Podstolice (powiat chodzieski)

Podstolice – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie chodzieskim, w gminie Budzyń.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od pierwszej połowy XIV wieku. Została odnotowana w łacińskojęzycznym dokumencie z 1368 (wg kopii z XV wieku) pod staropolską nazwą Postolicze, 1430 Pothstolicze, 1431 Postholicze, 1458 Podstolicze, 1472 Podstolycze, 1510 „Podstolice”, 1580 „Podstolice”.

Nazwa miejscowa „Podstolice” pochodzi od apelatywu „podstole” z dodanym sufiksem „-ice”. Literalnie oznacza „miejsce pod stołem” zwane „podstołą” czyli „szufladą”. Związana jest ze staropolskim urzędem podstolego usługującego przy stole królewskim lub książęcym. Nazwa miejscowa „Podstolice” natomiast świadczy o służebnym charakterze wsi, która pełniła funkcję wsi służebnej przy tym urzędzie.

Po rozbiorach Polski w okresie zaborów, w XIX oraz w pierwszej połowie XX wieku, pruska administracja zaboru pruskiego używała także zgermanizowanej nazwy – „Podstolitz”, którą utworzono od nazwy polskiej. Pod zaborami stosowano także nazwę polską. W 1887 odnotowano polską nazwę „Podstolice” oraz dwie niemieckie „Podstolitz” oraz całkowicie nową nazwę „Deutschendorf”. W 1921 roku odnotowano polską nazwę „Podstolice” oraz zgermanizowaną „Podstolitz”.

Historia Początkowo wieś była królewszczyzną czyli własnością królewską należącą do królów polskich i zarządzaną przez polską szlachtę w ramach lenna lub tenuty. Od 1320 osada leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1430-1534 odnotowano ją w powiecie kcyńskim, w 1470 i 1563 w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1510 należała parafii Chodzież. W 1565 lustracja stwierdziła przynależność wsi do starostwa rogozińskiego.

Pierwszy, czternastowieczny zapis pochodzi z dokumenu wystawionego przez kancelarię króla polskiego. W 1368 król polski Kazimierz III Wielki nadał w lenno (łac. „in pheudum”) braciom Dobrogostowi, Arnoldowi, Bertoldowi i Henrykowi von Osten, dziedzicom Drżenia] miasto Rogoźno wraz z wsiami, a w tym m. in. z Podstolicami. W 1430 król polski Władysław II Jagiełło zapisał wojewodzie kaliskiemu Andrzejowi z Danaborza 240 grzywien na wsi królewskiej Podstolice, którą Andrzej wykupił za tę sumę z rąk Piotra i Pawła Schaffroth ze wsi Szobiszowice. W 1431 król polski Władysław II Jagiełło zapisał Andrzejowi z Danaborza następną sumę 100 grzywien na wsi królewskiej Podstolice.

W latach 1440-1441 król polski Władysław III Warneńczyk zapisał staroście nakielskiemu Włodkowi z Danaborza dwie kwoty na wsiach królewskich. W 1440 zapisał mu 80 grzywien na wsi Podstolice, a w 1441 500 grzywien na wsiach Podstolice i Brzekiniec. W 1458 król polski Kazimierz IV Jagiellończyk zapisał Włodkowi 1000 złotych węgierskich na dobrach królewskich: mieście Budzyń i wsi Podstolice. Odnotowano, że król jest winien te pieniądze Włodkowi za utrzymanie (łac. „conservacio”) zamku w Człuchowie. W 1470 król Kazimierz zezwolił, aby Jan i Władysław, synowie Włodka z Danaborza, ze swym opiekunem wojewodą poznańskim Łukaszem z Górki, ustąpili z dóbr królewskich Budzyń, Brzekiniec i Podstolice na rzecz wojewody inowrocławskiego Mikołaja Działyńskiego. W 1485 król zezwolił Mikołajowi Działyńskiemu zastawić wsie królewskie Podstolice, Budzyń i Brzekiniec Przecławowi Potulickiemu za 1600 złotych węgierskich.

W 1486 odnotowano podziały majątku braci Potulickich, synów Przecława. Stanisław Poltulicki otrzymał Potulice w powiecie kcyńskim, połowę dóbr Brudzew w powiecie kaliskim i połowę sum zapisanych na wsiach królewskich Podstolice, Budzyń i Brzekiniec, a Wojciech Potulicki otrzymał dobra Chodzież, połowę dóbr Brudzew i połowę sum zapisanych na wspomnianych wsiach królewskich. W 1510 Wojciech Chodzieski, lub jego syn jego Mikołaj, posiadał połowę Podstolic, a drugą połowę wsi posiadał Potulicki jeden z synów Stanisława Potulickiego. W 1515 Piotr Potulicki syn Wojciecha dziedzic w Chodzieży zapisał swojej żonie Barbarze córce wojewody sieradzkiego Ambrożego Pampowskiego 2600 złotych węgierskich posagu oraz wiana na połowie swych dóbr, przypadających mu w dziale z bratem Mikołajem, m. in. na wsiach królewskich Podstolice, Budzyń i Brzekiniec. W 1518 Barbara córka zmarłego Ambrożego z Pępowa, wdowa po Piotrze Potulickim, skwitowała Mikołaja Potulickiego z odbioru swej oprawy 2600 złotych węgierskich posagu oraz wiana, zapisanych na dobrach przypadających zmarłemu Piotrowi, a w tym m. in. na wsiach królewskich Podstolice, Budzyń i Brzekiniec. W 1518 król polski Zygmunt I Stary zezwolił Mikołajowi Działyńskiemu podkomorzemu dobrzyńskiemu i staroście brodnickiemu wykupić z rąk Mikołaja Chodzieskiego zwanego też Potulickim, wsie królewskie Budzyń, Podstolice i Brzekiniec.

W 1472 Podstolice wymienione zostały wśród wsi powiatu kcyńskiego, które nie zapłaciły wiardunków królewskich i tego powodu miały zapłacić 14 grzywien kary. W 1510 w Podstolicach było 19 łanów osiadłych, 8 łanów opustoszałych, 4 łanów opuszczonych sołectwa, dwie karczmy. W 1534 miał miejsce pobór z Podstolic o nieznanym wymiarze. W 1563 pobrano podatki od 17 łanów, a 10 łanów zwolniono z płacenia poboru z powodu pożaru. Wspomniano także dwie karczmy, kowala oraz kołodzieja.

W 1510 odnotowano we wsi 4 łany opuszczone sołectwa podstolickiego. Pobierano wówczas wiardunki dziesiętne z łanów kmiecych, które należały do biskupa poznańskiego, a meszne oraz opłata po jednym groszu z karczm plebanowi w Chodzieży. W 1565 odnotowano wiece i sądy w Podstolicach.

W XVI wieku wieś została dokładnie opisana w czasie lustracji starostwa rogozińskiego. W 1565 wieś Podstolice leżała w starostwie Rogozińskim. Odnotowano w niej folwark w skład, którego wchodził dworek, piwnica, stajnia na 12 koni, studnia z dębiny, obora z 5 chlewikami, gumno czyli stodoła, browar z 4 chlewikami, sadek. Na folwarku mieszkała czeladź: leśnicz] dawniej zwany borowym, dworka „pasturka”, dziewczę oraz mielcarz. We wsi jeden ślad orzą „na folwark”. We wsi mieszkało 26 kmieci z włodarzem na 26 śladach, którzy płacili czynsz po 1 złotych 24 groszy z 25 śladów. Ślad należący do włodarza był zwolniony z opłat. Kmiecie ponadto dawali w naturze po 3 wiertełe owsa miary chodzieskiej (tzn. po jednej ćwiertni), po dwa kapłony, po 15 jaj oraz po jednej kicie lnu oraz zobowiązani byli do robocizny według potrzeby oraz do wożenia (zboża lub drewna) przez jeden dzień. Kiedy miały miejsce sądy (Staropol. „wiece sadzą”) kmiecie obdarowywali podstarościego, ale w ciągu 8 lat tylko jeden raz były sądy, bo ludzie byli ubodzy”. We wsi odnotowano 5 bartników, którzy płacili po dwa złote, dwóch karczmarzy i trzech ogrodników, którzy zobowiązani byli do pieszej robocizny. Musieli oni naprząść po 6 łokci przędzy kupieckiej czyli przeznaczonej na sprzedaż. Karczmarze płacili po 12 groszy, a ogrodnicy po 9. We wsi był także browar, który został niedawno zbudowany i dawał 20 złotych dochodu, ale mieszczanie z Chodzieży skarżyli się z powodu konkurencji. Ogólny dochód z tej wsi wynosił 94 złotych 12 groszy i 3 denarów. W 1577 pobór zapłaci tenutariusz rogoziński w latach 1563-1576 Krzysztof Sokołowski. W 1580 Krzysztof Sokołowski zapłacił pobór ze wsi od 24 łanów, 3 zagrodników, dwóch kowali oraz 4 bartników.

Wieś królewska należąca do starostwa rogozińskiego, pod koniec XVI wieku leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAtlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 243..

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa pilskiego.

Wieś sołecka – zobacz jednostki pomocnicze gminy Budzyń w BIP

We wsi znajduje się kościół św. Kazimierza z 1935 roku.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Podstolice (powiat chodzieski) Kategoria:Wsie starostwa rogozińskiego