thumb|225px|Agni jadący na baranie. Akwarela z XVIII w. Agni (dewanagari अग्नि, trl. agni, ogień) – hinduski bóg ognia. Jego wizerunek jest zazwyczaj umieszczany w południowo-wschodnich narożnikach świątyń hinduistycznych, ponieważ jest czczony jako bóstwo strzegące tego kierunku. W klasycznej kosmologii hinduizmu ogień (Agni) jest jednym z pięciu nietrwałych żywiołów (pańćabhuta) – obok nieba (akaśa), wody (apas), powietrza (waju) i ziemi (prithwi) – które łączą się, tworząc empirycznie postrzegalną egzystencję materialną (prakriti).
Agni jest w Wedach, obok Indry i Somy, jednym z najważniejszych i najczęściej przywoływanych bóstw. Uważa się go za usta bogów i bogiń oraz za pośrednika przekazującego im ofiary podczas rytuału homa. W starożytnych tekstach hinduistycznych jego istnienie ukazywane jest na trzech poziomach: na Ziemi jako ogień, w atmosferze jako błyskawica, a na niebie jako Słońce. Znaczenie Agniego zmalało w okresie powedyjskim. W Upaniszadach i późniejszej literaturze hinduistycznej symbolizował wszelką energię przemiany oraz wiedzę. Agni pozostaje nieodłącznym elementem tradycji hinduistycznych. Pełni funkcję głównego świadka podczas saptapadi (z sanskr. sapta – siedem, padi – krok), tradycyjnego rytuału odprawianego w czasie hinduskich ceremonii ślubnych, w czasie którego para młoda wiąże się ze sobą szalem (tzw. granthi bandhanam) i okrąża święty ogień (Agni) siedem razy lub wykonuje siedem kroków. Agni odgrywa również istotną rolę podczas Upanajany, będącej rodzajem rytuału przejścia. W postaci diyā (lampki oliwnej) Agni jest obecny podczas świąt takich jak Diwali czy ceremonii Arti w ramach pudźy.
Agni (w języku pali: Aggi) jest terminem często pojawiającym się w tradycji buddyjskiej, zwłaszcza w tekstach poświęconych debacie nad herezją Seniki. W starożytnej myśli dźinijskiej Agni (ogień) jest postrzegany jako byt składający się z duszy i istot ognistych. W teorii reinkarnacji występuje jako Agni-kumaras (czyli „dzieci ognia”) – klasa istot podlegających ponownemu wcieleniu. W tekstach dźinijskich bywa znany również pod równoważnym terminem Tejas.
Pochodzenie imienia i inne imiona Imię Agni Słowo agni w sanskrycie znaczy ognie (rzeczownik), pokrewne z łacińskim ignis, rosyjskim огонь (agoń), polskim ogień, litewskim ugnis z proto-indo-europejskiego rdzenia *h₁égni-. Agni znaczy: ogień, błyskawicę i słońceAgni, the Vedic God of Fire.
Agni znany jest również pod następującymi imionami:
Pāvaka – ten, który wszystko uświęca; Havyavāhana – ten, który niesie ofiarne masło; Saptajihvi – ten, który posiada siedem języków (płomieni) i błyskawicznie pochłania ofiarne masło; Vahni – ten, który podróżuje wraz z wiatrem; Anala – ten, który jest jednym z Vasu; Hutāśana – ten, który pożera złożone ofiary; Chitrabhānu – ten, który jest barwnym światłem i go wytwarza; Jvalana – ten, który nieustannie jaśnieje; Vaiśvānara – ten, który jest człowiekiem świata; Vibhāvasu – ten, którego światło stanowi bogactwo wszystkich; Dhumaketu – ten, który jest ukoronowany ogniem.
Do innych imion należą: Śikhī, Pingesa, Plavanga, Bhūritejaḥ, Rudragarva, Hiraṇyakṛta.
Recepcja w literaturze religijnej Wedy Agni jest bogiem najbliższym śmiertelnikom, ich przywódcą, dobroczyńcą, opiekunem – płoszy złe moce, odpędza nieszczęścia i choroby. Przede wszystkim jednak Agni był ogniem ofiarnym – to on przyjmuje ofiarę w imieniu bogów wedyjskich, zaprasza i sprowadza ich na ucztę ofiarną. Jako niezbędny uczestnik ofiary jest też najmądrzejszym, najdoskonalszym kapłanem – hotarem. Ten ofiarny aspekt Agniego niezwykle wyraźnie rysuje się w Wedach.
Eposy W mitologii epickiej (Ramajana, Mahabharata) Agni traci na znaczeniu (traci też na znaczeniu ofiara wedyjska). Jest tam wymieniany przede wszystkim jako jeden z lokapali (dosłownie stróżów świata), jest opiekunem kierunku południowo-wschodniego (czasem też południowo-zachodniego).
Zobacz też
Rygweda
Przypisy
Kategoria:Bóstwa ognia Kategoria:Ceremonie i rytuały hinduistyczne Kategoria:Strażnicy stron świata w hinduizmie Kategoria:Ogień w hinduizmie