 4 włościanie ze zniesionego wójtostwa nr 2, zaś 8 włościanie przeniesieni z Bartodziejów. Istniała też osada karczemna, kowalska (3 morgi) i leśna (34 morgi). Dawne wójtostwo nr 2 przekształcono na grunta włościańskie i leśne, wójtostwo nr 1 pozostawiono.
W okresie międzywojennym wieś leżała w województwie warszawskim, w powiecie pułtuskim, w gminie Obryte. Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 wieś zamieszkiwały 444 osoby wyznania rzymskokatolickiego i polskiej narodowości. Było tu 70 budynków mieszkalnych. Miejscowość podlegała pod sąd grodzki w Pułtusku i okręgowy w Warszawie. Najbliższy urząd pocztowy mieścił się w Obrytem.
W Psarach znajduje się zabytkowy budynek szkoły sprzed czasów II wojny światowej.
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa ostrołęckiego.
17 sierpnia 2003 we wsi wybuchł pożar. Strażacy z Pułtuska oraz okolicznych gmin i miast dogaszali pożar przez dwa dni. Spłonęło 27 budynków, maszyny i płody rolne oraz zwierzę.
W 1993 we wsi mieszkało 535 osób, w 2000 – 524, zaś w 2001 – 516 osób. W 2002 we wsi było 148 gospodarstw domowych. W 2007 w Psarach mieszkało 516 osób. Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021 we wsi mieszkało 491 osób. W latach 1998–2021 liczba zamieszkałych we wsi zmalała o 5,2%.
We wsi działa szkoła podstawowa, Ochotnicza Straż Pożarna, zakład obsługi leśnictwa i tartak. Jest też oczyszczalnia ścieków. W 2007 we wsi notowano 6 drewnianych domów ujętych w gminnej ewidencji zabytków. Są to budowle w stylistyce typowej dla Kurpi Białych, z nadokiennikami zdobionymi motywami roślinnymi i zwierzęcymi. Wieś należy do tzw. grupy pułtuskiej Kurpi Białych.
Galeria
Zobacz też Psary
Przypisy BIP gminy, sołectwa
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()
Linki zewnętrzne
Kategoria:Obryte (gmina) Kategoria:Wsie duchowne I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie)