Żołądek

thumb|350px|Budowa żołądka – podział szczegółowy na części anatomiczne thumb|350px|Schemat budowy błony śluzowej żołądka z uwzględnieniem mechanizmów bariery śluzowo-alkalicznej thumb|250px|Przekrój przez zdrowy żołądek człowieka Żołądek (łac. ventriculus, stomachus, gr. gaster) – narząd stanowiący część układu pokarmowego, którego zasadniczą rolą jest trawienie zawartych w pokarmie białek, a trawienie cukrów jest wręcz hamowane przez niskie pH żołądka. Żołądek wydziela sok żołądkowy zawierający enzymy trawienne: podpuszczka – denaturuje białko w mleku (obecna tylko u niemowląt), pepsynogen – w obecności HCl zostaje przekształcony do pepsyny, która odpowiada za trawienie białek.

Żołądek wydziela kwas solny, który uaktywnia enzymy trawienne oraz zabija drobnoustroje.

U kręgowców jest to rozszerzona część pomiędzy przełykiem i jelitem.

W zależności od budowy można wyróżnić: żołądek jednokomorowy żołądek jednokomorowy prosty żołądek jednokomorowy złożony żołądek wielokomorowy – żołądek przeżuwacza

Położenie U człowieka żołądek znajduje się w jamie brzusznej (w piętrze gruczołowym) na wysokości od 11. kręgu piersiowego (Th11), gdzie położony jest wpust żołądka do 3. bądź 4. kręgu lędźwiowego (L3-L4).

Budowa Żołądek jest workiem mięśniowym o hakowatym kształcie, z przełykiem łączy się przez wpust żołądka (cardia), a z dwunastnicą (duodenum) łączy go odźwiernik (pylorus), otwór otoczony silną mięśniówką okrężną, która rozszerza się i zwęża w zależności od różnicy pH między środowiskami.

Wielkość Wielkość żołądka jest zmienna i zależy od jego wypełnienia, napięcia ścian oraz pozycji ciała.

Długość żołądka człowieka: 25–30 cm Szerokość żołądka: 12–14 cm Pojemność: 1000–3000 ml

Podział anatomiczny W budowie makroskopowej żołądka można wyróżnić następujące elementy: wpust żołądka (łac. cardia ventriculi) dno żołądka (fundus ventriculi) trzon żołądka (corpus ventriculi) krzywizna mniejsza (curvatura minor) krzywizna większa (curvatura major) część przedodźwiernikową (pars prepylorica) odźwiernik (pylorus ventriculi).

Budowa histologiczna Ściana żołądka zbudowana jest z następujących warstw (od wewnątrz): błony śluzowej błony podśluzowej błony mięśniowej (mięśniówka) błony surowiczej.

Mięśniówka żołądka zbudowana jest z trzech warstw mięśni; (od zewnątrz) podłużnej, okrężnej i skośnej. Warto zauważyć, że różne warstwy występują w różnych częściach żołądka: warstwa podłużna – na krzywiźnie mniejszej i większej warstwa okrężna – w części odźwiernikowej warstwa skośna – w rejonie dna żołądka.

Komórki żołądka Wewnętrzną warstwę wyścielającą wnętrze żołądka stanowi błona śluzowa. W błonie śluzowej znajdują się gruczoły, które zawierają następujące rodzaje komórek: okładzinowe – wydzielające kwas solny oraz czynnik Castle’a, wiążący witaminę B12 główne – wydzielające enzym pepsynę, a dokładniej pepsynogen (nieaktywny prekursor, który pod wpływem kwasu solnego przechodzi w aktywną pepsynę) trawiący białko śluzowe – wydzielające śluz, który chroni komórki okładzinowe, główne oraz inne wchodzące w skład błony śluzowej przed trawiącym działaniem kwasu solnego macierzyste – z nich powstają wszystkie komórki nabłonka śluzówki dokrewne – wydzielają serotoninę komórki APUD – komórki G wydzielające gastrynę.

W błonie śluzowej żołądka rozróżnia się następujące rodzaje gruczołów: gruczoły żołądkowe właściwe – jest ich duża liczba (ok. 100 na 1mm².), w okolicach dna i trzonu gruczoły wpustowe – w części wpustowej żołądka, wydzielają obojętny śluz i niewielkie ilości lizozymu gruczoły odźwiernikowe – występują w części odźwiernikowej żołądka.

Przez to, że błona śluzowa żołądka wydziela kwas solny, pH treści żołądkowej może dochodzić nawet do 4. Pokarm, zbierający się w żołądku, jest trawiony przez sok żołądkowy. Z zewnątrz żołądek pokryty jest błoną surowiczą.

Funkcje Do funkcji żołądka należą: rozdrabnianie pokarmu; wyjaławianie pokarmu; trawienie białek i zapoczątkowywanie trawienia tłuszczów przez lipazę żołądkową; trawienie cukrów przez amylazę ślinową – do momentu obniżenia pH pokarmu do wartości dezaktywującej enzymZakres aktywności przy dla amylazy wynosi pH 4-11 (optimum 7). Fizjologia układu trawiennego, S. Konturek. Warszawa 1985. PZWL. Strona 101, 470 ()..

Unerwienie Do żołądka dochodzą włókna współczulne i przywspółczulne. Włókna przywspółczulne dochodzą do żołądka drogą nerwu błędnego (tzw. pni nerwu błędnego), podobnie jak do wszystkich narządów jamy brzusznej. Pnie nerwu błędnego leżą w dolnej części przełyku, przechodzą one do żołądka tworząc sploty żołądkowe na przedniej i tylnej ścianie. W ścianie żołądka tworzą się 3 sploty autonomiczne: splot podśluzowy – w tkance podśluzowej splot warstwy mięśniowej – między warstwami błony mięśniowej splot podsurowiczy – pod otrzewną.

Unaczynienie thumb|Pień trzewny wraz z unaczynieniem żołądka Żołądek jest unaczyniony od tętnic pochodzących z pnia trzewnego.Dno żołądka jest zaopatrywane przez tętnice żołądkowe krótkie – gałązki tętnicy śledzionowej.Reszta naczyń biegnie wzdłuż krzywizn żołądka – tętnice żołądkowe wzdłuż krzywizny mniejszej a tętnice żołądkowo-sieciowe wzdłuż krzywizny większej. Tętnica żołądkowa lewa odchodzi bezpośrednio od pnia trzewnego natomiast tętnica żołądkowa prawa od tętnicy wątrobowej właściwej. Tętnica żołądkowo-sieciowa lewa odchodzi od tętnicy śledzionowej a tętnica żołądkowo-sieciowa prawa od żołądkowo-dwunastniczej (jedna z gałęzi końcowych). Tak więc tętnice mające określenie „lewa” zaopatrują górną część krzywizny natomiast „prawa” – dolną (oddając gałązki do przedniej i tylnej powierzchni żołądka). Tętnice łączą się pośrodku krzywizny zespoleniami (anastomozami). Określenie granic unaczynienia pomiędzy tętnicami prawa i lewa jest umowne.

Przypisy

Kategoria:Anatomia jamy brzusznej Kategoria:Układ pokarmowy człowieka