Cis (Taxus) – rodzaj roślin z rodziny cisowatych (Taxaceae).
Pojawił się na Ziemi w środkowym lub późnym dewonie, ok. 400-350 mln lat temu. Na początku trzeciorzędu, około 65 mln lat temu, występowało już 5 gatunków cisaMaria Ziółkowska: Gawędy o drzewach, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1988, , s. 49-55. Dziś w jego obrębie wyróżnia się 7–9 mało zróżnicowanych gatunków, na tyle do siebie podobnych, że przez niektórych systematyków opisywane są jako podgatunki w ramach jednego gatunku – cisa pospolitego. Rośliny te występują w Europie, północnej, wschodniej i południowo-wschodniej Azji, północno-zachodniej Afryce oraz Ameryce Północnej (na południu sięgając po Salwador). W Polsce rośnie w naturze tylko jeden gatunek – cis pospolity (Taxus baccata).
Cisy są krzewami i drzewami zazwyczaj dwupiennymi, pozbawionymi żywicy. Rosną w różnych typach lasów, choć zwykle liściastych i jako podszyt, czasem tworzą lite drzewostany. Wszystkie gatunki z rodzaju są trujące z powodu zawartości w roślinach (z wyjątkiem osnówek) alkaloidu taksyny (są szczególnie toksyczne dla koni i bydła, ale owce i jelenie zgryzają je bez szkody). Cisy zawierają także diterpen o nazwie paklitaksel, zwany też taksolem, będący lekiem przeciwnowotworowym. Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne, także ich mieszańce, wyróżnia się setki odmian uprawnych. Drewno jest ciężkie, twarde, o kolorze czerwonobrunatnym i z tych względów poszukiwane jako surowiec snycerski i meblarski. W przeszłości było cenionym surowcem do wyrobu łuków. Osnówki otaczające nasiono są jadalne, ale same nasiona są trujące. thumb|180px|left|Cis japoński thumb|180px|left|Cis japoński
Morfologia Pokrój Zimozielone krzewy i drzewa o korze czerwono zabarwionej i odpadającej płatami. Osiągają do 26 m wysokości i zwykle są to rośliny rozłożyste, o szeroko rozpościerających się konarach. Liście Ułożone pozornie dwurzędowo – w jednej płaszczyźnie (ich nasady ułożone są na pędzie skrętolegle). Równowąskie (osiągają 1–3 mm szerokości), osadzone są na krótkich ogonkach. Płaskie, ale często wygięte. Od spodu z dwoma paskami aparatów szparkowych w kolorze żółto-zielonym lub szaro-zielonym, od góry ciemnozielone. Organy generatywne Szyszki męskie są drobne (do 4 mm długości), kuliste, żółtawe i pojawiają się pojedynczo w kątach liści na dolnej stronie pędów. Dojrzałe rozchylają łuski ukazując od 4 do 16 mikrosporofili zawierające po 6–8 worków pyłkowych ułożonych w kręgi. Strobil żeński okryty łuskami zawiera tylko jeden zalążek. Po zapyleniu rozwija się pojedyncze nasiono otoczone z boków kubkowatą i mięsistą osnówką. Jest ona czerwono zabarwiona, mięsista, słodkawa i lepka.
Systematyka Jeden z rodzajów rodziny cisowatych (Taxaceae). Wykaz gatunków: Taxus baccata L. – cis pospolity Taxus brevifolia Nutt. – cis krótkolistny Taxus canadensis Marshall – cis kanadyjski Taxus cuspidata Siebold & Zucc. – cis japoński Taxus floridana Nutt. ex Chapm. Taxus fuana Nan Li & R.R.Mill Taxus globosa Schltdl. Taxus sumatrana (Miq.) de Laub. Taxus wallichiana Zucc. – cis Wallicha Taxus × media Rehder – cis pośredni
Przypisy Czesław Jura & Halina Krzanowska, 1998: Encyklopedia biologiczna. Hasło "Cis" (Bogdan Zemanek). Wydawnictwo OPRES, Kraków.
Kategoria:Cisowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza