Wysoka (niem. do 1945 Wittstock) – wieś w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie myśliborskim, w gminie Boleszkowice. Według danych z 2024 miejscowość liczyła 337 mieszkańców.

W 2. poł. VII–IX w. istniała osada wiejska w Wysokiej, następnie wieś słowiańska, po około 1250 r. skolonizowana przez margrabiów brandenburskich. Przez wieki stanowiła własność rodów rycerskich, od 1720 r. przeszła do domeny państwowej w Dębnie, która w 1731 r. przeniosła tu swoją siedzibę. Od 1945 r. leży w granicach Polski.

Wieś ulicowo-placowa, w znacznym stopniu przekształcona. Na cyplu przy wschodnim brzegu jeziora stoi zabytkowy kościół gotycki z XIV/XV w., z wieżą z lat 1880-90.

Nazwa Nazwa na przestrzeni wieków: Withstock 1337, Withstoch 1350, Vytsthok 1444, Witstock 1499, Wittstoch 1944, Wysoka 1947

Środowisko naturalne Największym, naturalnym zbiornikiem wodnym jest jezioro bez nazwy, polodowcowe typu wytopiskowego. Położone na płd.-wsch. krańcu wsi, pow. 5 ha, rzędna lustra wody 56,4 m n.p.m. Jezioro jest silnie zeutrofizowane, brzegi niedostępne, zadrzewione i zakrzewione. Wykorzystywane jako staw hodowlany do produkcji karpia, lina, karasia. Funkcjonowanie stawu hodowlanego związane jest z odprowadzaniem nadmiaru wody podziemnym rurociągiem do kanału Dar – dopływu Myśli na obszarze gm. Dębno.

Historia Kultura łużycka (1300-400 p.n.e.) – ślady osadnictwa w rejonie Namyślina i Wysokiej; cmentarzysko, groby popielnicowe 2. poł. VII-IX w. – na południowo-zachodnim stoku niewielkiego wzniesienia, obok małego oczka wodnego, istnieje osada wiejska w Wysokiej VIII-poł. X w. – w widłach Odry i dolnej Warty znajduje się odrębna jednostka terytorialna typu plemiennego, prawdopodobnie powiązana z plemieniem Lubuszan. Na północy od osadnictwa grupy cedyńskiej oddzielały ją puszcze mosińska (merica Massen) i smolnicka (merica Smolnitz). Mieszkańcy zajmowali się gospodarką rolniczo-hodowlaną. 960–972 – książę Mieszko I opanowuje tereny nadodrzańskie, obejmujące obręb późniejszej kasztelani cedyńskiej, ziemię kiniecką i kostrzyńską 1005 (lub 1007) – Polska traci zwierzchność nad Pomorzem, w tym również nad terytorium w widłach Odry i dolnej Warty 1250 – margrabiowie brandenburscy z dynastii Askańczyków rozpoczynają ekspansję na wschód od Odry; z zajmowanych kolejno obszarów powstaje następnie Nowa Marchia. 1320-1323 – po wygaśnięciu dynastii askańskiej, Nowa Marchia przejściowo przechodzi we władanie książąt pomorskich 1323 – władzę w Nowej Marchii obejmują Wittelsbachowie 1337 – wzmianka w księdze ziemskiej margrabiego brandenburskiego Ludwika Starszego pod nazwą Withstock, w ziemi mieszkowickiej: „Withstock LXIIII, dos IIII, pactus X solidos, taberna soluit X solidos” – wieś liczy 64 łanów, wolne od ciężarów podatkowych są 4 łany parafialne (dos), pakt (pactus) płacony rycerstwu przez chłopów wynosi 10 szylingów (solidos), opłata karczmy (taberna) wynosi 10 szylingów. Wieś znajdowała się na miejscu słowiańskiej osady. 1350 – margrabia Ludwik nadaje von Mörnerom ekspektatywę na lenno Hermana i Nicolausa Witten (von Weisse – „Albus”) w Łukowicach, Wysokiej i dwór (curia) Neuenhagen z dwoma przynależnymi wsiami. Miała to być rekompensata za szkody i więzienie Henninga von Mörner, zmarłego brata obdarowanych. XIV/XV w. – zbudowano kościół z kamienia polnego, bez wieży i chóru 1402-1454/55 – ziemie Nowej Marchii pod rządami zakonu krzyżackiego 1444 – we wsi wzmiankowany Franz Werbelow; ród Werbelow jest wzmiankowany w Wysokiej do 1583 2.03.1499 – hołd lenny elektorowi Joachimowi w Kostrzynie składają Michael, Baltzer, Jacob bracia Werbelow z Wysokiej 1515 – wzmianka, że wieś płaci 15 groszy biskupownicy 1535-1571 – za rządów Jana kostrzyńskiego Nowa Marchia staje się niezależnym państwem w ramach Świętego Cesarstwa Rzymskiego 1538 – margrabia Jan kostrzyński oficjalnie wprowadza na terenie Nowej Marchii luteranizm jako religię obowiązującą 1571 – list lenny wystawiony dla Christoffa, Joachima i Baltzera, synów Christoffa von Werbelowa (Werbelina) z Wysokiej 1572 – Christoff Werbelow oświadcza rachmistrzom, że jego ojciec ma 18 łanów, z tego matka 4 ma w dożywociu; [i bez konsensu] ma 6 łanów chłopskich wykupionych, a 4 łany jego brat Joachim przed? 1588–1676 – w Wysokiej ród Ilhow 1618-1648 (wojna trzydziestoletnia) – wieś zniszczona i opustoszała w wyniku działań wojennych Koniec XVII w. – we wsi nie ma żadnych chłopów, jedynie 7 zagrodników Ok. 1700 – przebudowa kościoła: poszerzono okna i zamurowano portale w elewacji południowej i zachodniej 1701 – majątek Wysoka zakupił Johann Heinrich Sohr (ur. 1644- zm. 17.12.1702), królewski radca stanu i generalny komisarz ds. zaopatrzenia 1718/19 – według spisu ziemskiego Fryderyka Wilhelma I, Wysoka liczyła pierwotnie 28 łanów ziemi rycerskiej, do tego właściciele zakupili lub przejęli 1 łan zagrodniczy; brak łanów chłopskich; 7 zagrodników posiadających po 1 łanie (Hans Sprenger, David Conrad, Johann Chrisrian Zund, Daniel Bothe, Christian Motcke, Michel Zimmermann, Bartel Keile). Właścicielem majątku jest Christian Heinrich Sohr (również w 1713). W okolicy przeciętne pola uprawne i pastwiska, tereny zarośnięte i opuszczone; rejon żerowania jeleni. 1720 – majątek Wysoka zostaje zakupiony przez domenę państwową w Dębnie (Amt Neudamm); składał się on wówczas ze wsi Groß-Wittstock (6 gospodarstw chłopskich) i folwarku Klein-Wittstock (2 gospodarstwa chłopskie) 1731 – siedziba domeny dębnowskiej zostaje przeniesiona do Wysokiej Koniec XVIII w. – przy folwarku zostaje założony park krajobrazowy 1800 – majątek liczy 1361 morgi, 4 domy i 32 mieszkańców; wieś liczy 13 domów i 111 mieszkańców (w tym 8 zagrodników i chłopów małorolnych, 6 komorników), posiada kuźnię i karczmę 1806–1807 – Nowa Marchia pod okupacją wojsk napoleońskich; na mocy traktatu w Tylży w dniu 12.07.1807 wojska francuskie opuszczają terytorium państwa pruskiego z wyjątkiem niektórych ważniejszych twierdz, pod warunkiem spłaty bądź zabezpieczenia nałożonej na Prusy kontrybucji wojennej 1807 – zniesienie poddaństwa osobistego chłopów w Prusach (reformy ustrojowe i rolne Steina – Hardenberga, potwierdzone edyktem z 1811 r.) z prawem własności ziemi, które obwarowane jednak zostaje przepisami dotyczącymi przekazania części ziemi 1815-1818 – reformy administracyjne Prus zmieniają strukturę Nowej Marchii; wieś należy do powiatu Chojna, w rejencji frankfurckiej, w prowincji brandenburskiej

+ Przyległości Wysokiej w XIX / początek XX w.Niemiecka nazwa Obiekt Położenie Polska nazwaVorwerk Fürstenfelde folwark 2 km na płd. [nie istnieje]Vorwerk Klein Wittstock folwark 2,5 km na płn.-zach. Wyszyna (Wysoka Mała)

1840 – wieś i majątek Wysoka z folwarkiem liczą 24 budynki mieszkalne i 237 osób 1871 – wieś Wysoka liczy 12 budynków i 86 mieszkańców (43 mężczyzn i 43 kobiet; 85 wyznania ewangelickiego i 1 katolickiego; 18 poniżej 10 roku życia, 63 potrafiących czytać i pisać, 5 analfabetów; 1 głuchoniema); domena Wysoka liczy 8 budynków i 227 mieszkańców (112 mężczyzn i 115 kobiet; 226 wyznania ewangelickiego i 1 katolickiego; 67 poniżej 10 roku życia, 143 potrafiących czytać i pisać, 1 nie podała danych o poziomie edukacji, 16 analfabetów); podane statystyki domeny Wysoka dotyczą łącznie Wysokiej (11 budynków, 191 mieszkańców), folwarku Fürstenfelde (1 budynek, 10 mieszkańców) oraz folwarku Kleinwittstock (1 budynek, 26 mieszkańców). 1871–1918 – Nowa Marchia w ramach zjednoczonej Drugiej Rzeszy Niemieckiej 1880–1890 – postawiono wieżę kościelną 1894–1899 – powstaje większość budynków koloni mieszkalnej, znajdującej się na płn.–zach. od zabudowań folwarcznych XIX/XX w. – powstają obecne zabudowania folwarczne oraz gorzelnia; na płn. od parku wzniesiono nowy dwór (poprzedni znajdował się przy wschodniej granicy parku); majątek liczy ponad 1100 ha Lata 30. XX w. – majątek ulega parcelacji; w dworze mieści się szkoła rolnicza. 04.02.1945 – zajęcie przez wojska 5 Armii 1 Frontu Białoruskiego; dwór zniszczony w wyniku działań wojennych, w samej wsi zostało zniszczonych zostało jedynie 4 gospodarstwa 1945–1946 – do końca wojny we wsi przebywa grupa francuskich jeńców wojennych pracujących u niemieckich gospodarzy, a do 1946 również niemieccy robotnicy zatrudnieni przez stacjonującą tu Armię Czerwoną (do jesieni 1945). Przybywają przesiedleńcy głównie z okolic Stanisławowa oraz Lwowa, następnie uwolnieni z syberyjskich łagrów 03.10.1946 – poświęcenie kościoła jako świątyni rzymskokatolickiej pw. św. Teresy od Dzieciątka Jezus 1947 – uruchomienie szkoły podstawowej 1949 – majątek upaństwowiony, następnie powstaje Państwowe Gospodarstwo Rolne Wysoka; w późniejszych latach gospodarstwo podlegało pod różne kombinaty rolnicze w Troszynie, Myśliborzu, Barlinku, utrzymując przedwojenny profil hodowli zwierząt i gorzelnictwa, wzbogacając go o sadownictwo. Początek lat 50.XX w.–1956 – funkcjonuje Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w Wysokiej Koniec lat 80. XX w. – likwidacja szkoły podstawowej 1975–1998 – wieś należny administracyjnie do województwa gorzowskiego 1993 – likwidacja PGR, ziemie przechodzą do zasobów AWRSP 2010 – Wysoka została skanalizowana i podłączona do oczyszczalni w Boleszkowicach 2014 – uruchomiono Zespół Elektrowni Wiatrowych "Wysoka"

+ Właściciele WysokiejWłaściciel Lata Witte?-po 1350 von Mörnerpo 1350–1444 Werbelow 1444–1583 Ihlow przed? 1588–1676 Sohr 1701–1720 Królowie Pruspaństwo niemieckie[domena Dębno] 1720-1945

Ludność Ludność w ostatnich 3 stuleciach:

Gospodarka Na terenie sołectwa funkcjonuje 47 gospodarstw rolnych (stan na rok 2004); struktura użytków rolnych: Użytki rolnePow. w haOrne906Sady10,5Łąki0Pastwiska16

W miejscowości działało państwowe gospodarstwo rolne – Zakład Rolny w Wysokiej, wchodzący w skład Myśliborskiego Kombinatu Rolnego, później usamodzielniony jako Państwowe Przedsiębiorstwo Gospodarki Rolnej w Wysokiej.

Zespół Elektrowni Wiatrowych "Wysoka", uruchomiony w 2014, składa się z 19 siłowni o mocy 2,5 MW każda; łączna moc sumaryczna to 47,5 MW.

Edukacja Dzieci i młodzież uczęszczają do szkoły podstawowej w Boleszkowicach; szkoła w Wysokiej została zlikwidowana pod koniec lat 80. XX w., obecnie stanowi budynek mieszkalny (na płd.-wsch. od kościoła) Punkt biblioteczny w świetlicy wiejskiej (obiekt z lat 20. XX w., zlokalizowany po północnej stronie osi kompozycji o przebiegu E-W)

Wyznania Kościół pw. św. Teresy od Dzieciątka Jezus, filialny parafii rzymskokatolickiej pw. św. Antoniego z Padwy w Boleszkowicach.

Zabytki Obiekty w Rejestrze zabytków nieruchomych województwa zachodniopomorskiego:

Kościół pw. św. Teresy od Dzieciątka Jezus – zbudowany w XIV/XV w. z ciosów granitowych i kamieni narzutowych, na planie prostokąta w wymiarach 18,60×11,00 m, w stylu gotyckim. Stropy i wiązania dachowe drewniane. Położony na lekko wzniesionym cyplu wschodniego brzegu jeziora. Około 1700 r. poszerzono okna i zamurowano portale w elewacji południowej i zachodniej (dwa mniejsze portale zdobią fasadę południową). W latach 1880–90 wybudowano nad fasadą zachodnią, kwadratową, 2-stopniową wieżę zwieńczoną stożkowym hełmem z puszką i krzyżem. Poświęcony 03.10.1946 r. jako świątynia rzymskokatolicka. W 1997 r. położono nową posadzkę w prezbiterium. Dzwon z 1883 r. o średnicy 0,7 m. Empora organowa z początku XX w. Wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa zachodniopomorskiego pod nr rej. 561. Przy kościele znajdował się cmentarz, założony w okresie średniowiecza, użytkowany prawdopodobnie do połowy XIX w.; czytelne granice układu pierwotnego, brak nagrobków; drzewostan – jesiony, dęby, świerki. Przy wschodniej elewacji kościoła stoi pomnik ofiar I wojny światowej, obecnie zwieńczony figurą Matki Boskiej.