Brody (dawn. Bródki ) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, w gminie Lwówek.
Położenie Położone 8 km na wschód od Lwówka, na lewym brzegu Mogilnicy.
Nazwa Miejscowość istnieje co najmniej od połowy XIII wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z 1250 z łacińskiego dokumentu gdzie odnotowano ją pod staropolską nazwą „de Brod”, 1395 „de Brodi”, 1475 „Antiqua Brody”, 1479 „in Maiori Brody”, 1499 „Brody Vyelgye”, 1510 „Brody Maius”, 1580 „Brody”, 1880 „Brody”.
Nazwa miejscowa „Brody” pochodzi od nazwy „bród” oznaczającej „mieliznę w poprzek rzeki, która nadaje się do przebycia konno”, a także „strumyk leśny ze stałym podłożem”. W Polsce jest kilkadziesiąt wsi o tej nazwie i najczęściej nadawano je miejscowościom położonym koło rzek gdzie w podróży można było łatwo je przekroczyć. Brody swoją nazwę zawdzięczają brodowi przez bagna, przy którym wzniesiono gród kasztelański. Przechodził nim szlak handlowy łączący Polskę z Niemcami. Była to najbardziej naturalna, wyznaczona przez przyrodę droga.
Od nazwy wsi pochodzi polskie szlacheckie odmiejscowe nazwisko Brodskich lub Brodzkich, dawnych posiadaczy miejscowości.
Historia Okolice wsi były od dawna zamieszkane, o czym zaświadczają liczne znaleziska archeologiczne, począwszy od neolitu. Tutejszy gród istniejący od VII w. W XIII w. stał się grodem kasztelańskim (pozostało po nim owalne grodzisko o wymiarach 15x30 m, ukryte w kępie krzewów, 300 m od miejsca, gdzie droga Bródki-Marszewo przekracza Mogilnicę, 3 km na płd.-wsch. od obecnej wsi).
Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Początkowo była własnością szlachecką należącą do lokalnej polskiej szlachty z rodu Brodzkich lub Brodskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Sierpowskich, Lwowskich, Bukowieckich. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1475 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. Od 1404 była siedzibą własnej parafii. W 1510 należała do dekanatu Wronki.
W latach 1393-1418 odnotowano w źródłach historycznych Grzymka z Brodów, który od nazwy wsi przyjął odmiejscowe nazwisko Brodski, Brodzki. W 1404 wspomniano jego brata Mikołaja, a w 1417 jego syna Pielgrzyma. W 1402 Grzymek Brodzki był w sporze sądowym z Mikołajem Pniewskim o 270 lub też o 200 grzywien. W 1402 toczył spór z Wojtkiem, czyli Witkiem Kotwiczem z Kargowy o 50 grzywien poręczenia majątkowego. W 1418 pozwany został przez opata z opactwa cystersów w Obrze o podniesienie swego młyna wodnego (Nowy Młyn) i o spiętrzenie wody rzeki Dojcy oraz o zalanie przez to opatowi młyna Ruchocina Gać (obecnie Ruchocki Młyn). Jako pełnomocnik procesowy (łac. „nunccius”) Grzymka Brodzkiego przed sądem wystąpił kmieć brodzki Paweł.
W latach 1395-1436 odnotowany został brat Grzymka Brodzkiego Mikołaj Smolka znany też jako Mikołaj z Brodów Brodzki. W 1397 odnotowany został jako właściciel w Karpicku i Tłokach. W 1404 wspomniana została jego żona Katarzyna. W latach 1422 i 1424 wraz z Marciszem Sepińskim z Komorowa i Andrzejem z Brodów Mikołaj Brodzki był współpatronem kościoła parafialnego w Komorowie koło Wolsztyna aż do cesji w 1424. W 1404 jego żona Katarzyna wygrała spór sądowy z Marcinem Choryńskim o klacz i dwoje źrebiąt wartości 10 grzywien. W 1421 Mikołaj Brodzki był w sporze o 4 woły, które opat z Obry zabrał mu w Karpicku. W 1424 Mikołaj toczył spór sądowy ze Szczepanem Rzeszotarzewskim, który dowodził, że przez 3 lata spokojnie posiadał dwa ślady w Tłokach. W 1424 Mikołaj Brodzki oraz Andrzej Brodzki byli w sporze ze Szczepanem Rzeszotarzewskim, który dowodzi, że dzierży trzecią część tej połowy, która należy do Karpicka i że jeszcze nie minęło 30 lat. W 1424 Mikołaj Brodzki był w kolejnym sporze sądowym ze Szczepanem Rzeszotarzewskim o barć (prawdopodobnie w Karpicku lub jego okolicy). W 1436 toczył spór z opatem z Obry o budowę młyna wodnego stojącego na rzece Dojcy.
W 1493 Gabriel Sierpowski zapisał swojej żonie Katarzynie 100 złotych węgierskich posagu i wiana na sumie 100 złotych węgierskich, którą miał na Brodach. W 1507 w wywodzie szlachectwa Jana Ciesielskiego przed przyjęciem w skład kapituły poznańskiej wspomniana została jego matka Katarzyna z Brodów herbu Nałęcz .
Wieś odnotowały archiwalne zapisy podatkowe. W 1499 miejscowość figurowała w wykazie zaległości podatkowych. W 1508 miał miejsce pobór z 12,5 łana, a także z młyna zbożowego 6 groszy, wiardunek z wiatraka i od 4 karczm po jednej grzywna. W 1510 odnotowano folwark podzielony na trzy części, 12,5 łana osiadłego, 3 łany opuszczone, jeden łan należący do plebana, 6 karczm, młyn zniszczony, wiatraki opuszczone, karczmarze i zagrodnicy uprawiali role we wsi. W 1510 miał miejsce pobór z 25 półłanków. W 1514 dziedzicem w Brodach był Wojciech Brodzki. W 1517 Wojciech Brodzki dał część Brodów Zofii Punińskiej w zamian za Punino i Jeligowo. Odntowano, że zmarł przed 1520. W 1535 wspomniana została karczma opuszczona w Brodach. W 1538 miał miejsce podział dóbr miasta Lwówek. Wojciech Lwowski syn zmarłego Jerzego Lwowskiego otrzymał m.in. połowę Brodów. W 1545 w podziale dóbr Stanisław Lwowski syn zmarłego kasztelana kowalskiego Marcina Lwowskiego otrzymał 1/3 miasta Lwówek oraz m.in. części Brodów. W 1563 płatnikami poboru we wsi byli: Jan Bukowiecki, który zapłacił od 9 łanów, dwóch karczm, wiatraka oraz od kowala; Prokop Sieniawski jako mąż Anny Lwowskiej oraz Piotr Potulicki jako mąż Urszuli Lwowskiej, który zapłacił od 6 łanów osiadłych oraz dwóch karczm. W 1577 płatnikiem podatku Jan Bukowiecki. W 1580 pobór zapłacili: Jan Strzeżmiński od 12 półłanków, zagrodnika, 30 owiec oraz od pasterza; Joachim Bukowiecki: 3,5 łana, 3 zagrodników, komorników, niepełnej kwarty roli karczmarskiej oraz Abraham Bukowiecki od 3 łanów, 5 zagrodnikow, najemnego robotnika od dwóch pługów, kowala oraz karczmarz od 2/5 łana.
Brody należały one początkowo do Leszczyców, później część dóbr przeszła na Łodzów – używali oni nazwiska Brodzki. Od poł. XVIII w. Brody należały do Sczanieckich. W Brodach urodziła się w 1804 r. Emilia Sczaniecka.
Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815–1848) miejscowość wzmiankowana jako Brody należała do wsi większych w ówczesnym powiecie bukowskim, który dzielił się na cztery okręgi (bukowski, grodziski, lutomyślski oraz lwowkowski). Brody należały do okręgu lwowkowskiego i stanowiły siedzibę majątku Brody, którego właścicielem był wówczas Konstanty Sczaniecki. W skład majątku Brody wchodziło łącznie 5 wsi (Brody, Helena, Brodki, folwarki: Marszewo i Zygmuntowo). Według spisu urzędowego z 1837 roku Brody liczyły 570 mieszkańców i 58 dymów (domostw).
W latach 1827–1863 właścicielem majątku był Konstanty Sczaniecki, kapitan jazdy poznańskiej w powstaniu listopadowym, więzień stanu w 1846 r. Od 1874 r. właścicielami była niemiecka rodzina Pflug, która w 1910 r. od czasu nobilitacji nazywali się von Pflug.
Przez Brody dawniej przejeżdżała kolej wąskotorowa, obecnie tory są rozebrane. W Brodach w latach 1670–1673. powstał piękny kościół św. Andrzeja Apostoła. W Brodach działa Ochotnicza Straż Pożarna. Obecnie w budynku dawnej poczty jest mieszkanie. Najbliższa poczta jest w Lwówku, a w Brodach sprawnie działa agencja pocztowa.
W latach 1954–1971 wieś należała i była siedzibą władz gromady Brody, po jej zniesieniu w gromadzie Lwówek. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego.
thumb|left|Wnętrze kościoła św. Andrzeja thumb|Kaplica pałacowa
Zabytki opis Kościół parafialny św. Andrzeja w Brodach, który stanowi jeden z cenniejszych zabytków budowlanych drewnianego w Wielkopolsce wznosi się pośrodku wsi. Drewniany kościół jest konstrukcji zrębowej, jednonawowy z kaplicami, nakryty wysokimi dachami gontowymi. Kościół otacza cmentarz przykościelny, zadrzewiony klonami, lipami i kasztanowcami wśród których zwraca szczególną uwagę rosnąca nieopodal wieży kościoła lipa szerokolistna- pomnik przyrody. Po płd. stronie kościoła w 1933 r. wzniesiono okazały pomnik z ciosów granitowych upamiętniający poległych w I wojnie światowej i w powstaniu wielkopolskim, później uzupełniony o tablicę z nazwiskami ofiar II wojny światowej. Obok usytuowana jest drewniana XVII-wieczna dzwonnica, gruntownie odnowiona w 1948 r. W pobliżu kościoła znajduje się też murowana plebania, zbudowana w latach 1932–1934. Kaplica poewangelicka św. Krzyża zbudowana została na początku XX w.
Pałac w Brodach położony w parku krajobrazowym, w płn. części wsi, zbudowany ok. 1890 r. dla Paula von Pfluga, rozbudowany ok. 1900 r. przez dodanie okazałej sali balowej. Park rozplanowano na początku XIX w. i uporządkowano w latach 70. XX w. W bogatym, starym drzewostanie spotkać można m.in. dęby szypułkowe, lipy drobno listne, wiązy szypułkowe, jesiony, topole czarne i białe buki pospolite, platany, a także klony kasztanowce i graby. Na zachód od parku położony jest zespół zabudowań folwarcznych z przełomu XIX i XX w., w którym na szczególną uwagę zasługuje: murowana gorzelnia z 1907 r. stojąca na miejscu wcześniejszej, XIX-wiecznej, okazały pięciokondygnacyjny murowany spichlerz z początku XX w., stajnia wozownia i stolarnia.
Kaplica pałacowa, poewangelicka, neogotycka z początku XX w. Obecnie kaplica pw. Świętego Krzyża
Zabytki wpisane do rejestru zabytków Drewniany kościół parafialny p.w. św. Andrzeja Ap.
zespół pałacowy, XIX–XX: pałac von Pfluga park
Zespół folwarczny: gorzelnia budynek gospodarczy (przy gorzelni) spichlerz
Wykaz obiektów ujętych w wojewódzkiej ewidencji zabytków kościół drewn,. XVII, dobudź. Zakrystii 1731, pd kruchty 1756, odnowiony 1939 plebania, mur., 1904, przebud. 1933 – 34, budynek gospodarczy, mur., pocz. XX, wikarówka, ob. dom nr 129, mur., k. XIX, szkoła I, mur., 1878, szkoła II, mur., 1912. przebud. 1989, Gościniec, mur., pocz. XX. ogrodzenie z bramą, mur., l. 80 XIX,
Komunikacja Drogowa: przez Brody przebiegają dwie główne drogi łączące Lwówek z Dusznikami oraz druga, którą można dojechać z Brodów do Pniew.
Autobusowa: komunikację autobusową zapewnia PKS Poznań.
Kolejowa: dawniej przez Brody przechodziła linia Opalenickiej Kolei Wąskotorowej, którą można było jechać w kierunku Lwówka lub Opalenicy. Ruch zawieszono w 1995Marek Malczewski. Opalenicka Kolej Dojazdowa. „Świat Kolei”. 4/1995, s. 35. EMI-PRESS. ISSN 1231-1804.
Edukacja W Brodach znajduje się Zespół szkoły i przedszkola im. Jana Pawła II w Brodach, w którego skład wchodzi szkoła podstawowa oraz przedszkole.
Sport Brody posiadają klub piłkarski Sparta Brody. W 1867 roku powstało Towarzystwo Gimnastyczne Sokół Brody
Obiekty: Pełnowymiarowe boisko piłkarskie należące do LZS-u Mniejsze boisko między blokami Przy budynku przedszkola znajduje się miniorlik, plac zabaw oraz siłownia zewnętrzna
Szlaki turystyczne Szlaki rowerowe
Brody z miastem Lwówek łączy asfaltowa ścieżka rowerowa, która powstała w miejscu dawnej kolejki wąskotorowej.
Urodzeni
Uwagi
Przypisy Raport o stanie gminy Lwówek w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 26 Strona gminy, sołtysi
Bibliografia
Marcin Libicki, Piotr Libicki: Dwory i pałace wiejskie w Wielkopolsce. REBIS, 2003. .
Linki zewnętrzne
OSP Brody Brody Poznańskie
Kategoria:Brody (powiat nowotomyski)